سرمایه گذارانی با کفش های آهنی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما قم ، از محلات قدیمی شهر که گذر کنی ، بوی سالهای دور به مشامت می رسد ، روزهایی که بیشتر دیوارها خشتی بود و درها چوبی و کوچه ها تنگ و باریک ، در خیابان 19 دی قدم می زنم ، همان باجَک قدیم که هنوز خیلی ها با همین نام می شناسندش ، بعد از درب بازار قدیمی، تابلویی در سر در کوچه، رهگذران را به سمت خانه تاریخی یزدان پناه هدایت می کند. خانه ای با در چوبی و کوبه های زنانه و مردانه و دیوارهایی با آجرهای سه سانتی ، حوضچه تزئین شده با شمعدانی های رنگارنگ و تخت هایی مفروش در زیر درختان انار و انجیر نشان میداد اینجا از آن دست خانه های مرمت شده است ، روی تخت ها مُخدَّه های گِرد ترمه دوز ، به سبک خانه های مادربزرگ ها گذاشته شده بود تا مهمانان ساعاتی را به دور از چهار دیواری های تنگ و نفس گیر آپارتمان ها و به یاد سنت ها، غذایی ایرانی میل کنند و دم نوشی و شربتی!

آقای شهاب عرب صاحب امتیاز و مدیر مجتمع خدماتی و رفاهی یزدان پناه قم می گفت: این مجموعه بیش از سه سال و نیم است که به مسافران و همچنین شهروندان قمی خدمات ارائه می کند و توانسته در این مدت برای 15 نفر شغل ایجاد کند.

از او درباره روند واگذاری و مرمت بنا پرسیدم که در پاسخ گفت: از آنجایی که این اثر مالک خصوصی نداشته و طرف قرار داد آن صندوق احیا و بهره برداری از بناها و اماکن تاریخی و فرهنگی بوده ، روند واگذاری و مرمت ، چندان طولانی نبود . 

او با اشاره به خانه ای در مجاورت خانه یزدان پناه که معروف به خانه سلامت است گفت: پارسال این خانه را از مالکش خریدم و سند را به نام خود زدم ، اما برای احیا، مرمت و تغییر کاربری آن از دی ماه پارسال تا کنون در پیچ و خم امضا ها و کاغذ بازی های اداری گیر کرده ام.

مرگ تدریجی انگیزه ها

آقای عرب در ادامه گفت : به گفته مسئولان استانی این بنای تاریخی تاییدیه ، مرمت را از شورای فنی استان گرفته است اما باید شورای فنی تهران هم آن را تایید کند.

او می گفت: بر اساس قانون اگر شورای فنی تهران ، تا 10 روز جوابیه و تاییدیه را ابلاغ نکند سرمایه گذار می تواند آن را تایید شده حساب کند و به کارش ادامه دهد، اما بعد از گذشت ماه ها از ارسال نقشه و طرح ، باز هم میراث قم اجازه شروع کار را به ما نمی دهد.

آقای عرب می گفت: به علت استقبال خوب مردم و گردشگران ، می خواهم خانه سلامت را نیز به این مجموعه اضافه کنم اما طولانی شدن این روند و بی پاسخ ماندن تقاضای من باعث شده نسبت به ادامه سرمایه گذاری دلسرد شوم.

قدمتی 800 ساله در لابلای زباله ها

به جز خانه تاریخی یزدان پناه در قم، تجربه های دیگری در این حوزه وجود دارد، هر چند تعدادشان به انگشت های دو دست نمی رسد.

احیای آب انبار تاریخی طرلاب متعلق به عصر صفوی یکی دیگر از این تجربه هاست  ، آب انباری در کیلومتر 20 جاده قم – اراک ، آنچه از فضای امروز آب انبار می توان دید یک محیط آرام با کاشی کاری های سنتی ایرانی در دل کویر است ، فضای بیرونی آب انبار با خانه های کوچک کپری تزیین شده که به گفته آقای عبدالکریمی تمامی مواد اولیه این کپرها از کرمان آورده شده ، سازه هایشان به صورتی است که باعث می شود مسافران از گرمای کویر به خنکای این کپر ها پناه ببرند و ساعاتی دلپذیر را برای خود رقم بزنند.

طراحی باغچه ای برای برداشت سبزیجات تازه در کنار این اقامتگاه بومگردی نیز ، طرح صاحب این اقامتگاه بود تا هر چه بیشتر فضای کارش را به سنت ها نزدیک تر کند.

او هم دلِ پُری داشت از روند به ثمر نشستن کارش ، اینکه برای احیای این آب انبار ، کفش آهنی که نه ، کفش چدنی به پا کرده تا بتواند 6 سال تمام برای گرفتن مجوز تغییر کاربری ، از اداره ای به اداره دیگر برود و فروردین امسال چراغ این بنای تاریخی را روشن کند.

در خاطرم بود که حدود 3 سال پیش برای پیگیری حال و روز بد کاروانسرای طرلاب که درست روبروی این آب انبار قرار داشت به این منطقه آمده بودم ، آن روز آب انبار غرق در زباله و بوی تعفن و گندیدگی بود و خواندن شماره ثبت میراث بر روی تابلوی رنگ و رو رفته اش نیز کار آسانی نبود ، امروز اما به همت آقای عبدالکریمی آب انبار به پاتوقی گرم بر سر راه ابریشم و محلی برای ارتزاق 13 نفر تبدیل شده اما کاروانسرای 800 ساله طرلاب همچنان در محاصره زباله ها و در انتظار امضاها و مساعدت های مدیران است.

طولانی، کسالت بار و خسته کننده!

از آقای عبدالکریمی خواستم تا از روند کلی دریافت مجوز برای آغاز به کار بگوید که پاسخ او خود حکایتی بود عجیب.

به گفته او یک سرمایه گذار برای احیا ، مرمت و بهره برداری از یک بنای تاریخی باید در ابتدا طرح خود را به شورای فنی میراث فرهنگی ارائه دهد که پس از تاییدیه شورا ، باید از 17 دستگاه استان اعم از آب ، برق، گاز، منابع طبیعی، اداره ثبت استعلام بگیرد، پس از امضای سازمان جهاد کشاورزی نوبت به تشکیل کمیسیون ماده یک تبصره یک می رسد ، سپس کمیته امور زیربنایی با حضور کارشناسان تشکیل می شود و پس از آن باید طرح به امضای کارگروه امور زیر بنایی برسد، مرحله بعد امضای کارشناسان کمیته شورای برنامه ریزی است ، و سرانجام خوان آخر به شورای برنامه ریزی با حضور نمایندگان مجلس ، استاندار و مسئولان عالی رتبه استان  ختم می شود و  پس از آن سرمایه گذار می تواند کار خود را آغاز کند!

برایم جالب بود بدانم آیا این یک روند معمول در همه جای کشور است یا نه.

او از تجربه یکی از دوستانش در اراک و ساوه گفت : اینکه دریافت تمامی این امضاها امری معمول و قانونی است اما در آن شهرها این روند یک روند یک ماهه است ، چیزی که در قم حدود دو سال طول می کشد.

درد دل ها کم نبود؛ آقای جورابچی عضو هیئت امنای بازار قدیم قم ، آقای علامه راد صاحب و مالک خانه قدیمی علامه راد و چند سرمایه گذار دیگر هم مشکلاتی مشابه داشتند و از دلسرد شدنشان برای ادامه کارشان گفتند.

آقای ابراهیم پور سرمایه گذار و بهره بردار کاروانسرای شاه عباسی پاسنگان قم یکی دیگر از این افراد بود؛ کسی که مدعی است به خاطر نبود یک سیستم واحد و منظم برای استعلامات ، حدود 10 سال است که نمی تواند مجوز برق واحد بوم گردی خود را بگیرد و از این اداره به آن اداره پاس کاری می شود.

او از تجربه کارش در کشور امارات گفت : از اینکه برای راه اندازی یک دفتر آژانس مسافرتی در دبی اقدام کرده است و تنها در مدت سه رو توانسته هولوگرام و مجوزات لازم برای کار خود را دریافت کند.

به گفته اکثر سرمایه گذاران طرح های بوم گردی و گردشگری  دروازه نخست  ، ورود به این مسیر پر رفت و آمد و کسل کننده معاونت میراث فرهنگی استان بود، به همین علت با معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان به گفتگو نشستم.

عزم متولی برای میراث داری

آقای ایل بیگی از وجود 380 اثر ملی ثبت شده در استان ما خبر داد ، آثاری مثل محوطه ها و تپه های باستانی ، بافت های تاریخی، مسجد، کاروانسرا، آب انبار، حمام، خانه تاریخی، مدرسه، قلعه سرا، کاخ، عمارت، بازار و تیمچه که حدود 130 اثر قابلیت تجاری سازی و تبدیل به مناطق بوم گردی دارد.

معاون میراث استان طولانی بودن روند واگذاری و دادن مجوز به سرمایه گذار را قبول داشت و خود او نیز منتقد چنین شرایطی بود.

در ابتدا از او درباره علت طولانی شدن تاییدیه ها در شورای فنی میراث پرسیدم ، در جواب از محدود بودن اختیارات شورای فنی استان گفت و اینکه این شورای 11 نفره بیشتر یک شورای مشورتی است و تمامی تصمیمات این شورا باید به تصویب شورای فنی وزارتخانه هم برسد.

مشکل دیگری که آقای ایل بیگی مطرح کرد این بود که به گفته او بسیاری از طرح های سرمایه گذاران اصولی و کارشناسی نیست و برخی ایرادات این طرح ها که منطبق با اصول مرمت نیست باعث می شود روند تایید طولانی شود.

معاون میراث قم مدعی بود ، از زمان شروع به کار تیم جدید که از حدود یک سال و دو ماه پیش کار خود را آغاز کرده اند، همه طرح های سرمایه گذاران تایید شده است و در حال حاضر هیچ طرحی در کمیته فنی این سازمان معطل شورای فنی نیست و اگر مانعی وجود دارد مربوط به سایر دستگاه هاست.

آقای ایل بیگی با اشاره به طولانی بودن روند استعلامات از پیشنهاد راه اندازی یک پنجره واحد برای تسریع امور سرمایه گذاران بخش گردشگری خبر داد و گفت : به دنبال آن هستیم که هر چه سریع تر این طرح را در ستاد رفع موانع تولید به تصویب برسانیم.

او تایید کرد که در استان های دیگر روند استعلامات مدت محدودی دارد و اگر متقاضی سرمایه گذاری دو هفته پس از ارائه درخواست خود جوابیه ای دریافت نکند می تواند استعلام خود را تایید شده فرض کند و به کارش ادامه دهد.

هم خلق پول هم حفظ سرمایه

بر اساس شواهد موجود و اظهارات سرمایه گذاران ، همان چند طرحی که در قم موفق به دریافت مجوز تغییر کاربری شده، هرکدام بین 13 تا 15 نفر را مشغول به کار کرده اند ، وجود 130 اثر تاریخی با ظرفیت بهره برداری اقتصادی نشان می دهد که مرمت و تغییر کاربری این مکان ها چیزی در حدود 1500 فرصت شغلی را به صورت مستقیم به وجود خواهد آورد .

عددی که در نوع خود می تواند رونقی اساسی در استان ایجاد کند و در کنار آن آثار به جا مانده از نیاکانمان را برای آیندگان به یادگار بگذارد ، مسئولان قمی اگر دغدغه میراث تاریخی قم را دارند، باید زنجیر پیچ و خم های اداری را از پای سرمایه گذاران باز کنند تا در آینده نزدیک شاهد فرو ریختن خشت به خشت آثار تاریخی این خطه کهن نباشیم.

آقانوری – خبرگزاری صدا و سیما – قم