مدیریت سیلاب و خشکسالی دو روی یک سکه

هدایت فهمی در مصاحبه اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما افزود: باید مدیریت پیشگیری از حوادث را در کنار مدیریت بحران مورد توجه قرار دهیم و برنامه‌های مقابله با سیل به گونه‌ای باشد که هر دستگاه وظایف خود را در شرایط مختلف بداند.
فهمی با اشاره به اینکه بارش‌های اخیر بسیار استثنایی بود گفت: همزمانی دو سامانه دریای مدیترانه و دریای سرخ (سامانه سودانی) و ناهنجاری‌هایی در ارتفاعات بالای جو منجر به ایجاد یک سامانه کم فشار بر فراز رشته کوه زاگرس شد که بارش‌های سنگین اخیر را در پی داشت.
این پژوهشگر گفت: شایعاتی همچون باروری ابر‌ها بسیار غیر علمی است چرا که گستره سیلاب‌ها در ایران، افغانستان و­ عراق به گونه‌ای نبود که علم بشر در این زمان قادر به ایجاد آن باشد.
فهمی درباره علل سیلاب‌های اخیر به هشت عامل اشاره کرد و گفت: بارش‌های استثنایی، ساخت و ساز در مسیل ها، بی توجهی به لایروبی رودخانه‌ها و مسیل‌ها، نبود مدیریت یکپارچه سیل در کشور، غافلگیری و ناهماهنگی دستگاه‌ها و مردم در حوادث (ضعف مدیریت سرزمینی)، ­از بین رفتن پوشش‌های گیاهی و ضعف اساسی در آبخیزداری، طراحی نادرست در زیرساخت‌ها به لحاظ فنی به گونه‌ای که موجب تشدید در سیلاب‌ها شدند و بالاخره تاخیر در تخلیه مناطق در معرض سیل از جمله عوامل ­افزایش خسارات ناشی از سیلاب هاست.
این پژوهشگر گفت: متاسفانه پهنه بندی سیل در ابعاد مختلف و مقیاس‌های متفاوت در کشور ضروری است تا سازه‌ها و بیمه‌ها براساس آن تعیین شود.
وی افزود: از نظر سخت افزاری سازه‌های کوتاه مدت همچون کیسه‌های شنی که مردم خود برای پیشگیری از سیل از آن بهره می‌برند، سازه‌های متوسط مقیاس همچون دیواره‌ها و سیل بند‌ها و سازه‌های بزرگ مقیاس همچون سد‌ها و کانال‌های انتقال بزرگ آب به دشت از جمله بخش‌هایی است که به منظور کاهش خسارت‌های ناشی از سیل باید به آن توجه کرد.
فهمی اضافه کرد: در بخش نرم افزاری که بسیار مهم و کم هزینه است دو نکته را باید مورد توجه قرار داد، یکی تدوین پهنه بندی سیل در کشور و دیگری نظام مدیریت سیل در کشور ساماندهی شود تا آئین نامه‌های اجرایی برای هر مرحله از سیل در کشور مشخص باشد.
این پژوهشگر گفت: مدیریت حوزه آبریز به معنی مدیریت همزمان آب و خاک و گیاه همچنین پیش بینی و مدیریت ریسک پیش از مدیریت بحران به منظور مدیریت خطر پذیری پیش از حادثه در هنگام حادثه و بعد از حادثه ضروری است.
فهمی بر لزوم توجه به آبخیزداری تاکید کرد و افزود: پیشگیری از فرسایش خاک، کاهش رسوبات در مخازن سد‌ها و مسیر رودخانه‌ها و همچنین تاخیر در سیل از جمله تاثیرات مثبت آبخیزداری در کاهش مخاطرات ناشی از سیل است.
وی گفت: سیل علاوه بر خساراتی که متاسفانه به همراه دارد در عین حال موجب احیای تالاب‌ها، برخی رودخانه‌های خشک و حتی افزایش منابع آب‌های زیرزمینی در کشور شده است.