روز شمار دفاع مقدس (۳) سال ۱۳۶۱

با آغاز سال جدید ضربات قاطع مدافعین انقلاب سبب دگرگونی عمیق در توازن جنگ شد. عملیات فتح المبین که از جانب امام امت (ره) فتح الفتوح لقب گرفت، ضربات جبران ناپذیری بر ارتش بعث عراق وارد ساخت و موجب آزاد سازی مناطق استراتژیک وسیعی گردید. عملیات بیت المقدس که در فاصله زمانی کوتاهی پس از فتح المبین صورت گرفت رژیم عراق را در آستانه سقوط قرار داد. فتح خرمشهر علاوه بر افزایش روحیه درجبهه خودی اعتبار نظامیان عراقی را شدیداً زیر سوال برد. در واقع همانگونه که تصرف خرمشهر برگ برنده عراق محسوب می‌شد و موازنه را به نفع او حفظ می‌کرد از دست دادن آن نیز توان و کارآیی ارتش و رژیم عراق را در داخل و خارج مورد تردید قرار داد بویژه آنکه تلفات نیروی انسانی و تجهیزات انهدامی و اغتنامی ارتش عراق در این عملیات آنقدر بالا بود که رژیم عراق را یارای ادامه جنگ نبود. عملیات‌های فتح المبین و بیت المقدس بکلی توازن جنگ را به نفع نیرو‌های اسلامی تغییر داد و ارتش عراق را شدیداً در موضع انفعالی قرار داد. بگونه‌ای که صدام حسین رئیس رژیم عراق پس از بازپس گیری فاو در فروردین ۶۷ اظهار داشت. (نقل به مضمون): «بعد از تصرف محمره (خرمشهر) توسط ایران ما فقط یک تیپ داشتیم که برای حفاظت بغداد گماردیم» رژیم عراق در پی شرایط حادی که بر او عارض شده بود و بدلیل ضعف‌های موجود تحت لوای صلح طلبی دست به عقب نشینی از بقیه نقاط مرزی زد و در نقاطی موضع گرفت که توسط موانع طبیعی محافظت می‌شد تا بدین نحو کمبود نیروی خود را جبران نماید.

ضعف‌های اساسی عراق در این مقطع عبارت بودند از:

۱ – عدم برنامه ریزی برای جنگ دراز مدت در داخل خاک ایران.

۲ – شکست روحی ناشی از عدم موفقیت در استراتژی پیروزی برق آسا.

۳- ناتوانی در مقابل جنگ‌های نامنظم.

۴ – عدم دستیابی به خطوط دفاعی منظم و قابل اتکاء.

۵ – دادن جناح و فاصله زیاد بین خط مقدم و عقبه.

۶ – دست نیافتن به هدف‌های مورد نظر.

۷- فقدان انگیزه در سربازان عراقی.

بعد از بیت المقدس بدلیل تحلیل رفتن توان یگان‌های خودی وقفه‌ای کوتاه در انجام عملیات بعدی ایجاد شد و عراق نیز سراسیمه اقدام به ایجاد موانع و خطوط متعدد دفاعی در جنوب نمود تا بدین وسیله شهر استراتژیک بصره را از خطر متعدد سقوط مصون دارد. برای این منظور کارشناسان نظامی غربی و اسرائیلی نیز عراق را یاری دادند. جمهوری اسلامی ایران پس از حل شبهات شرعی و سیاسی در خصوص ورود به خاک عراق عملیات رمضان را به منظور تصرف بخشی از خاک عراق انجام داد.

از جمله دلایل اصلی پیشروی به داخل خاک عبارت بودند از:

۱ – خارج ساختن شهر‌های آبادان و خرمشهر از برد توپخانه عراق و فراهم کردن زمینه بازگشت مردم به این شهرها.

۲ – جلوگیری از استمرار استراتژی هجومی عراق در دریا و هوا.

۳ – وادار ساختن مجامع بین المللی به قضاوت عادلانه و حل و فصل وضعیت موجود.

۴ – تنبیه متجاوز.

عملیات رمضان و چند عملیات متعاقب آن مانند والفجر مقدماتی، نتایج مورد نظر را بدنبال نداشت و جنگ وارد مرحله جدیدی شد که طی دو سال بعد نیز ادامه یافت.

۶۱/۱/۲_ عملیات فتح المبین در جبهه جنوب و در منطقه غرب شوش و دزفول و غرب رودخانه کرخه صورت گرفت.

در این عملیات نیرو‌های خودی با ۳ تیپ زرهی، ۲۰ تیپ پیاده و ۱۰ گردان توپخانه در مقابل ۷ تیپ زرهی، ۶ تیپ مکانیزه، ۱۵ تیپ پیاده دشمن وارد عمل شدند که در نتیجه قریب ۲۴۰۰ کیلومتر مربع از خاک جمهوری اسلامی شامل مراکزی، چون سایت و رادار فکه، جاده دزفول – دهلران و … آزاد شد و شهر‌های شوش، دزفول، اندیمشک و پایگاه‌های شکاری دزفول از زیردید و تیر دشمن خارج گردید. در این عملیات ۱۵۰۰۰ نفر از نیرو‌های عراق به اسارت درآمدند و ۳۶۱ دستگاه تانک و نفربر، ۱۸ فروند هواپیما، ۳۰۰ دستگاه خودرو، ۵۰ قبضه توپ و ۳۰ دستگاه تجهیزات مهندسی دشمن منهدم شد. همچنین ۳۲۰ دستگاه تانک و نفربر، ۵۰۰ دستگاه خودرو، ۱۶۵ قبضه توپخانه و ۵۰ دستگاه تجهیزات مهندسی آنان به غنیمت نیرو‌های خودی درآمد.

۶۱/۲/۱۰_ عملیات بیت المقدس در جنوب اهواز و شمال خرمشهر توسط سپاه و ارتش انجام شد.

در این عملیات ۲۵ تیپ پیاده، ۷ تیپ زرهی و ۱۱ گردان توپخانه خودی در مقابل ۸ لشگر سازمانی و نزدیک به ۲۰ تیپ مستقل و حدود ۵۳۹ قبضه انواع توپ دشمن وارد عمل شدند که در نتیجه آن ۵۴۰۰ کیلومتر مربع از اراضی جمهوری اسلامی از جمله شهر‌های خرمشهر، هویزه و پادگان حمید آزاد شد. در عملیات بیت المقدس ۱۹۰۰۰ نفر از نیرو‌های دشمن اسیر و ۱۶۰۰۰ نفر کشته و یا زخمی شدند و تلفات سنگینی به تجهیزات و ادوات آن‌ها وارد آمد، از جمله ۱۵۰ دستگاه تانک و نفربر، ۲۰ فروند هواپیما، ۲۰۰ دستگاه خودرو و ۳۰ قبضه توپخانه دشمن منهدم گردید و ۵۰ دستگاه تانک و نفربر، ۳۰۰ دستگاه خودرو و ۳۰ قبضه توپ توسط نیرو‌های اسلام به غنیمت گرفته شد.

۶۱/۴/۲۳_ عملیات رمضان در منطقه عمومی شرق و بصره و در داخل خاک عراق انجام شد.

در این عملیات ۶ لشکر پیاده، ۲ لشگر زرهی و ۲ تیپ مستقل خودی در مقابل ۳ لشکر زرهی، ۱ لشکر مکانیزه، ۱ لشکر پیاده و چندین تیپ زرهی، پیاده و مکانیزه دشمن وارد عمل شدندو هرف عملیات رمضان تعقیب متجاوز، دور ساختن دشمن از شهر‌های حساس و استراتژیک خرمشهر و آبادان و همچنین انهدام واحد‌های باقیمانده ارتش عراق بود. در این عملیات ۱۳۱۵ نفر از نیرو‌های دشمن اسیر و ۷۴۰۰ نفر کشته و یا زخمی شدند و ۱۰۹۷ دستگاه تانک و نفربر، چند صد دستگاه خودروی نظامی و مهندسی، ۵ فروند هواپیمای دشمن منهدم شد و ۱۰۰ دستگاه تانک و نفربر و ده‌ها دستگاه خودروی نظامی و مهندسی به غنیمت نیرو‌های خودی درآمد.

۶۱/۵/۱۵_ عملیات ثارالله در منطقه قصر شیرین توسط سپاه.

۶۱/۶/۲۶_ عملیات حسین ابن علی توسط سپاه در میمک.

۶۱/۷/۹ _ عملیات مسلم ابن عقیل توسط ارتش و سپاه در محور سومار.

۶۱/۸/۱۰ _ عملیات محرم در منطقه حمرین توسط ارتش و سپاه.

۶۱/۱۱/۱۷_ عملیات والفجر مقدماتی در جبهه جنوب و در محور فکه و چزابه توسط سپاه و ارتش انجام شد.

این عملیات که با قصد نفوذ در داخل خاک عراق طراحی شد دومین تجربه نیرو‌های خودی در ورود به داخل خاک دشمن بود. ارتش عراق که ضربات سهمگینی از نیرو‌های خودی در عملیات بیت المقدس، فتح المبین و …خورده بود با شیوه رزم و نحوه تهاجم نیرو‌های خودی آشنا شده و با اتخاذ شیوه‌های پدافندی پیچیده قصد داشت مانع از ادامه موفقیت نیرو‌های خودی گردد. در عملیات والفجر مقدماتی که زمینه ساز حرکت‌های محدود دیگری شد یگان‌های خودی موفق شدند ضمن انهدام بخشی از قوای دشمن قسمت‌هایی از خطوط مرزی را در شمال چزابه تأمین نمایند.