تاخت و تاز شن در کرمان

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز کرمان، هفته گذشته بود که آقای کمال آبادی درخواست کرد؛چند عکس از روستای خودشان "حسین آباد "نشانم  دهد، حالا او به تحریریه خبر صداوسیما آمده و عکسها را آورده و می گوید: این جا روستای ما در بخش شهداد،  ۱۰۰کیلومتری کرمان است.

چند ساله این روستا خالی از سکنه شده و به علت هجوم شن‌های روان دیگر زندگی در آنجا امکان پذیر نیست.

عکس ها را که می بینم اوضاع بدتر از آن است که فکر می‌کردم، برخی خانه ها تا کمر در شن فرو رفته و جایی برای نفس کشیدن هم نیست.

 شهداد؛ از کانونهای فرسایش بادی استان کرمان است و همین موضوع سبب می‌شود که به مهمترین منطقه بحرانی استان سفر کنیم.

ریگان مدفون در ریگ

شرق استان کرمان از کانونهای مهم فرسایش بادی کشور است و مرکز این کانون هم شهرستان ریگان است.

در طول مسیر آقای مولایی که به عنوان کارشناس ما را همراهی می کند می گوید: در دو طرف این شهرستان تا صدها کیلومتر ریگ و بیابان و است و باغات خسارت دیده از طوفان های شن.

ما را به یکی از باغات اطراف این شهرستان می برد که هجوم شن‌های روان، رمقی برای درختان کهنسال نگذاشته است.

رسولی مالک این باغ می گوید: هر ساله میلیونها تومان باید هزینه کنم تا جلوی هجوم شن ها را بگیرم و اگر یک سال آنها را به حال خود رها کنم تمامی درختان را خشک می کنند.

راست می گوید استواری و سرسختی درختان نخل، مغلوب غول بیابان شده است.

می پرسم این شن ها از کدام سمت می آیند؟ می گوید: از شرق و شمال.

چرا که دو بیابان بزرگ در اطراف ما قرار دارد و با اندک ورزش باد، گرد و غبار و ریزگردها شروع به فعالیت می‌کنند.

درد دل مردم در شهر

با برخی مردم که صحبت می کنم از وضعیت هوای ناسالم بسیار گلایه‌مند هستند و می‌گویند: در طول سال شاید ۹۰روز هوای سالم داشته باشیم و بقیه آن دائم طوفان و ریزگردها حاکم هستند.

آقای نارویی به مشکلات شدید تنفسی برای سی درصد مردم اینجا اشاره می کند و می گوید: برخی مهاجرت کرده‌اند و برخی نیز اوضاع ریه آن‌ها چنان وخیم است که پزشکان نیز درمانی برای آن ندارند؛  در این اوضاع نامطلوب اقتصادی هزینه بسیاری بر ما تحمیل می شود.

فرماندار ریگان می گوید: هر چند کار تثبیت شن های روان از سال۶۰ آغاز شده اما اجرای این طرحها محدود است و مردم هر روز بیابان را به خود نزدیکتر می بینند.

آقای باقری با بیان اینکه ۳۰روستا در محاصره شن قرار گرفته و ۱۶روستا نیز تخلیه شده می‌گوید:کارهای مقطعی نتیجه نخواهد داد و با این اعتبارات اندک چگونه می توان با این تهدید بزرگ مبارزه کرد، اینجا بعد از خوزستان دومین کانون بحران کشور است.

 جنوب کرمان

یکی دیگر از کانونهای بزرگ فرسایش بادی استان در جنوب کرمان یعنی جازموریان قرار دارد.

آقای شهیدی از ساکنان این منطقه می‌گوید: در جنوب کرمان با اندک وزش باد، شما تا چند متری خود را هم به سختی می توانی ببینی و خشکی تالاب جازموریان طی چند سال گذشته وضعیت زندگی ما را بسیار سخت کرده است.

آقای احمدی مدیرکل منابع طبیعی جنوب کرمان می‌گوید: ۲۵درصد ریزگردهای کشور ناشی از تالاب جازموریان است و اگرچه در سال‌های اخیر اقداماتی برای مهار شن های روان صورت گرفته اما در مجموع فقط ۱۰درصد کار پیشرفته است.

او می گوید: هزینه بیابان‌زدایی بسیار بالاست و برای هر هکتار باید ۱۵میلیون تومان هزینه کرد و اکنون ده‌ها روستای ما در محاصره شن قرار گرفته است.

کرمان استانی بیابانی

با توجه به موقعیت جغرافیای کشور و واقع شدن بر روی کمربند خشکی، بیش از ۶۴درصد مساحت ایران متاثر از پدیده بیابان زایی است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد: فرسایش بادی در مساحت حدود ۲۰میلیون هکتار از اراضی کشور فعال است.

کارشناسان می‌گویند: استان کرمان ۲۰درصد بیابانهای کشور را دارد یعنی نزدیک به 3/6میلیون هکتار وسعت آنها می شود.

آقای اسدی پژوهشگر می گوید: سرانه جهانی بیابان دوهزار مترمربع به ازای هر نفر است و این سرانه برای کل ایران ۴۳۰۰مترمربع و استان کرمان ۵برابر کشور و یازده برابر سرانه جهانی را دارد.

علت ها

آقای مجیدی استاد دانشگاه می‌گوید: برای برخی از عرصه های بیابانی مثل کویر لوت و کویر مرکزی که استان کرمان را در برگرفته نمی‌توان کاری انجام داد، چرا که اینها طبیعی هستند و ذات آنها را نمی‌توان تغییر داد؛ اما با توجه به اینکه ۷۰درصد بیابان ها تحت فرسایش بادی هستند و این فرسایش سالانه حجم بالایی از شن را تحت تاثیر خود قرار می دهد، می توان تا حدودی جلوگیری کرد.

وی می‌گوید: طبق تحقیقات انجام شده 55درصد از عوامل بیابان زایی ناشی از تخریب پوشش گیاهی، ۱۲درصد ناشی از اراضی رها شده به علت کمبود آب و خشک شدن قنوات، 26درصد ناشی از برداشت بی رویه آبهای زیرزمینی و ۷درصد نیز ناشی از فعالیت‌های معدنی است.

او تاکید می‌کند: حدود ۱۷هزار هکتار از مراتع استان هرساله بیابان می شود در صورتی که با احیای آنها و ایجاد جنگل در هر هکتار آن، تا ۶۸تُن گرد و غبار را می توان جذب کرد و جلوی پیشرفت بیابان را گرفت.

اقدامات تا کنون در ۲۰۰هزار هکتار نهالکاری، ۳۳هزار هکتار مالچ پاشی، ۳۵۹هزار هکتار بذرکاری و بذر پاشی و ۵۱هزار هکتار کنترل هرز آب صورت گرفته است، این مطالب را مدیرکل منابع طبیعی استان می‌گوید.

آقای رجبی زاده اضافه می کند: برغم این کارها و احداث بادشکن های بسیار، سالانه ۱۵۰میلیارد تومان هجوم شن های روان به منابع اقتصادی و زیستی ما خسارت وارد می کنند.

از او می پرسم: تاکنون برای جلوگیری از توسعه بیابان‌ها چند درصد کار شده است؟ جواب می‌دهد در ۴۵سال اخیر کمتر از ۳۰درصد اقدامات صورت گرفته است.

خطرات و چالش ها

حالا اگر چه خشکسالی های ۱۵ساله و پی در پی، کمبود آب، کاهش تنوع زیستی و تغییرات اقلیمی همه و همه دست به دست یکدیگر داده اند تا یکی از بزرگترین چالش های کشور یعنی بیابان‌زایی شکل گیرد، اما در صورت رها کردن این مسئله و کم‌کاری خطرات بیشتری ما را تهدید خواهد کرد.

تهدیداتی مثل افزایش روان آبها و خطر سیلاب، شور شدن زمینها، کاهش حاصلخیزی خاک، نابودی حیات وحش و در نهایت  افزایش مهاجرت، که اکنون برخی از آنها در مرحله ابتدایی و برخی نیزشکل گرفته است. 

به عکسهای روستای خالی از سکنه حسین آباد بخش شهداد که نگاه می کنم نگرانی بیشتری دارم.

بار دیگر تلفنی با مدیرکل منابع طبیعی استان صحبت می‌کنم و به او می‌گویم: آیا مالچ پاشی های امسال برای تثبیت شن‌های روان آغاز شده؟

آقای رجبی زاده جواب می دهد: متاسفانه امسال در بودجه کشور هیچ اعتباری برای این کار در نظر گرفته نشده است.