گل محمدی، فرصتی برای رونق

پرورش گل محمدی با توجه به ارزش افزوده بالا و سازگاری با اوضاع کم آبی یکی از مناسب ترین گزینه ها برای اجرای سیاستهای رونق تولید است و تحقق این امر به ایجاد صنایع فرآوری و تجاری سازی این محصول وابسته است.

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز آذربایجان غربی، گل محمدی که در زبان ترکی به آن "قیزیل گول" گفته می شود در مناطق کوهستانی آذربایجان فراوان است به نحوی که این کلمه حتی در ادبیات شفاهی فوق العاده غنیِ فرهنگ آذربایجان وارد شده است.
در گذشته یعنی آن زمانی که هنوز آپارتمان سازی به شکل امروزی مرسوم نبود و اغلب خانه ها ویلایی بود حتما در باغچه حیاط این خانه ها چند بوته گل محمدی وجود داشت که در فصل بهار همنشینی آن با آب حوض وسط حیاط طراوت و زیبایی خاصی به خانه های قدیمی می داد. خانه های پرخاطره ای که عطر گلهای محمدی با نفسِ گرم پدربزرگها و مادربزرگهایمان عجین بود و هراز گاهی که یادایام و قصه پُرغصه گذر عمر بر پیشانیشان چین می انداخت، زیرلب این شعر را زمزمه می کردند که،
"قیزیل گول اولمایایدی سارالیب سولمایایدی *** بیر آیریلیق بیر اولوم هئچ بیری اولمایایدی"
بهار موعد شکفتن غنچه گل محمدی است و گل شکفته شده حداکثر یک روز دوام دارد و اگر چیده نشود، به علت عمر کوتاه آن رنگ گلبرگها سفید و با اندک نسیمی پرپر می شود.
گل محمدی باید صبح زود و قبل از طلوع آفتاب و در هوای خنک چیده شود و تا قبل از گرم شدن هوا به مراکز خرید یا کارخانجات عرق گیری منتقل شود.
گل محمدی درختچه‌ای دارای شاخه‌های گل دهنده تیغ دار و دارای برگ‌های مرکب شانه‌ای است که حدودا پنج برگچه متقابل دندانه‌دار دارد.

سهم ناچیز ایران از بازار گل محمدی دنیا
گل محمدی در ایران فقط یکبار در سال برداشت می‌شود، اما به دلیل چهار فصل بودن هوای ایران، زمینه پرورش آن را در اغلب نقاط ایران فراهم است و به گفته کارشناسان نیز امکان اصلاحِ عطر و اسانس این گل وجود دارد.

طبق مستندات، گل سرخ با نام علمی(Rosa damascena) بیش از پنج هزار سال پیش بجز در ایران در جایی دیگر وجود نداشته و در زمان صفویه، گل و دستگاه‌های گلابگیری از ایران به ترکیه سپس به سوریه و از آنجا به اروپا برده شده‌است. در منابع تاریخی آمده است، ایرانیان اولین قومی بودند که از گل سرخ، اسانس و گلاب به روش تقطیر تهیه کرده اند.

محصول عمده گل محمدی، گلاب، اسانس و گلبرگ خشک و تر است و از آن‌ها در صنایع دارویی، عطرسازی، فرآورده‌های بهداشتی و آرایشی و صنایع غذایی استفاده می‌شود.

در بلغارستان، تركيه، ايران، هند، اوكراين، آمريكا، كانادا، فرانسه، انگلستان و ژاپن گل محمدي پرورش و تولید مي شود و بیشترین تولید این گل به چهار كشور اول اختصاص دارد و این درحالیست که سهم ایران در بازار 25 میلیارد دلاری صادرات گل جهان، فقط 3 دهم درصد است.

بیشترین سطح زیر کشت گل محمدی در کشور نیز در شهر میمند فارس و شهر کاشان اصفهان است.
محصول عمده گل محمدی، گلاب، اسانس و گلبرگ خشک و تر است و از آن‌ها در صنایع دارویی، عطرسازی، فرآورده‌های بهداشتی و آرایشی و صنایع غذایی استفاده می‌شود.
گل محمدی گیاهی کم آب بر و رشد آن کاملا با اوضاع اقلیمی آذربایجان غربی سازگار است. از آنجاییکه گلستانهای این گل اغلب به صورت خودرو است، تاکنون در این استان به ظرفیت فوق العاده ای که در پرورش علمی و هدفمند آن نهفته است، چندان توجهی نشده است.

جلیلی رییس سازمان جهاد کشاورزی استان می گوید: رویکرد ما افزایش سطح زیرکشت این محصول است و در راستای اجرای سیاستهای کشاورزی کم آب بر، اراضی ملی خارج از حوزه آبریز دریاچه ارومیه واگذار، نهال یارانه دار توزیع و تسهیلات برای متقاضیان پرداخت می شود.
معاون باغبانی سازمان جهادکشاورزی استان می گوید: در 80 هکتار از اراضی استان گل محمدی کشت شده و پیش بینی می شود امسال حدود 300هزارتن محصول برداشت شود.
بوتراب می گوید: حدود ۴۰ درصد از محصول تولیدی به سایر نقاط کشور و برخی کشورهای همسایه چون ترکیه و آذربایجان صادر و ۴۰ درصد جذب صنایع تبدیلی استان شده و مابقی در کارگاه‌های سنتی و خانگی به گلاب و مربا تبدیل می‌شود.

فراهم نبودن زیرساختها علت بی رغبتی کشاورزان برای کشت گیاه گل محمدی
عضو هیئت علمی دانشگاه ارومیه می گوید: برای ترویج کشت گل محمدی ایجاد زیرساختها برای ترغیب کشاورزان ضروری است و در ابتدا باید زیرساخت‌های آن یعنی احداث کارخانه اسانس گیری و تأسیس شرکت‌هایی برای تجاری‌سازی فراهم شود.
رضا وردی نژاد می افزاید: کشور فرانسه و بلغارستان به‌عنوان دو کشور برند در تولیداسانس عطر به شمار می‌روند و از صادرات یک لیتر اسانس گل محمدی درآمد 25هزار دلاری کسب می کنند.
او درخصوص مشکلات دامن گیر این صنعت تصریح می کند: چالش اصلی اینجاست که هیچ زیرساختی برای کشت این محصول وجود ندارد و واسطه ها اجازه نمی‌دهند این ظرفیت در شهرها و استان‌های دیگر نیز گسترش یابد و صرفاً برای منفعت بیشتر کشت گل محمدی را فقط برای یک مکان خاص اختصاص و این‌ یک معضل است.
وجود بیشترین سطح کشت گل محمدی در خوی
بیشترین سطح زیر کشت گل محمدی در آذربایجان غربی با بیش از 40 هکتار در شهرستان خوی و پس از آن با 20 هکتار در شهرستان ارومیه هست و مابقی گلستانها در سرتاسر استان از جمله شهرستان تکاب پراکنده اند.
سطح زیر کشت گل محمدی در خوی حدود ۱۰۵ هکتار است که ۵۵ هکتار از آن بارور است.
گل محمدی خوی به لحاظ کیفیت و اسانس و عطر در جهان کم‌نظیر است و در انواع مختلف خاردار، ریز، کوتاه و توده‌های محلی کشت می‌شود و در هر هکتار 4 تن گلبرگ برداشت می‌شود و قیمت هر کیلوگرم آن از 12 تا 15 هزارتومان متغیر است.
در شهرستان خوی از گل محمدی تازه چیده شده و خشک شده آن ۳۰ نوع مربا همراه با دوشاب، شکر، گردو و کنجد تهیه می‌کنند. گل محمدی و مربای آن خاصیت گرمایی دارد و در درمان بیماری‌های گوارشی و ضعف عمومی بدن و بهبود بیماری‌های قلبی مفید است.
مردانی رییس تولیدات گیاهی مدیریت جهادکشاورزی خوی می گوید: امسال سطح زیرکشت گل محمدی 35 درصد افزایش یافت و پیش بینی می شود 800 هزار لیتر گلاب از گلستانهای آن استحصال شود.
کارشناسان معتقدند فقدان صنایع تبدیلی موجب شده باغداران محصول بدست آمده را با قیمت نازل به واسطه ها بفروشند و این درحالیست که درصورت ایجاد صنایع تبدیلی سطح زیر کشت تولید گل محمدی و اشتغال زایی در این بخش به بیش 10 برابر افزایش یابد.