جهش تولید در کشاورزی با توسعه کشت محصولات کم آب بر

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز همدان ، در این روزهای بهاری که نغمه های پرندگان در جای جای استان سرسبز و کوهستانی همدان به گوش می رسد کشاورزان این دیار نیز هم چون سایر کشاورزان شهرهای دیگر به کار و تلاش مشغول هستند ، این استان با دارا بودن 20 هزار و 173 کیلومتر مساحت و بیش از 115 هزار بهره بردار دومین استان کشاورزی کشور پس از اردبیل است که همین موضوع موجب شده همدان بیشتر رنگ و بوی کشاورزی به خود بگیرد تا صنعتی .
در این استان سالانه بیش از 4.5 میلیون تن انواع محصولات کشاورزی تولید می شود که در برخی محصولا مانند گردو، انگور و سیب زمینی دارای رتبه های اول تا سوم کشوری است.

 

براساس آمارها 96 درصد آب در بخش کشاورزی مصرف می شود که با خشکسالی های که طی چند سال گذشته در کشور روی داده است کشاورزان این استان در تلاش هستند با کشت محصولات جایگزین ضمن افزایش تنوع و حفظ تولیدات ، صرفه جویی نیز در مصرف آب داشته باشند.
در این بین کشت های هم چون زعفران ، گل محمدی ، گشنیز و کلزا مورد توجه قرار گرفت ، کشت هایی که علاوه بر آنکه کم آب بر هستند ضمن تامین نیاز کشور ، ارزش افزوده خوبی نیز برای استان همدان به همراه داشته اند.

کشت 250 هکتاری گل محمدی در استان
"حجت الله شهبازی" معاون امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان درباره کشت محصول گل محمدی می گوید:" در سال ۸۴ مساحت سطح زیر کشت این محصول تنها ۵۲ هکتار بود که این عدد در سال گذشته به رقم ۲۵۰ هکتار رسیده‌است."
وی می افزاید: "میزان تولید محصول گل محمدی از ۵۲ تن در سال ۸۴ به ۳۲۰ تن در سال گذشته رسید".

 

ملایر رتبه نخست تولید گل محمدی استان همدان
بیشترین سطح زیر کشت گل محمدی استان همدان مربوط به شهرستان ملایر با سطح زیر کشت بیش از صد هکتار است ،که بخشی از محصول تولیدی به سایر شهر‌ها صادر و بخشی نیز جذب صنایع تبدیلی استان و بقیه در کارگاه‌های سنتی و خانگی تبدیل به گلاب و مربا می‌شود.
مقاومت زیاد گیاه گل محمدی در مقابل پدیده خشکسالی،آفت‌ها و همچنین کم‌آبر بودن آن که می توان از آن به عنوان یک گیاه با خاصیت دارویی نیز یاد کرد از گذشته مورد توجه بوده است تا جایی که توانسته ارزش افزوده خوبی را به همراه داشته باشد.
ارز آوری بالای گل محمدی
" محمد بیگی" تولید کننده گل محمدی در شهرستان ملایر با بیان اینکه مدت 4 سال است که به پرورش گل محمدی روی آورده است می گوید :"در ابتدا با 10 میلیون تومان سرمایه اقدام به خرید بوته گل محمدی و کاشت آن کردم که هم اکنون سالانه بیش از 3 میلیون تومان برداشت محصول دارم".
"مهرداد میرزایی " دیگر تولید کننده گل محمدی در شهرستان ملایر هم با بیان اینکه ما به عرصه تولید نهال گل محمدی نیز ورود کرده ایم می گوید :" سالانه با تولید بیش از 20 هزار نهال این گیاه نیاز کشاورزان و باغ‌داران شهرستان ملایر را تأمین می‌کنیم."
اشتغال به کار 68 نفر در صنایع تبدیلی گل محمدی
" حسن محمدی "مدیرصنایع تبدیلی غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه 3 واحد در زمینه صنایع تبدیلی در زمینه گل محمدی در شهرستانهای بهار، ملایر و رزن دارای پروانه بهره برداری هستند می گوید:" 68 نفر در این واحدها مشغول به کارند و برای احداث آنها 333 میلیارد ریال هزینه شده است."

 

گل محمدی علاوه بر آنکه در صنایع غذایی و دارویی کاربرد دارد ؛ از گیاه آن گلاب نیز تولید می شود که در عطرسازی هم کاربرد دارد.
یکی از تولیدکننده گلاب در استان می گوید:"هر چقدر کیفیت نهال و تراکم کشت گل‌محمدی بیشتر باشد کیفیت گل‌ تولیدی نیز در تامین گلاب بیشتر است".
مدت زمان گلاب‌گیری در روش سنتی معمولا 5 تا 7 ساعت به طول می انجامد و از یک کیلوگرم گل محمدی 1.5 کیلوگرم گلاب بدست می‌آید که 500 گرم اولیه آن بسیار خوشبو و غلیظ‌تر است.

کشت گشنیز در 5 هزار هکتار در نهاوند
گیاه دیگری که در استان همدان مورد توجه قرار گرفته گشنیز است تولید سالیانه جهانی این گیاه خوشبو بیش از ۲۲۰ هزار تن است که حدود ۶۰ درصد آن در کشور روسیه تولید می شود و در ایران نیز سالانه نزدیک به ۱۲ هزار تن تولید می‌شود که شهرستان نهاوند با تولید حدود ۱۰هزار تن رتبه نخست تولید این گیاه را در کشور از آن خود کرده است.

 

سرپرست جهاد کشاورزی نهاوند می گوید :" 5 هزار هکتار از اراضی کشاورزی این شهرستان زیرکشت گشنیز است".
آقای" کمال نژاد " با بیان اینکه برای 2 هزار نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم در این حوزه اشتغال ایجاد شده است " عنوان می کند:" اهمیت کشت گشنیز به عنوان گیاه کم آب بر در شرایط خشکسالی و بحران آب بر کسی پوشیده نیست."

 

گشنیز به دو صورت بهاره و پاییزه در نهاوند کشت می شود و محصول تولیدی به کشور‌های حاشیه خلیج فارس و پاکستان صادر می شود.
می توان گفت در ایران از برگ و ساقه گشنیز به‌عنوان سبزی‌ خوردنی و از تخم آن ادویه‌ای همراه با عطر قوی تهیه و از آن در آشپزی استفاده می‌شود .
اطبای سنتی معتقدند تخم گشنیز برای تصفیه خون و استفاده در شیرینی‌های خانگی بسیار سودمند است.
آقای" علی ظفری" که در مزرعه خود اقدام به کاشت گشنیز کرده است می گوید :" از 4 سال پیش در مزرعه 17 هکتاری خود گشنیز پرورش می دهد که به طور میانگین بیش از 3 هزار و 100 کیلوگرم از هر هکتار محصول برداشت می کند."
وی با اشاره به اینکه محصول تولیدی خود را به صورت واسطه ای به کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر می کند می افزاید :"گشنیز تولیدی این شهرستان خریداران خوبی در کشورهای خارجی دارد که از آن در صنایع دارو سازی استفاده می کنند."

فعالیت 2 واحد بسته بندی گشنیز
" حسن محمدی "مدیرصنایع تبدیلی غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه 2 واحد بسته بندی گشنیز در شهرستان نهاوند در حال فعالیت است می گوید:" ظرفیت این واحدها 3 هزار و 500 تن در سال است که برای 14 نفر اشتغال زایی ایجاد کرده است."

 

وابستگی کشور به دانه های روغنی
کلزا یکی از دانه‌های روغنی بسیار مهم است که در مناطق معتدل کشت می‌شود و کشت این گیاه به علت آب و هوای مناسب در استان همدان رونق خوبی داشته است .

 

کاشت این محصول کم آب‌بر و به‌صرفه می‌تواند نقش مهمی در تحقق اقتصاد مقاومتی و تضمین امنیت غذایی شهروندان داشته باشد. از آنجایی که کشور وابستگی بیش از 90 درصدی به دانه های روغنی دارد ،کشت کلزا می تواند کشور را از وابستگی برهاند.
آقای"بایگانه" مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه سطح زیر کشت کلزا در استان ۴ هزار و۲۰۰ هکتار است، می گوید :" در سال گذشته از این میزان هکتار ۸ هزار تن کلزا برداشت شد."

سوددهی بالای کلزا
یکی از کشاورزانی که اقدام به کاشت کلزا در مزرعه دو هکتاری خود کرده است می گوید:" سهولت در کاشت، داشت و برداشت و سوددهی مناسب ازجمله عواملی است که موجب روی آوردن کشاورزان کلزا کار شهرستان به کشت این محصول شده ‎است."
"علی مدد مروتی" با اشاره به اینکه کشت کلزا به آبیاری کمتری نیاز دارد " عنوان می کند:" قیمت خرید این محصول نیز دو برابر محصول گندم است."
"محسن کریمی" دیگر کشاورز همدانی نیز با اشاره به اینکه "عملکرد تولید هر هکتار کلزا در دنیا حدود 6 تن است اما در ایران این رقم حدود دو تا سه تن است، می گوید:" البته به‌تازگی بذرهایی وارد کشور شده که گفته می‌شود عملکرد در هکتار را افزایش می‌دهد."

اشتغال زایی 250 نفر در کارخانه روغن کشی
" حسن محمدی "مدیرصنایع تبدیلی غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه فقط یک کارخانه روغن کشی در نهاوند در زمینه کلزار در حال فعالیت است می گوید:"این واحد با اشتغال زایی 250 نفر سالانه 109 هزار و 500 تن روغن را از گیاه کلزا استخراج می کند."

تولید 95 درصد رازیانه کشور در رزن
رازیانه گیاه دیگری است که در استان همدان بویژه در شهرستان رزن کشت می شود . این گیاه دارویی که خواص درمانی بسیاری دارد به صورت گیاهی علفی دو یا چند ساله کشت می شود . این گیاه که در طب سنتی طبعی گرم دارد در صنایع غذایی به عنوان ادویه نیز کاربرد دارد.

 

رازیانه به دو صورت مستقیم در فضاز باز و غیر مستقیم در فضای گلخانه ای کشت می شود که کشاورزان استان همدان بیشتر از روش اول استفاده می کنند.
فرماندار رزن با بیان اینکه ۹۵ درصد رازیانه کشور در این شهرستان تولید می شود می گوید :" بیش از 5 هزار تن سطح کشت رازیانه در این شهرستان است."
آقای" سلامتی" با بیان اینکه گیاه رازیانه با هدف کشت گیاهان کم آب بر و با نیاز آبی پایین در این شهرستان کشت می شود می افزاید:" این محصول موجب اصلاح ساختار خاک شده و در تناوب با غلات به عنوان گیاه دارویی و صنعتی استفاده می شود. "

فعالیت یک واحد بسته بندی رازیانه
" حسن محمدی "مدیرصنایع تبدیلی غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه "یک واحد بسته بندی گیاهان دارویی در زمینه محصول رازیانه با ظرفیت 400 تن در رزن درحال فعالیت است می گوید:" این واحد با سرمایه گذاری 18 میلیارد ریال برای 8 نفر اشتغال ایجاد کرده است."

زعفران طلای سرخ
زعفران از شروع فصل تابستان که به خواب تابستانی می‌رود تا اواخر شهریور یا اوایل مهر به آبیاری نیاز ندارد. یعنی درست زمانی که کشاورزان برای سایر محصولات به آب نیاز دارند این محصول کم آب بر در خواب است و آبیاری نمی‌خواهد.

 

رییس سازمان جهادکشاورزی استان همدان با بیان اینکه با کاشت زعفران می‌توان گامی اساسی در تحقق اجرای برنامه اقتصادی مقاومتی و کاهش آمار بیکاری در همدان برداشت می گوید:" در بیش از 161 هکتار از اراضی استان این محصول کشت می شود."

 

"منصور رضوانی جلال" عنوان می کند :" در۱۰ سال آینده، کشت زعفران در بیش از هزار هکتار از عرصه‌های زراعی استان هدف گذاری شده است."
امروزه زعفران در پخت و پز، قنادی، نوشابه سازی و صنایع دارویی کاربرد فراوانی دارد و به تازگی به علت خاصیت ضد سرطانی اهمیت این گیاه دو چندان شده است.
این گیاه همچنین به علت خواص دارویی زیادی که دارد در کل دنیا مورد توجه قرار گرفته و بیش از 90 درصد زعفران دنیا در ایران تولید می شود.
"گیتی سالاری" کارآفرین نمونه ملی استان همدان ، تولید کننده زعفران است . این بانوی کارآفرین سال 1378 اقدام به کشت این محصول کرد.
او با بیان اینکه بیش از 3 هکتار کشت زعفران دارد می گوید:" میزان زعفران برداشت‌شده در مزارعه حدود 10 کیلوگرم در هر هکتار است. "

 

فعالیت یک واحد فرآوری زعفران
به گفته مدیرصنایع تبدیلی غذایی جهاد کشاورزی استان یک واحد در زمینه فرآوری زعفران در شهرک صنعتی بهاران در حال فعالیت است و با ظرفیت سه تن در سال برای 30 نفر اشتغال ایجاد کرده است."

 

 

مشکلات پاشنه آشیل بخش کشاورزی
این محصولات پر ارزش اما با مشکلاتی مواجه هستند که موجب شده است آن چنان نتوانند ارز آوری خوبی را به همراه داشته باشد.

لزوم ایجاد صنایع فرآوری گل محمدی
"محمد زمانی" کارشناس بخش کشاورزی با بیان اینکه فر‌آورده‌هایی که از گل محمدی بدست می‌آید چند برابر هزینه تولید آن برای تولید کننده ارز‌آوری دارد می گوید :" گل محمدی خریداران بسیاری دارد اما این خریداران زمانی برای خرید اقدام می کنند که همدان زمینه فر‌آوری محصولات آن را برای تامین مواد اولیه تولید صنایع آرایشی و بهداشتی و غذایی فرا‌هم کرده باشد."
" مهرداد میرزایی " تولید کننده گل محمدی با بیان اینکه ضروریست صنایع تبدیلی برای این بخش فراهم شود می گوید:" به علت نبود این صنایع به هنگام دریافت محصول به علت ایجاد پژمردگی در گیاه ارسال‌شده ، اُفت قابل توجهی را لحاظ می‌کرد که این امر نتیجه‌ای جز متضرر شدن کشاورز را در پی ندارد."
وی با بیان اینکه " ارسال محصول با وسایل نقلیه یخچال‌دار نیز هزینه بالایی را طلب می کند ادامه می دهد:" استقرار صنایع تبدیلی و فرآوری ارزآوری قابل توجهی را برای استان در پی خواهد داشت."

نبود صنایع بسته بندی گل محمدی
"مهرداد میرزایی" تولید کننده گل محمدی می گوید:" گلاب تولیدی خود را به علت نبود سامانه بسته بندی مناسب در گالن‌های 20 لیتری ذخیره می‌کند زیرا سرمایه‌ خود را که افزون بر 200 میلیون تومان بوده است برای راه‌اندازی واحد تولیدی هزینه کرده و توان تامین سامانه بسته بندی را ندارد ."
وی با ضروری دانستن حمایت دولت ادامه می دهد:"اگر از این بخش حمایت شود یقینا ارزش افزوده خوبی را خواهد داشت."

سود‌ سنگین تسهیلات بانکی
" امیر رضایی" دیگر تولید کننده گل محمدی نیز ضمن گلایه از سود سنگین تسهیلات بانکی عنوان می کند:" برخی بانک‌‌ها هم وام می‌دهند که سود 16 تا 18 درصد دارد و برای من تولید کننده جز ضرر چیزی به همراه ندارد."

هزینه بالای تولید
وی با اشاره به اینکه دولت باید از کشاورزان حمایت کند تا آنان محصول خود را به صورت فله ای به فروش نرسانند می گوید:" هزینه تولید گل محمدی زیاد است که موجب شده است صرف اقتصادی کمی برای کشاورز داشته باشد."
این کشاورز ادامه می دهد:" برای تولید هرکیلو‌گرم گل‌محمدی ، با هزینه آب و برق و برداشت و حمل و نقل ، بیش از 4 هزار‌تومان هزینه می شود که هم اکنون گل‌محمدی را کیلوئی 10 هزار تومان می‌خرند."

نبود صنایع تبدیلی گشنیز
صادرات گشنیز با وجود آن که چند برابر فروش نفت ارز آوری دارد، خام فروشی می شود که اگر دستگاه‌های پیشرفته تولید و کارخانه فرآوری آن در استان احداث شود آن وقت هم سطح زیر کشت در مناطق کم آب بیشتر می‌شود و هم سود آن چندین برابر خواهد شد و همچنین کمک خوبی به اشتغال استان می‌کند.
" قربانعلی سبزواری " کشاورز نهاوندی با بیان اینکه امروزه گشنیز نهاوند شناخته شده است می گوید:" این محصول نیازمند حمایت و ایجاد صنایع تبدیلی مرتبط است زیرا تلاش کشاورزان به جیب دلالان سرازیرمی‌شود."
" علی زمانیان "کارشناس بخش جهادکشاورزی نهاوند هم می گوید:" با توجه به سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی مبنی بر عدم مهاجرت روستاییان به شهر و توانمند سازی آن‌ها با حمایت‌ بخش دولتی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی می توان شاهد رونق خوبی در بخش کشاورزی باشیم."

نداشتن صرفه اقتصادی برای کشاورزان
یکی از کشاورزان نهاوندی هم که در زمین خود کلزا کشت می‎کند با بیان اینکه بسیاری از کشاورزان به علت آنکه کشت دانه‌ روغنی برای آن‌ها صرفه اقتصادی ندارد ، مبادرت به چنین کاری نمی‌کنند می گوید:" قطعاً دادن کود و سموم یارانه‌ای به قیمت کمتر و پرداخت به‌موقع طلب موجب ترغیب کشاورزان بیشتری به سمت تولید این محصول استراتژیک خواهد شد."
"محسن کریمی" درباره بسته بندی و فرآوری محصول کلزا نیز می گوید :"در این مورد هم از ما حمایت نشده است و محصولات ما فقط به کارخانه های روغن کشی شهرستان ارسال می شود."

سود زعفران در جیب دلالان
یکی از زعفران کارهای همدانی نیز با بیان اینکه به علت نبود حمایت زعفران تولیدی ما بیشتر به اسم سایر استان ها به فروش می رسد می گوید :" من پیگیر صادرات زعفران استان و دریافت کد بهداشتی و مهر استاندارد برای آن بودم، اما متأسفانه با ما همکاری نشد. "

ورود افراد مجاز به حوزه زعفران
" گیتی سالاری" دیگر زعفران کار همدانی با اشاره به ورود شرکت ها و افراد غیر مجاز به حوزه زعفران می گوید :"شرکت‌های مجاز و افراد غیرمجاز پیازهای آلوده به قارچ را به استان همدان وارد می‌کنند و برخی افراد به علت ناآگاهی این پیازهای آلوده را می‌کارند و در نتیجه زعفران تولیدی آنان به ثمر نمی‌رسد و از ادامه کار منصرف می‌شوند".
حمایت از محصولات کم آب بر
مدیرصنایع تبدیلی غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه در خصوص محصول کلزا در حال حاضر بیش از نیاز استان ظرفیت سازی شده است می گوید : " احداث واحد جدید ضرورتی ندارد."
وی در خصوص بسته بندی زعفران ، رازیانه ، گیاهان دارویی و گشنیز نیز می افزاید:" با توجه به اینکه همدان قطب گیاهان دارویی است تسهیلاتی در قالب صدورموافقت نامه اولیه در یک روز، پرداخت 80 درصد سرمایه گذاری به صورت تسهیلات یارانه دار از 6 تا 15 درصد ، معافیت گمرکی ماشین آلات تولیدی که مشابه داخلی ندارند و بخشودگی عوارض تغییر کاربری زمین در صورت نبود زمین در شهرک های صنعتی، پرداخت می شود."

لزوم تشکیل تشکل های کشاورزی
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان بر ضرورت تشکل های کارآمد برای محصولات کشاورزی تاکید می کند و می گوید :" بهترین راهکار برای ساماندهی محصولات از طریق ایجاد تشکل کارآمد است."

 

"شهبازی" با بیان اینکه با ایجاد این تشکل می‌بایست موضوع فروش ابتدا در سطح استان و سپس در سطح ملی و بین‌المللی دنبال شود معتقد است :"با ایجاد این تشکل انگیزه خوبی برای فعالیت و گسترش فعالیت تولیدکنندگان ایجاد می شود و آنها نسب به آینده با امید بهتری به تلاش می پردازند."
او با اشاره به اینکه به دنبال تعریف یک نشان تجاری برای زعفران همدان هستیم می گوید:" طبق منابع علمی و تاریخی یکی از خاستگاه های اصلی رویش گیاه زعفران در ایران حاشیه کوهستان زاگرس یعنی همدان است که می‌توان نشان تجاری را بر اساس وجود این ظرفیت برای زعفران این دیار کهن تعریف کرد."
معاون امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان به مقوله بسته‌بندی نیز اشاره می کند و می افزاید :" در صدد هستیم با تشکیل تشکل های کشاورزی بسته بندی محصولات را نیز بهبود و ارتقا دهیم."
وی درباره حمایت از تولید گل محمدی در استان هم می گوید:" در راستای حمایت از کشت گیاهان کم آب بر، توسعه سطح زیرکشت از طریق واگذاری اراضی ملی ، توزیع نهال یارانه ای گل محمدی بین متقاضیان و راهنمایی فنی برای بهبود تولید و پرداخت تسهیلات از محل کمک‌های فنی و اعتباری و صندوق توسعه محصولات باغی مورد توجه و در اولویت است."
" سلامتی" فرماندار رزن هم در مورد محصول رازیانه می گوید:" در راستای برند سازی رازیانه تلاش خواهیم کرد و در آینده نه چندان دور این مهم محقق خواهد شد."

کلام آخر
استان همدان یکی از استانهای کشاورزی و قطب تولید برخی محصولات کشور است. از آنجایی که بیشتر آب مصرفی در بخش کشاورزی است و بیشتر محصولات تولیدی هم از نوع پرآب بر هستند ضروری است به تدریج و در یک برنامه چند ساله حرکت به سمت تولید و توسعه محصولات کم آب برانجام شود.محصولات کم آب بر می توانند با مصرف کم آب، ارزش افزوده بالاتری را ایجاد کنند. در ادامه ایجاد صنایع بسته بندی و فرآوری محصولات تولیدی می تواند چرخه تولید را کامل و هم از هدر رفت و فله فروشی جلوگیری کند و هم سود اصلی را نصیب کشاورزان و رشد و توسعه استان کند.