به نام (بی، آر، تی) به کام دکه‌ها؟!

سیستم اتوبوسرانی پر سرعت، نوعی سیستم حمل و نقل خیابانی مجهز به فن آوری‌های نوین است، که دقت و سرعت سیستم حمل و نقل ریلی و انعطاف پذیری حمل و نقل با اتوبوس را همزمان دارد و یکی از راهکار‌های ساماندهی ناوگان اتوبوسرانی است.
شهرداری بندرعباس به دنبال آن بود که از این تکنولوژی عقب نماند و سال ۹۴ کلنگ بهره برداری این پروژه عظیم در شهرستان بر زمین زده شد.
اما اکنون بعد از گذشت ۵ سال شاهدیم که، (بی آر تی) بندرعباس پیشرفت چشمگیری نداشته است.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خلیج فارس، سال هاست که ایستگاه‌های ساخته شده (بی آر تی) بندرعباس به دکه های، روزنامه فروشی، میوه، سبزی، خدمات موبایل، فتوکپی و فروش موادغذایی تبدیل شده است.
ایستگاه‌های جدید ساخته شده وسط بلوار امام خمینی هم قابل استفاده نیست و به متروکه تبدیل شده است.
معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری بندرعباس می‌گوید: این پروژه دارای ۱۷ کیلومتر به صورت خط موازی با نوار ساحلی از شرق تا غرب شهر کشیده شده است.
عبدالحسین ارجمند ضمن اشاره به طولانی شدن طرح می‌افزاید: به دلیل عدم تخصیص منابع مالی و بالا رفتن ارز دولتی خرید اتوبوس‌ها و مینی بوس‌های مسیر فیدر و دیگر اقلام ترافیکی مورد نیاز اجرای پروژه طولانی شده است.
وی می‌گوید: اکنون با وجود ۲۲ دستگاه اتوبوس موجود ظرفیت تقریبی جابجایی مسافر با فاصله زمانی ۱۵ دقیقه حدوداً ۹ هزارو ۹۰۰ نفر در روز است.
ارجمند می‌افزاید: خیابان‌های بندرعباس ظرفیت اجرایی چنین پروژه‌ای را ندارد، ولی اجرای پروژه باعث افزایش تعداد و سرعت حمل ونقل عمومی و کاهش تردد خودرو‌های تک سرنشین می‌شود و شهر به سوی پیاده محوری و استفاده از سایر وسایل حمل ونقل پاک سوق داده می‌شود.
معاون حمل و نقل می‌گوید: اکنون ۲۲ دستگاه اتوبوس خریداری شده است که با مطالعات انجام شده و نیاز سنجی شهر حداقل به ۲۰ دستگاه اتوبوس دیگر نیاز است.
وی در خصوص کاهش بار ترافیک می‌افزاید: همچنین تاکسی‌های موجود مسیر‌های فرعی منتهی به بلوار امام خمینی را پوشش می‌دهند.

این پروژه اکنون سؤالات و ابهامات بسیاری را از ترافیک بندرعباس، ایستگاه‌های ساخته شده، اتوبوس‌های خریداری شده، هزینه‌ها و اعتبارات انجام شده در ذهن مردم برجای گذاشته است.
کارشناس ارشد برنامه ریزی می‌گوید: بهترین پیشنهاد برای حمل و نقل بندرعباس انجام مطالعات نیاز سنجی، ظرفیت سنجی، برآورد مسیر‌های حمل ونقل و تعیین نوع مدل وسیله نقلیه مسیر‌ها است.
عبدالله محترم پناه در مورد برنامه بعد از مطالعات طرح می‌افزاید: وقتی طرح مطالعاتی حمل و نقل تکمیل شود می‌توان بر اساس نیاز مخاطب و مسیر نقلیه مبدا و مقصد مشخص می‌شود.
وی می‌گوید: طرح تاکسی دریایی برای اداراتی مثل بندر شهید رجایی که در حاشیه دریا قرار دارند می‌تواند حجم بار ترافیکی شهری را کاهش دهد.

حال دوئل متخصصان برنامه ریزی شهری و ترافیک در طرح (بی، آر، تی) شهر بندرعباس بر سر مناسب نبودن مسیر طراحی شده این پروژه (بلوار امام خمینی) و جابجایی آن به بلوار ساحلی و امام حسین است.
محترم پناه در خصوص چالش‌های پیش روی این طرح می‌گوید: در این طرح باید مخاطب شناسی دقیقی صورت می‌گرفت، در حالی که مخاطبین آن کمتر از اتوبوس استفاده می‌کنند.
وی در خصوص سه مسیره بودن (بی آر تی) می‌افزاید: مسیریابی این طرح کارشناسی و تخصصی نیست و با توجه به تک مسیره بودن آن باعث ترافیک در سطح شهر می‌شود.
محترم پناه می‌گوید: استفاده از اتوبوس‌های پُرسرعت در بندرعباس مثل مراکز استان‌های تهران، اصفهان، شیراز و مشهد فرهنگ سازی نشده است.
وی ضمن اشاره به نیاز‌های این طرح می‌افزاید: با توجه به هزینه‌های جاری، نبود زیرساخت‌های الکترونیکی دریافت و پرداخت کرایه، نبود باجه‌های بلیط فروشی و نداشتن اسپانسر مالی این طرح توجیه اقتصادی ندارد.

مهم‌ترین سوالی که پیش می‌آید این است که آیا بافت شهری و خیابان‌های شهر بندرعباس ظرفیت ایجاد (بی، آر تی) را دارد یا نه؟ پاسخ این سوال را می‌توان در نظرات متخصصان برنامه ریزی و ترافیک شهری جستجو کرد.

کارشناس برنامه ریزی شهری می‌گوید: اجرای این پروژه در بلوار ساحلی و بلوار امام حسین با توجه به عرض بلوار‌ها و استقبال مردم این مناطق مناسب‌تر است.
کامران موسوی ضمن اشاره به پیشنهادات می‌افزاید: متناسب نیاز سنجی مردم بلوار‌های امام خمینی، مصطفی خمینی، و دیگر بلوار‌های شهر بندرعباس می‌توان وسیله‌های نقلیه، اتوبوس، مینی بوس، تاکسی و ون قرار داد.
وی می‌گوید: مسیر انتخاب شده برای اجرای پروژه (بی، آر، تی) به دلیل تجاری بودن، کم بودن عرض خیابان، نبود پارکینگ و دور برگردان‌های مناسب عملا امکانپذیر نیست.
موسوی ضمن اشاره به قرار گرفتن ایستگاه‌ها در وسط بلوار می‌افزاید: این امر ارتباط مسافرین را با پیاده رو‌ها قطع کرده است که باید پل عابر پیاده احداث شود این هم هزینه‌های سنگینی برای شهرداری دارد.
این متخصص عرصه برنامه ریزی شهری ضمن اشاره به شرایط آب و هوای بندرعباس می‌گوید: استفاده از طرح‌های اجرا شده در مناطق مشابه آب و هوای بندرعباس مثل کیش می‌تواند کمک شایانی به این مساله کند.
مزایا:
عمده‌ترین مزایای سیستم اتوبوسرانی؛ کم شدن زمان انتظار در ایستگاه‌ها
- اطلاع رسانی دقیق به مسافران در ایستگاه و اتوبوس به همراه زمان بندی مناسب
- دریافت بلیط قبل از ورود به اتوبوس و حذف رابطه مستقیم راننده و مسافر
- تخصیص هوشمندانه به اتوبوس‌ها
- سهولت استفاده معلولین جسمی – حرکتی
- وجود یک مرکز کنترل واحد که باعث افزایش بهره وری مستقیم می‌شود.
- کاهش آلودگی هوا و کاهش ترافیک.
- درآمدزایی و اشتغال
- طراحی و پیاده سازی سیستم جامع مدیریت ناوگان
-سیستم تخصیص اولویت حرکت به ناوگان حمل و نقل عمومی در تقاطعات هوشمند
- کم شدن هزینه سفر شهروندان
قبل از اقدام به اجرای طرح‌های عمرانی نیاز است طرح مطالعاتی اولیه، شناخت چالش‌ها و موانع پیش روی طرح به شکلی تخصصی و دقیق مورد بررسی قرار گیرد.
چالش‌های پیش روی طرح (بی، آر، تی) بندرعباس
-عدم مخاطب شناسی
- کم بودن عرض خیابان
- نبود پل عابر پیاده
- قرارگرفتن ایستگاه‌ها در وسط خیابان
- ایجاد ترافیک شدید به دلیل جدا نبودن لاین اتوبوس‌ها
- فرهنگ سازی نشدن استفاده از وسایل عمومی
- نبود زیرساخت‌های الکترونیکی دریافت و پرداخت کرایه
- نبود باجه‌های فروش بلیط
- توجیه اقتصادی نداشتن
- تجاری بودن مسیر
- نداشتن اسپانسر مالی
- عدم پارکینگ عمومی در مسیر
- استاندارد نبودن دوربرگردان‌های مسیر
- آب و هوای گرم و شرجی بندرعباس
- زمانبر بودن بازگشایی تقاطع‌های شهر در جهت تامین سطح دستیابی بیشتر خودرو‌ها به معابر موازی
- همکاری نکردن پیمانکار برای شرکت در مناقصه‌های اجرای ایستگاه ها، نصب سامانه دوربین‌های مسیر، خط کشی محوری و ایستگاه‌های مسیر به دلیل نوسانات قیمت
- وجود معارضات در پروژه (برق – فضای سبز و ...)
- تعطیلی اجباری پروژه در برخی از فصول به دلیل ازدحام مسافرین، شرایط اقلیمی شهر و مناسبت‌های خاص
- محدود بودن منابع مالی شهرداری و پرهزینه بودن راه اندازی پروژه BRT (خرید اتوبوس و مینی بوس و...)

با تمام کش و قوس‌ها بین متخصصین شهرسازی و مسئولین شهرداری این سوال ذهن خیلی از مخاطبان را به خو مشغول کرده است که زمان بهره برداری آن چه زمانی است؟
معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری بندرعباس می‌گوید: شهرداری بندرعباس در خصوص اجرای پروژه BRT خرید اتوبوس ها، ایستگاه ها، تامین علائم ترافیکی، تجهیز و نصب نرده‌ها و جداکننده‌های مسیر‌ها را انجام داده است.
عبدالحسین ارجمند می‌افزاید: انجام این پروژه متضمن تامین مالی است و با توجه به افزایش قیمت‌ها و تغییرات نوسانات ارز مشخص نمودن زمان دقیق پروژه مقدور نیست.
نتیجه گیری و ارائه راهکار:

با توجه به موقعیت استراتژیک، تجاری و گردشگری شهر بندرعباس نیاز به ناوگان (بی، آر، تی) در این منطقه ضروری و اساسی است.
برای اجرایی شدن طرح (بی، آر، تی) شهر بندرعباس راهکار‌هایی براساس نظر کارشناسان و متخصصان برنامه ریزی و ترافیک شهری ارائه می‌شود.
- انتقال مسیر (بی، آر، تی) به بلوار‌های ساحلی و امام حسین (ع)
- فرهنگ سازی استفاده از وسایل عمومی
- مشخص کردن اسپانسر مالی
- ایجاد زیرساخت‌های الکترونیکی
- ایجاد پارکینگ‌های عمومی در ابتدا و انتهای مسیر
- استفاده از طرح‌های اجرا شده در مناطق آب و هوایی مشابه با بندرعباس
- استفاده از وسایل نقلیه متناسب با مسیر‌ها و مخاطبین
- قرار گرفتن مطالعات طرح در اخیار متخصصان
- شرکت دادن نظرات مردم در اجرای طرح
- طرح مطالعاتی دقیق و کارشناسی شده
- اضافه کردن اتوبوس‌های معمولی در مسیر‌های شهری
- استفاده از تاکسی، ون، مینی بوس متناسب با نیاز مخاطب در مسیر‌ها
- توسعه دوچرخه سواری

نویسنده: ایمان سالاری پاک