این گورهای پر ماجرا ...

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، شاید تا قبل از پاییز، کاربران فضای مجازی اطلاعات کمی درباره گورخر داشتند اما به یک باره هجدهم مهرماه با تیتر شدن خبر پنج گورخر ایرانی در استان سمنان ، این گونه جانوری به محور توجه ها تبدیل شد.
موضوع از این قرار بود که سازمان حفاظت محیط زیست برای ساماندهی سایت های تکثیر گونه های شاخص حیات وحش ، زنده گیری و انتقال 10 راس گورخر از پارک ملی توران در شاهرود به پارک ملی کویر مرکزی در گرمسار برنامه ریزی کرده بود که در مسیر انتقال 5 راس گورخر تلف شدند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان گفت : برای انتقال این گورخرها، عملیات زنده گیری با استفاده از روش بیهوش کردن حیوان انجام شد که در همان ابتدای امر ، یکی از گورخرها ،  به علت حساسیت دارویی تلف شد.
عباسعلی دامنگیر افزود: دو راس گورخر دیگر در مسیر انتقال و به علت تروما( ضربه به سر ناشی از تکانه های حمل و نقل در قفس) تلف شدند و دو راس گوخر دیگر هم در گرمسار به علت تزریق داروی بیهوشی احیا نشدند و جان باختند.

 

پس لرزه مرگ گورخرها
با جریحه دار شدن افکار عمومی از سرنوشت غم انگیز گورخرها ، خبر عزل مدیر پروژه انتقال گورخرها منتشر شد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان ضمن عذرخواهی رسمی از مردم و دوستداران حیات وحش و محیط اعلام کرد : معاون محیط طبیعی این اداره کل را که مدیر پروژه انتقال گورخرها بود ، به دلیل قصور و کوتاهی در پروژه انتقال از سمت خود عزل کرده است .
او تاکید کرد : با تمام کسانی که به طور مستقیم در جریان انتقال این گونه ارزشمند جانوری دخیل بوده و اشتباهات آنها برای مسئولان محرز شود ، برخورد قاطع و قانونی خواهد شد.
همچنین تیم ویژه سازمان های دامپزشکی و حفاظت محیط زیست کشور برای بررسی علت قطعی مرگ 5 راس گورخر در استان سمنان تشکیل شد.
تیمی که قرار شد با تایید سازمان دامپزشکی اگر در این بررسی ها علت قطعی اتلاف این گورخرها مشخص نشود، نمونه ها را برای آزمایش های تکمیلی به خارج از کشور ارسال کند.
 
تلاش برای ادامه حیات

در کنار این اتفاقات ، گروهی دیگر در پارک ملی کویر برای هدف مهم دیگری تلاش می کردند و آن هم تطبیق دادن گورخرهای انتقالی سالم به محیط جدید بود.
با این هدف درمان های کمکی برای زنده ماندن 5 راس گورخر دیگر در دستور کار قرار گرفت تا این گورخرها شرایط خود را با محیط جدید وفق دهند.
این طرح با آرامش در حال اجرا بود که ، خبر فرار این گورخرها دوباره به سوژه فضای مجازی تبدیل شد.
اما عباسعلی دامنگیر، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان این خبر را تکذیب کرد و گفت: پنج گورخر بازمانده از انتقال پرحادثه پارک ملی توران به پارک ملی کویر، دوران قرنطینه را به پایان رساندند و با تایید آزمایش‌های سلامت ، با حضور دامپزشکان سازمان محیط زیست در  پارک ملی کویر گرمساررها شده اند.
دامنگیر گفت : این گورخرها از نوع وحشی هستند و نمی توان بیش از دو هفته آنها را در شرایط قرنطینه نگه داشت برای همین برای جلوگیری از استرس گورخرها ، در سایت قرنظینه باز گذاشته شد و گورخر‌ها به خواست خود از سایت خارج شدند.
 
ارزش طرحی که در هیاهوی مرگ گورخرها گم شد
سازمان حفاظت محیط زیست از دهه 70 برای تکثیرومعرفی گورخر ایرانی برنامه ریزی کرده بود .

برنامه ای که در سال های 75 و 76 ، با انتقال تعدادی گورخر ایرانی از خارتوران شاهرود به یزد منتقل آغاز شد .

حمید ظهرابی معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست کشور گفت : با افزایش جمعیت گورخرها در یزد ، در سال 92 تعدادی از این حیوان از یزد برای تکثیر و افزایش جمعیت به پارک خارتوران شاهرود منتقل شد و امسال با افزایش جمعیت گورخر در خارتوران قرار شد این گونه را به زیستگاه اصلی اش پارک ملی کویر گرمسار بازگردانیم .

 

پارک ملی کویر کجاست ؟
پارک ملی کویر یکی از بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین مناطق حفاظت‌شده ایران محسوب می‌شود که بیشترین وسعت آن در شهرستان گرمسار و بخش‌های کوچکی هم در استان‌های تهران، قم و اصفهان قرار دارد .
با اینکه پارک ملی کویر دهه 50  و 60 زیستگاه اصلی گورخرهای ایرانی بود ولی آخرین بار 33 سال پیش گورخردر این پارک دیده شد.
سازمان حفاظت محیط زیست کشور برای بازگرداندن این گونه جانوری به زیستگاه اصلی اش طرح ساماندهی سایت های تکثیر گونه های شاخص حیات وحش را اجرا کرد.
طرحی که در قدم اول و انتقال گورها از شاهرود به گرمسار با مشکلاتی مواجه شد ولی این پایان کار احیای گونه گورخرهای ایرانی نبود.
 
آغاز مرحله دوم ، سوسوی امیدها
پس از رفع مشکلات مرحله اول انتقال ، این بار در آذر ماه ، چهار راس گورخر از منطقه گوراب یزد بدون هیچ مشکلی به پارک ملی کویر گرمسار منتقل شدند.
سعید نمکی مشاورعالی رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور با اشاره به اینکه یکی از علل تلف شدن گورهای انتقالی به پارک ملی کویر در مرحله نخست، استفاده از داروی بیهوشی بود گفت: در مرحله دوم این انتقال ، حیوان بدون بیهوشی و با کمترین استرس با روشی که شامل کنترل تغذیه‌ای است از یزد به گرمسار منتقل شد .

نمکی این را هم گفت که گورخرهای منتقل شده از یزد ، 12 روز در شرایط قرنطینه ای می مانند تا به محیط جدید خود بگیرند و سپس مانند گورخرهای انتقالی از شاهرود در پارک رها می شوند.

 

حمید ظهرابی معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست کشور می گوید : با اجرای تمام فاز های انتقال گورخر ایرانی به پارک ملی کویر گرمسار، 25 راس حیوان به این پارک منتقل می شود.
وی گفت : گورخرها تاکنون از شاهرود و یزد به گرمسار منتقل شده اند و قرار است در مرحله بعدی انتقال از استان فارس باشد.
دکتر خرازیان مقدم مدیر اجرایی پروژه انتقال گورخرهای ایرانی هم با بیان اینکه مراحل معرفی و سازگارکردن یک گونه با زیستگاه کار سختی است گفت: زمانی این انتقال کامل خواهد شد که شاهد رها سازی و پایدار شدن جمعیت گورها درپارک ملی کویر گرمسار باشیم .
وی افزود: پس از اجرای مرحله سوم انتقال گورخرها از استان فارس ، در صورتی که گورخرهایی که در سایت کرمان نگهداری می شوند باردار نباشند ، 11 راس از آنها هم به گرمسار منتقل می شوند.
 
پیشگیری از انقراض نسل گورخر ایرانی
گور خر ایرانی زیرگونه‌ای از گورخر آسیایی است که به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارد و تنها حدود ۶۰۰ رأس از آن در حیات وحش باقی مانده‌است.
گورخر آسیایی در گذشته جمعیت فراوانی در خاورمیانه، آسیای میانه و چین داشت، اما اکنون نسل آن در اغلب مناطق منقرض شده است
این جانور نسبت به اسب، پا‌های کوتاه‌تری دارد و رنگش در خلال فصل‌ها تغییر می‌کند 
رنگ گورخر ایرانی در تابستان قهوه‌ای مایل به سرخ و در زمستان قهوه‌ای مایل به زرد است و بر پشت آن نواری سیاه که با رنگ سفید احاطه شده، قرار دارد.
گور‌ها حدود ۴۰ سال عمر می‌کنند.
همه تلاش دست اندرکاران طرح ساماندهی سایت های تکثیر گونه های شاخص حیات وحش ، جلوگیری از انقراض نسل گورهای ایرانی است ، گورهایی که از آنها فقط دو جمعیت کوچک در منطقه خارتوران شاهرود و بهرام گور شهرستان نی ریز استان فارس باقی مانده‌است.
هم اکنون 80 راس گورخر در سایت های محیط زیستی کشور نگهداری می شود و حدود هزار و 400 راس هم در طبیعت زندگی می کنند.