احتمال تشدید جنگ درصورت توافق منطقه امن در شمال سوریه

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما ؛ رای الیوم نوشت: توافق اخیر آمریکا و ترکیه برای ایجاد منطقه امن در آن سوی مرزهای سوریه، ممکن است آتش جنگ میان دو کشور را شعله ور کند.
عبدالباری عطوان سردبیر روزنامه اینترنتی رای الیوم که از لندن به روز می شود نوشت: اظهارات بشار الجعفری نماینده دائم سوریه در سازمان ملل متحد مبالغه آمیز نبود وقتی در توصیف توافق ترکیه و آمریکا برای ایجاد منطقه امن در شمال سوریه گفت: ”ترکیه و آمریکا جوری مذاکره می کنند انگار بخشی از سوریه، دارایی آنهاست و حق مذاکره برای تعیین سرنوشت آن را دارند“.

در سایه نادیده گرفته شدن دولت سوریه و متحدانش درمنطقه معتقدیم فرصت های توفیق این توافق و اجرای آن اگر ناممکن نباشد، بسیار محدود به نظر می رسد و صرفا طرح آن و تلاش برای ایجاد آن بدون در نظر گرفتن سوریه به عنوان کشور مادر، خطرهای بسیار بزرگی در بر خواهد داشت.
دولت سوریه به سرعت با این توافق مخالفت کرد و در بیانیه ای شدیداللحن از وزارت خارجه سوریه اعلام شد که ”توافق مذکور تجاوز مفتضحانه به حاکمیت و وحدت اراضی سوریه و نقض آشکار قوانین بین المللی است“.

این بیانیه تاکید کرد که ”ملت سوریه و ارتش قهرمان آن که خون های پاک جوانان خود را برای دفاع از سوریه در برابر گروههای تروریستی تکفیری و حامیان آنها تقدیم کرده است امروز عزم و اراده محکم تری برای فدا کردن جان و مال به منظور حفظ وحدت و امنیت خاک وطن خود دارند“.
این توافق بعد از تهدید رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه برای حمله نظامی به مناطق شمال شرق سوریه صورت گرفت که گروه موسوم به نیروهای سوریه دمکراتیک که اغلب از کردها هستند بر آن سیطره دارند. ترکیه قصد داشت منطقه امنی با عمق 40 کیلومتر تحت حمایت خود ایجاد کند تا امنیت ملی ترکیه و فرآیند بازگشت آوارگان سوری به سرزمین هایشان تامین شود اما تهدید آمریکا و اظهارات مارک اسپر وزیر دفاع این کشور مبنی بر واکنش به این حمله باعث شد اردوغان از موضع یک جانبه خود عقب بنشیند و با آمریکایی ها برای دستیابی به این توافق مذاکره کند. هرچند توافق مذکور هنوز مبهم است و مفاد آن به منظور حفظ آبروی همه طرف های مربوط به صورت عمومی مطرح شده است.
از بیانیه سوریه چنین به نظر می رسد که احتمال دخالت نظامی ارتش سوریه برای جلوگیری از عملی شدن این توافق وجود دارد زیرا این منطقه که برای تصاحب آن تلاش می شود در بردارنده ذخایر نفت و گاز سوریه و حاصلخیزترین زمین های کشور و نیز ذخایر راهبردی گندم و سایر مواد غذایی است.
اقدام ترکیه در اداره این منطقه بعد از حضور نظامی در آن، وضعیت اشغال علنی را مجسم کرد هر چند که آمریکا در این امر با ترکیه شریک بود. هیچ کشوری در جهان نیست که به خودش و حاکمیتش احترام بگذارد و با این اشغالگری مخالف نباشد و در برابر آن مقاومت و ایستادگی نکند.
امنیت ملی ترکیه نمی تواند با اشغال اراضی کشور همسایه محقق شود زیرا این اشغالگری بزرگ ترین تهدید برای آنکارا خواهد بود. وقایع صد سال قبل نمی تواند امروز تکرار شود. سوریه دیگر تنها نیست و بخشی از یک سامانه منطقه ای و بین المللی شامل چندین متحد است، ضمن آن که ارتش سوریه هم خودش را سازماندهی و توان عالی نظامی خود را که از هشت سال جنگ در رویارویی با ائتلاف 60 محوری به دست آورده است ثابت کرده و موفق به بازگرداندن حدود 80 درصد از خاک سوریه شده است.
امنیت ملی ترکیه در روزهایی که روابط آنکارا، دمشق و بغداد در بهترین حالت بود بهترین روزهای خود را سپری کرد و این امنیت مورد تهدید قرار نگرفت مگر زمانی که دولت ترکیه به ریاست اردوغان از توافقنامه های امضا شده خارج شد و اجرای آنها را متوقف کرد. ایجاد منطقه امن در شمال سوریه نیز تنش زایی خطرناکی در این زمینه است.
خوب می دانیم که حضور سه و نیم میلیون آواره سوری در خاک ترکیه باری بر دوش دولت اردوغان و تهدید ادامه حضور او در راس قدرت است. این تهدید در از دست دادن شهرهای بزرگ و مهم تر از همه، استانبول، در انتخابات اخیر شهرداری ها منعکس شد اما راه رهایی از این بار، وادار کردن پناهندگان برای رفتن و اقامت در منطقه امن بدون این که خود انتخابی داشته باشند نیست.
دولت ترکیه به طور مستقیم یا غیرمستقیم، به صورت جزئی یا کلی در مشکل این پناهندگان سهیم است و کوتاه ترین راه برای حل مشکلات آنها مذاکره با دولت سوریه برای فراهم کردن شرایط بازگشت آنها به روستاها و شهرهایشان و تضمین امنیت و سلامتی آنهاست اما اردوغان به دلایل کاملا شخصی خواستار مذاکره با مقامات سوری نیست. او با آمریکا و اسرائیل و اتحادیه اروپا و قبل از آن در پی ماجرای سرنگونی هواپیمای روس با مسکو مذاکره کرد. شاید رئیس جمهور ترکیه برای این کار خود دلایلی داشته باشد که از نظر ما و حتی برخی اعضای حزب متبوعش یعنی عدالت و توسعه قانع کننده نیست چون منافع کشورها باید مقدم بر منافع شخصی باشد.
اردوغان اگر تصور می کند ایجاد منطقه امن با هماهنگی آمریکا به سادگی انجام پذیر است اشتباه می کند. اگر معتقد است طرف سوری از گزینه های خود برای جلوگیری از این اقدام استفاده نمی کند در اشتباه بزرگ تری است. باید یادآور شد که قبلا اشتباه بودن همه محاسبات اردوغان برای سرنگونی نظام سوریه و مبتنی بودن آن بر محاسبات سیاسی و نظامی غیردقیق ثابت شد. غیر از حضور متحد روس و وجود شهر ادلب به عنوان یک برگ برنده و نیز دخالت در امور ترکیه، حمله برای بازپس گرفتن این استان نیز ممکن است یکی از گزینه ها به عنوان واکنش اولیه به ایجاد منطقه امن باشد که بحران های متعددی برای ترکیه خواهد آفرید و مهمترین آنها سرازیر شدن میلیون ها پناهنده از طریق مرزها به خاک این کشور است.
قبلا گفته ایم و دوباره می گوییم که بهترین گزینه برای ترکیه و اردوغان، گفت و گو با دمشق و تقویت همکاری با تهران و بغداد و عدم اعتماد به آمریکا به عنوان یک متحد است که بارها از پشت به ترکیه خنجر زده و دشمنان کُرد او را با پول و اسلحه بسیار پیشرفته حمایت کرده است حال آن که سوریه، عراق یا ایران حتی از یک مخالفت حکومت اردوغان حمایت نکرده اند.
حزب عدالت و توسعه با دودستگی ها و بحران های داخلی روبرو خواهد شد و سرمایه مردمی زیاد و نیز اعتماد پناهندگان سوری را از دست خواهد داد. این پناهندگان با مشکلات فراوانی مواجه شدند و احساس کردند نه در سطح رسمی و نه در سطح مردمی تمایلی به حضور آنها نیست و نظریه مهاجرین و انصار از بین رفت. امید است اردوغان سیاست های خود را که به این وضعیت دشوار منتهی شده است تغییر دهد وگرنه نتایج آن برای بقای خود و حزبش در حکومت خطرناک خواهد بود.