درمان تغذیه‌ای بیماری سیروز کبدی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما،مرکز فارس،استاد علوم تغذیه دانشکده تغذیه و علوم غذایی شیراز گفت:سیروز کبدی مرحله نهایی بیماری‌های مزمن کبدی است که به تخریب پیشرونده غیرقابل ترمیم سلول‌های کبدی منجر می‌شود. با پیشرفت بیماری، فرد نیازمند پیوند کبد خواهد بود. علایم بالینی سیروز کبدی شامل کاهش وزن و سوء تغذیه، ضعف و سستی عضلات، خستگی و بی حالی، تجمع آب در ناحیه شکم یا آسیت، عفونت و تب، کاهش هوشیاری و کما و خونریزی دستگاه گوارش است.

 

انتخاب صحیح مواد غذایی
دکتر زهرا حسن زاده افزود:انتخاب صحیح مواد غذایی باعث کاهش علایم بیماری و ارتقای سلامت کلی بیمار می‌شود. بنابراین، به کارگیری یک رژیم غذایی مناسب از اهداف اصلی درمان سیروز کبدی می‌باشد
او توصیه کرد:تعداد وعده‌های غذایی به ۴ تا ۷ بار در روز افزایش یابد و حجم مواد غذایی در هر وعده کاهش یابد.
وی با اشاره به اینکه گروه نان و غلات شامل انواع نان، برنج، ماکارونی، رشته و همچنین میوه و سبزی حاوی ترکیبات قندی است که منبع اصلی تولید انرژی روزانه بدن محسوب می‌شوند و در عین حال سطح سموم را در بدن افزایش نمی‌دهندگفت:
نان تهیه شده از آرد گندم کامل و حبوبات (مانند عدس، لوبیا، نخود، ماش) حاوی ترکیبی به نام سبوس یا فیبر غیر قابل هضم است که به خاطر کاهش سطح سموم بدن در سیروز کبدی اهمیت ویژه‌ای دارد.
او اظهار داشت:سبوس غلات می‌توانند در روده به سمومی مانند آمونیاک متصل شده و مانع از جذب آن‌ها شوند، همچنین می‌تواند باعث انتقال سریع مواد غذایی در روده شده و تولید ترکیبات مضر را از مواد غذایی کاهش دهند. اما با توجه به اینکه رژیم غنی از فیبر مشکلاتی نظیر نفخ، حس پری و درد شکمی نیز ایجاد می‌کند، برای رفع این مشکلات توصیه می‌شود غذا‌های حاوی فیبر و سبوس به تدریج به رژیم غذایی اضافه شود.
استاد دانشکده تغذیه علوم پزشکی شیراز اضافه کرد:مصرف روزانه میوه و سبزی تازه باید در برنامه غذایی این بیماران قرار گیرد. به ویژه در بیمارانی که در مراحل ابتدایی بیماری هستند می‌تواند به بازسازی و ترمیم کبد در سیروز درمان پذیر کمک کند. میوه و سبزی به دلیل اینکه منبع بسیار خوبی از ویتامین‌های گروه B، ویتامین C، کلسیم، فسفر، آهن، پتاسیم، و منیزیم است در حفظ سلامت بدن و سیستم دفاعی بدن نقش مؤثری دارد و باید در رژیم غذایی این بیماران افزایش یابد. از طرفی سبزی‌های تازه و میوه‌ها حاوی ترکیبات آنتی کسیدانی و فلاونوئید‌ها هستند که توانایی حذف سموم از کبد را دارند؛ بنابراین بهتر است انواع سبزی در رنگ‌های مختلف را در برنامه روزانه این افراد قرار گیرد.
دکتر حسن زاده با بیان اینکه از بین میوه‌ها خرما، انجیر، موز، انگور، سیب، و انبه انرژی بالایی دارند و تأمین کننده فیبر کافی، و ویتامین‌ها و مواد معدنی موردنیاز بدن هستند و در عین حال سریع هضم می‌شوند. توصیه می‌شود بیماران مبتلا به سیروز همراه با وعده‌های اصلی یا در میان وعده از این مواد غذایی مصرف کنند.

استفاده از کلسیم و ویتامین دی
او همچنین به بیماران مبتلا به سیروز به دلیل مشکلات سوء هضم و سوء جذبی که دارند دچار کمبود مواد مغذی از جمله کلسیم و ویتامین D می‌شوند توصیه کرد مصرف شیر و لبنیات به دلیل اینکه بهترین منبع کلسیم است در برنامه غذایی این بیماران اهمیت بالایی دارد بنابراین لبنیات را از نوع کم چرب یا بدون چربی انتخاب کنید. مصرف لبنیات پر چرب یا بیشتر از ۳ درصد چربی مناسب نیست.
پروتئین دریافتی بهتر است از پروتئین گیاهی سویا و همچنین ماهی، گوشت مرغ، شیر کم چرب، ماست کم چرب و تخم مرغ تأمین شود و مصرف گوشت قرمز نیز به یک یا دو بار در هفته محدود شود. طبخ ماهی به صورت کبابی یا آبپز باشد، زیرا سرخ کردن روش مناسبی نیست.


کاهش سطح هوشیاری در بیماران
وی ادامه داد: یکی از مشکلاتی که در سیروز افزایش می‌یابد، کاهش سطح هوشیاری بیمار است که می‌بایست دریافت پروتئین در بیمار کاهش یابد. در این شرایط می‌توان با تأمین انرژی موردنیاز بیمار با مصرف میوه و سبزی و غلات کامل، تحلیل عضلات را کاهش داد و در نهایت از کاهش سطح هوشیاری بیمار پیشگیری کرد.
چربی‌ها منبع غنی انرژی هستند. چربی‌های گیاهی مانند روغن‌های سویا، کلزا، آفتابگردان، هسته انگور، زیتون و دانه‌های روغنی مانند بادام، پسته، فندق و گردو باید قسمت بالاتری از کل چربی دریافتی را تشکیل دهند.
بهتر است دریافت چربی‌های حیوانی مانند کره، خامه، روغن حیوانی و روغن‌های جامد، شیرینی‌های قنادی و سرشیر کاهش یابد.

استفاده از عسل و خشکبار در برنامه غذایی
عسل به دلیل اینکه منبع خوبی از پتاسیم، کلسیم، آهن، فسفر و منیزیم است، قند کافی دارد و سریع هضم می‌شود؛ بنابراین این افراد می‌تواننند در برنامه غذایی روزانه خود عسل را قرار دهند.
خشکبار مانند آجیل ها، مغزها، میوه‌های خشک مانند انجیر خشک، خرما خشک، کشمش، توت خشک و حبوبات را از فروشگاه‌های مطمئن و به صورت بسته بندی خریداری کنید. آفات موجود در خشکبار فاسد برای شما بسیار مضر است.

مغز‌ها مانند گردو، بادام، پسته، فندق، بادام هندی را به صورت کامل و با پوست خریداری کنید.
در شرایطی که بیمار دچار آسیت یا تجمع مایع در شکم و ورم پا شده است، محدود کردن سدیم و مایعات باید جزو اصول اولیه درمان قرار گیرد.

کاهش مصرف نمک
به عنوان یک قانون کلی باید به تمام بیماران مبتلا به سیروز توصیه شود نمک کمتری مصرف کنند تا خطر ایجاد اختلالاتی مانند آسیت یا تجمع آب در شکم و ورم پا در آن‌ها کاهش یابد. محدودیت مصرف نمک شامل پرهیز از افزودن نمک در زمان پخت و سر سفره است.
اکثر غذا‌هایی که بیرون از منزل تهیه می‌شوند نمک بالایی دارند، پس در انتخاب آن‌ها دقت کنید.
این نکته را فراموش نکنید که نمک‌های دریایی نیز به اندازه نمک ید دار سدیم دارند.
دکتر حسن زاده گفت:بیماران از مصرف مواد غذایی که سدیم پنهان دارند اجتناب کنند، مانند کنسروها، تن ماهی، غذا‌های آماده، غذا‌های فرایند شده، غذا‌های رستورانی از جمله انواع خورش ها، پنیر‌های فرایند شده، سس مایونز، دوغ‌های گازدار، سوسیس، کالباس، ناگت ها، مواد غذایی سوخاری، نان باگت، نان شیرمال، نان تست، کیک‌ها و بیسکویت ها، آبغوره و ترشی ها، تخمه و آجیل شور، سس کچاب و سس خردل.
برخی از آب معدنی‌ها به دلیل محتوی بالای سدیم برای بیماران مبتلا به سیروز مناسب نیست.
او توصیه کرد: برای طعم دار کردن غذا‌ها از ادویه‌های گیاهی مانند سیر، پیاز، جعفری یا شوید خشک، ریحان، آب لیمو، آب نارنج و گوجه فرنگی تازه استفاده شود.