مهارت قاطعیت در ارتباط چیست؟

به گزارش گروه وب گردی خبرگزاری صدا و سیما؛ مهارت قاطعیت، یکی از مهارت‌هایی است که به صحت و سلامت یک رابطه می‌افزاید.

مهارت‌های متمرکز بر روابط
دسته دوم از مهارت‌هایی که جزو گروه مهارت‌های زندگی است، مهارت‌هایی است که متمرکز بر روابط میان انسان هاست. هدف این مهارت ها، گسترش کمی و کیفی روابط میان فردی است.

از آن روی که انسان موجودی است اجتماعی، بدون ارتباط میان او و دیگران، زندگی برای او سخت خواهد شد. از همین روی، توجه به این گروه مهارتی، آثار بسیار زیادی بر روی سلامت روان فرد خواهد داشت.
در این گروه، سه مهارت بسیار مهم وجود دارد:
ارتباط موثر
قاطعیت
مذاکره و حل تعارض
آنچه مخرج مشترک هر سه مهارت به شمار می‌آید، مفهوم ارتباط است.

مهارت قاطعیت
ارتباط به مانند تیغ دو لبه ایست که می‌تواند گاه به نفع انسان باشد، آن زمانی که به درستی از آن استفاده شود و گاه می‌تواند آسیب‌ها و ضرر‌هایی را برای انسان به همراه داشته باشد و آن زمانی است که اصول و قواعد لازم در آن مورد توجه قرار گرفته نشود.

درست است که ارتباط با دیگران، امر ضروری به شمار می‌آید و در سلامت روان فرد، نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند، ولی باید توجه داشت که اگر این ارتباط به درستی شکل نگیرد، می‌تواند سلامت روان فرد را مورد خدشه و آسیب کند.

گاه همین ارتباط که به عنوان ضروری زندگی انسان شمرده می‌شود، خود می‌تواند منبع آسیب به سلامت روان باشد. در اطراف خودمان با افرادی روبه رو هستیم که زورگو هستند، خودخواه هستند و یا از دیگران به عنوان ابزار رشد خود بهره می‌گیرند و یا خواسته‌های غیر منطقی دارند و چیزی که در تفکر خود دارند یک تفکر برد-باخت است. یعنی برد برای خود و باخت برای دیگری.

حال در ارتباط با این افراد باید چه برخوردی کرد؟

تعریف قاطعیت
قاطعیت، یک امر خودمراقبتی در روابط بین فردی است. وارد شدن به رابطه بدون داشتن قاطعیت، به مانند کسی می‌ماند که در جنگی بدون سپر وارد شود. چرا که در این رابطه ممکن است، آسیب‌هایی همراه این رابطه باشد، شخص بدون قاطعیت نمی‌تواند آسیب‌های این رابطه را از خود دفع کند.

قاطعیت چیست و چه مولفه‌هایی دارد؟
توانایی «نه» گفتن: یادتان باشد که هر «نه»‌ای نشانه قاطعیت نیست، «نه»‌ای که در چارچوب‌های دینی، فرهنگی و ... باشد، می‌تواند مصادیق واقعی قاطعیت باشد.
توانایی درخواست کردن: توانایی تقاضای از دیگران می‌تواند نشاندهنده قاطعیت است. باید توجه داشت که توانایی بیان هر قاطعیتی هم جزو مولفه‌های قاطعیت به شمار نمی‌آید. اگر درخواست و تقاضایی در غیر چارچوب باشد، ممکن است مصداق رفتار‌های نابهنجار باشد.
توانایی ابراز سازنده احساسات مثبت و منفی: برای بعضی ها، بیان احساسات مثبت سخت است و یا دارای احساسات منفی زیادی هستند، به راحتی با دیگران قهر می‌کنند، لج می‌کنند و یا سخنان ناروا می‌زنند. برخی افراد نیز وجود دارند که احساسات منفی خود را بیان نمی‌کنند، ولی به شدت در غیاب شخص و به طور پنهانی، رفتار‌های مخرب گونه از خود بروز می‌دهند.
توانایی شروع، حفظ و پایان دادن یک رابطه: بعضی از افراد هستند که نمی‌توانند یک رابطه را شروع کنند، برخی از افراد توانایی آن را ندارند که یک رابطه را حفظ کنند و گروهی دیگر نیز وجود دارند که نمی‌توانند در صورت نادرست بودن رابطه، آن را به اتمام برسانند.

این چهار مولفه، مولفه هاییست که به شکل دهی قاطعیت کمک می‌کند. قاطعیت دارای طیف خاص و دارای قلمرو هست. کسی که هیچکدام یک از این چهار مولفه را دارا نیست، شخصی است که قاطعیت ندارد و فردی که همه این موارد را به درستی و در یک چارچوب مشخص دارد، در سر دیگر طیف قرار دارد و می‌توان او را فردی قاطع نامید.

قلمروی قاطعیت
انسان در زندگی خود دارای روابط متنوعی است. روابط با همسر، فرزندان، والدین، همکاران، دوستان و ... از جمله این تنوع ارتباطی است. برخی از افراد هستند که در یک قلمرو‌های خاصی این قاطعیت را از خود نشان می‌دهند. به عنوان نمونه در ارتباط با همسر این قاطعیت را دارد، ولی در رابطه با فرزندان و یا دوستان این قاطعیت دیده نمی‌شود.

بیان این نکته نیز بسیار مهم است که قاطعیت، یک مهارت اکتسابی است، چیزی به نام قاطعیت ذاتی نداریم.

چرا باید مهارت قاطعیت را آموخت؟
برای ارتباط با دیگران، الگو‌های متفاوتی در ارتباط قابل تصور است. اما موثرترین سبک یا الگوی ارتباطی، الگوی قاطعیت است. گاه بین رضایت خود و رضایت دیگری، تعارض می‌بینیم. بخی سهل گیرانه برخورد می‌کنند و به گونه‌ای سلطه پذیرانه، تن به خواسته‌های دیگری می‌دهند.

در تعارض‌های درونی میان رضایت خود و رضایت دیگری، سه عامل وجود دارد که در انتخاب شما میان این دو موثرند. این سه عامل عبارتند از:
فرهنگ (نه گفتن برای ایرانی‌ها سخته!)
شخصیت (برخی شخصیت رابطه محوردارند و در رابطه به دنبال رضایت دیگری هستند، به گونه‌ای دارای شخصیت وابسته و سلطه پذیرند و برخی دیگر هدف محورند و رضای خود را در این رابطه‌ها طلب می‌کنند همچون شخصیت‌های خودشیفته و کمال گرا)
مهارت‌ها (از جمله مهارت‌هایی که می‌تواند در حل این تعارض یاری و مدد رسانی کند، قاطعیت است)
در این مهارت، فرد می‌آموزد که قاطعیت راه نجات او از این دست از آسیب هاست.