جایگاه دوم نرخ رشد تولید و انتشارات علم کشور

به گزارش خبرنگار حوزه آموزش عالی و دانشگاه گروه علمی فرهنگی و هنری خبرگزاری صدا و سیما، آقای دکتر محمدجواد دهقانی گقت: روند تولید و انتشارات علمی ایران از نظر کمی، کیفی و نیز مشارکت بین المللی در دو دهه اخیر در پایگاه‌های معتبر بین المللی کلاریویت آنالیتکیس (Clarivate Analytics) و محصولات آن نظیر (WoS، ESI و Incites)، اسکوپوس (Scopus) و نیز پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نشان می‌دهد که در طول دو دهه اخیر میزان تولید علم توسط پژوهشگران جمهوری اسلامی ایران در سطوح ملی و بین المللی به طور مستمر در حال افزایش بوده و جنبش علمی ایجاد شده در کشور علیرغم محدودیت‌های بین المللی با رشد و شتاب منحصر بفرد در دنیا به ویژه در میان ۲۰ کشور برتر دنیا ادامه دارد.
وی افزود: به طور خاص توجه به بعد کیفی تولید علم کشور در چند سال اخیر بسیار پر اهمیت است، به طوری که در سال ۲۰۱۹ میلادی که سهم تولید علم کشور در دنیا حدود ۲ درصد بوده است و سهم تولید علم برتر و یا کیفیت تولید علم حدود ۳ و نیم درصد رسیده است. همچنین سهم ایران از کل تولید علم در سال ۲۰۱۹ در کشور‌های منطقه حدود ۲۹ درصد و در کشور‌های جهان اسلام حدود ۲۰ درصد است.
وی گفت: نتایج حاصله از بررسی‌ها نشان می‌دهد که کل مدارک علمی نمایه شده در پایگاه استنادی اسکوپوس از ایران در سال‌های مختلف برابر با ۶۳۰ هزار و ۷۶۸ مورد بوده که حدود ۴۰۹ هزار و ۶۰ مورد آن یعنی حدود ۶۵ درصد آن در سخت‌ترین شرایط تحریم همه جانبه کشور یعنی سال‌های اخیر (۲۰۲۰-۲۰۱۳) بوده است.
همچنین کل مدارک علمی موجود نمایه شده توسط جمهوری اسلامی ایران در پایگاه WoS در طول ۱۲۰ سال اخیر برابر با ۵۴۰ هزار و ۵۳۰ بوده که حدود ۳۶۱ هزار و ۲۴۴ مدرک آن یعنی بیش از ۶۶ درصد مربوط به سال‌های اخیر (۲۰۲۰-۲۰۱۳) است و آخرین آمار مستخرج (مرداد) از پایگاه‌های معتبر بین المللی تعداد مدارک علمی ثبت شده در ۲۰ سال اخیر (۲۰۰۰-۲۰۲۰) نشان می‌دهد که جنبش علمی در کشور برغم فراز و نشیب‌ها و محدودیت‌های مختلف بخصوص در طول تحریم‌های ظالمانه با رشد و شتاب و با استمرار همواره ادامه داشته است.
سرپرست ISC در ادامه گفت: به منظور بررسی دقیق‌تر آمار تولید علم در هر دو پایگاه معتبر بین المللی در ۸ سال اخیر در جدول زیر بازنویسی شده است و بررسی‌ها نشان می‌دهد که میزان تولید علم کشور در پایگاه بین المللی WoS در سال ۲۰۱۲ برابر با ۳۱۰۴۱ مدرک بوده است که در سال ۲۰۱۶ به ۴۹ هزار و ۳۷۹ و در سال ۲۰۱۹ نیز به ۶۱ هزار و ۶۸۲ مدرک افزایش یافته است و این سیر صعودی در پایگاه بین المللی اسکوپوس نیز مشاهده می‌شود.
در پایگاه اسکوپوس در سال ۲۰۱۲ میزان تولیدات علمی برابر با ۴۱ هزار و ۴۲۸ مورد بوده که در سال ۲۰۱۶ به ۵۲ هزار و ۹۲۹ مورد و در سال ۲۰۱۹ به ۶۵ هزار و ۱۷۳ مورد افزایش یافته است.
آقای دهقانی گفت: از بدو تأسیس پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) از سال ۱۳۸۸ تاکنون یعنی در طول ۱۰ سال اخیر، بیش از ۵۰۰ هزار مقاله علمی توسط پژوهشگران کشور در این پایگاه نمایه شده است.
بر اساس آمار، پژوهش‌های علمی ثبت شده در این پایگاه استنادی به ترتیب در حوزه علوم انسانی و اجتماعی، پزشکی و کشاورزی و سایر حوزه‌های علمی است.
وی افزود: بر اساس آمار و اطلاعات موجود در هر دو پایگاه معتبر بین المللی، میزان رشد تولید علم در ۸ سال اخیر و هر سال نسبت به سال قبل را نشان می‌دهد، که درصد رشد تولید علم در هر سال نسبت به پارسال نیز در هر دو پایگاه بین المللی افزایش داشته است. به طور خاص میزان رشد علمی تولید علم در پایگاه WoS در سال ۲۰۱۲ برابر ۴ و یک دهم درصد بوده که در سال ۲۰۱۳ به یک و ۲ دهم کاهش و در سال‌های ۲۰۱۴ به بعد همواره نرخ رشد خوبی داشته است. در سال ۲۰۱۹ نسبت به ۲۰۱۸ نرخ رشد تولید علم ۱۰ و ۴ دهم درصد بوده است.
آقای دهقانی تأکید کرد: ایران با نرخ رشد ۱۰ و ۴ دهم درصد در سال ۲۰۱۹ در میان ۲۵ کشور برتر دنیا در رتبه دوم و پس از کشور چین با ۱۲ و ۹ دهم درصد رشد قرار می‌گیرد. کشور پرتغال با ۷ و ۸ دهم درصد رشد نیز در رتبه سوم در میان ۲۵ کشور برتر دنیا قرار دارد.
در پایگاه استنادی اسکوپوس نیز بالاترین میزان رشد تولید علم در طول ۸ سال اخیر در سال ۲۰۱۹ نسبت به ۲۰۱۸ اتفاق افتاده و برابر با ۸ و ۹ دهم درصد بوده است.
سرپرست ISC ادامه داد: بر اساس آخرین آمار مستخرج از پایگاه‌های مربوطه، سهم ایران به درصد از مدارک ثبت شده از کل تولید علم دنیا در ۸ سال اخیر نشان می‌دهد که سهم ایران در تولید علم کل دنیا در هر دو پایگاه بین المللی در هر سال افزایش یافته است. در سال ۲۰۰۰ سهم جمهوری اسلامی ایران از تولید علم حدود یک دهم درصد بود که در سال ۲۰۱۹ یعنی بعد از گذشت ۲۰ سال با افزایش ۲۰ برابری در هر دو پایگاه استنادی اسکوپوس و WoS به حدود ۲ درصد رسیده است.
وی افزود: همچنین در ۲۰ سال قبل، سهم تولید علم کل کشور‌های اسلامی حدود ۲ درصد بود که در سال ۲۰۱۹ به بیش از ۹ درصد افزایش یافته است و سهم ایران از کل تولید علم در هر دو پایگاه استنادی در سال ۲۰۱۹ در کشور‌های منطقه حدود ۲۹ درصد (۲۸ و ۹ دهم درصد در WoS و ۲۹ و یک دهم درصد اسکوپوس) و در کشور‌های جهان اسلام حدود ۲۰ درصد (۲۱ و ۲ دهم درصد در WoS و ۱۸ و ۶ دهم درصد اسکوپوس) رسیده است.
آقای دهقانی گفت: بر اساس بررسی‌های انجام شده، در پایگاه WoS بر مبنای تعداد و حجم تولید علم رتبه ایران در سال ۲۰۱۲، ایران با ۳۱ هزار و ۴۱ مدرک ثبت شده در جایگاه ۲۱ دنیا و در همین سال ترکیه با ۳۴ هزار و ۵۴۱ مدرک در رتبه ۱۸ قرار داشت. در سال ۲۰۱۵ رتبه ایران به ۱۹ و در سال ۲۰۱۶ به رتبه ۱۸ و از سال ۲۰۱۷ تاکنون یعنی سه سال متوالی در رتبه ۱۶ بین المللی قرار دارد. این درحالی است که ترکیه در سال ۲۰۱۹ با ۵۵۳۵۷ مدرک در رتبه ۱۷ قرار داشت.
سرپرست ISC در ادامه گفت: بر اساس آخرین آمار مستخرج از ESI، سهم ایران در تولید علم برتر دنیا در ۸ سال اخیر در حال افزایش بوده است. در حالی که در سال ۲۰۱۲ سهم ایران در این شاخص در دنیا برابر با ۸ دهم درصد بود در سال ۲۰۱۷ به یک و ۹۵ صدم درصد، درسال ۲۰۱۸ به ۲ و نیم درصد و در سال ۲۰۱۹ به بیش از ۳ درصد رسیده است.
وی افزود: باید در نظر داشت که میزان تولید علم کشور پیوسته در حال افزایش است و برغم این واقعیت باید گفت که مشارکت علمی کشور به صورت مرتب افزایش یافته است. در فاصله سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹ تعداد مقالات با مشارکت بین المللی کشور ۷۷ هزار و ۹۴۱ مورد بوده است. این مقدار در سال ۲۰۱۳ به میزان ۷ هزار و ۴۳۳ بود که در سال ۲۰۱۴ به ۸ هزار و ۲۲۷ رسید. در سال ۲۰۱۵ این مقدار دوباره افزایش یافته و به ۸ هزار و ۸۱۳ مورد رسید. در طی سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ این مقدار دوباره افزایش یافته و به ۱۰ هزار و ۲۳۰ و ۱۲ هزار و ۷۰ مورد افزایش یافت. این افزایش در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ نیز همچنان ادامه یافته که به مقدار ۱۳ هزار و ۸۶۹ و ۱۷ هزار و ۲۹۹ مورد رسید.