نقش جورج بوش پدر در خیزش شعبانیه

پژوهش خبری صدا وسیما: جورج بوش پدر در سی ام نوامبر 2018 درگذشت. سیاست خارجی وی همزمان با رویدادهای مهمی همچون فروپاشی جماهیر شوروی و جنگ اول خلیج فارس همراه بود.

نقش بوش پدر در خیزش شعبانیه و پشت کردن به شیعیان و توافق با صدام حسین باعث شده است که او در اذهان شیعیان جهان به عنوان یک جنایتکار به یاد بماند. به نوشته روزنامه نیویورک تایمز،  شیعیان عراق، به دلیل نقشی که بوش پدر در انتفاضه کربلا یا خیزش شعبانیه داشت، هرگز او را نبخشیدند. به نوشته این روزنامه بوش پدر قول داده بود که در صورت قیام از مردم حمایت خواهد کرد، اما در جهت خلاف آن، بازوی نظامی صدام حسین برای سرکوب مردم را تقویت کرد.[1]

مخالفان صدام حسین که از ظلم و جور دیکتاتور به تنگ آمده بودند، در ماه مارس 1991.م، مقارن با شعبان سال 1411 هجری قمری( سال 1369 ه.ش)، قیام علیه حکومت را شروع کردند و این اعتراضات که از بصره آغاز شد،‌در مدت پانزده روز، هجده استان عراق را دربرگرفت.

اعتراضات چگونه آغاز شد؟

در اول ماه مارس 1991، یکی از نظامیان عراقی بازگشته از جنگ کویت در میدان سعد بصره، با گلوله تانک به سمت تصویر صدام حسین شلیک کرد. پس از این رویداد، مردم به ساختمان حزب بعث و سپس به زندان شهر حمله کردند و شهر را به تصرف خود درآوردند. با انتشار خبر تصرف بصره در شهرهای دیگر از جمله درمناطق کردنشین نیز مردم اقدامات مشابهی انجام دادند. معترضان کنترل استان­های دیالی، واسط، میسان، بصره، ذی قار، مثنی، قادسیه، بابل، کربلا، نجف، دهوک، اربیل، کرکوک و سلیمانیه را به دست گرفتند و فقط استان­های مرکزی شامل صلاح الدین، بغداد، نینوا و الانبار در کنترل حکومت باقی ماند.

مرجعیت شیعه از این حرکت مردمی حمایت کرده و با صدور چند بیانیه و فرمان، تلاش کردند به بهترین وجه ممکن این خیزش مردمی را هدایت کنند. 

نجف و کربلا

شیعیان نجف و کربلا  با امید رهایی از چندین دهه ظلم و جور و اهانت به مقدسات شیعیان توسط حزب بعث عراق، در ماه شعبان، قیام کردند. در نجف، اعتراضات در روز شانزدهم شعبان با تظاهرات در اطراف حرم امام علی(ع) آغاز شد. در این درگیری­های مسلحانه تعدادی کشته شدند و در نهایت ظهر 17 شعبان، با پیروزی گروه­های مردمی، پرچم های سبز در سراسر این شهر افراشته شد.

در هجدهم شعبان، قیام در شهر کربلا آغاز شد. اعتراضات و تحرکات مردمی در این شهر سه روز ادامه داشت و در نهایت کنترل شهر به دست شیعیان افتاد.

سرکوب انتفاضه شعبانیه

انتفاضه شعبانیه پانزده روز ادامه داشت و در نهایت توسط نیروهای صدام حسین که با بوش پدر برای سرکوب انقلابیون به توافق رسیده بود، سرکوب شد. بسیاری از انقلابیون بازداشت شدند. حسین کامل، داماد صدام حسین، فرمانده سرکوب قیام درکربلا و طه یاسین رمضان، قیام نجف را سرکوب کرد. آنها با توپ و تانک به این دو شهر حمله کردند که در این حملات، حرم امام علی (ع)، حرم امام حسین(ع) و حرم حضرت عباس(ع) آسیب دید و درب­های عتبات عالیات نیز به مدت شش ماه بسته شد. این سرکوب منجر به کشته شدن پنج هزار نفر از نظامیان و طرفداران صدام حسین و 150 هزار تا 230 هزار نفر از غیرنظامیان و قیام کنندگان شد. صدام حسین برای سرکوب شیعیان در موارد متعددی از تسلیحات شیمیایی، بمب های فسفری و حتی موشک اسکاد استفاده کرد.

نقش جورج بوش پدر در سرکوب انتفاضه شعبانیه

تا پیش از انتفاضه شعبانیه، رویکرد آمریکا تغییر رژیم عراق بود و با وجود این که تلویحاً اطمینان داده بود که در صورت بروز قیام مردمی از آن حمایت خواهد کرد، نه تنها به سرکوب شیعیان در انتفاضه شعبانیه واکنش نشان نداد، بلکه رسانه­ های آمریکایی در آن زمان نیز اخبار مربوط به این سرکوب را بایکوت کردند. از نظر قدرت ­های غربی، روی کار آمدن یک حکومت دینی در عراق به مراتب بدتر از اقدامات جنون آمیز صدام حسین بود. به همین دلیل توان بخشیدن به بازوی از کارافتاده ارتش صدام، سریعاً در دستور کار آمریکا قرار گرفت و در اولین حرکت به صدام حسین چراغ سبز نشان داد تا  قطعنامه 670 شورای امنیت سازمان ملل مبنی بر پرواز ممنوع را نادیده بگیرد و هلی کوپترهای صدام حسین، برای سرکوب قیام کنندگان به پرواز درآمد . به موجب این قطعنامه، نیروی هوایی ارتش عراق، اجازه هیچ فعالیتی در آسمان این کشور را نداشت.

جورج بوش پدر در حالی از صدام حسین برای سرکوب شیعیان حمایت کرد که تا پیش از انتفاضه شعبانیه، مسئله دستگیری صدام حسین را مطرح می­کرد.

کان کافلین در کتاب "صدام، زندگی مخفی"، نوشته است: به دلیل احساس نگرانی آمریکا از شیعیان در عراق، زمینه برای استفاده ارتش این کشور از هلی کوپتر فراهم شد. این اقدام با بهانه تخریب راه های ارتباطی میان عراق و کویت و ضرورت انتقال سربازان با هلی کوپتر صورت گرفت.

پژوهش خبری // تهمینه بختیاری