از وسواس جبری چه می‌دانید؟

به گزارش گروه وب گردی خبرگزاری صدا و سیما؛ اختلال وسواس جبری (OCD) یک اختلال عصبی است که از طریق فکر و ترس‌های غیرمنطقی ما را به تکرار بعضی از رفتار‌ها مجبور می‌کند. برای وسواس روش‌های درمانی مختلفی وجود دارد. روش درمان وسواس در وهله اول به نوع وسواس و در گام بعدی به شرایط فیزیکی و روانی فرد مبتلا به وسواس بستگی دارد. در این مطلب درباره آنچه از اختلال وسواس جبری باید بدانید، اشاره خواهیم کرد.
عواملی مثل بیماری و ناتوانی جسمانی و یا محیط زندگی، اختلافات خانوادگی، توقعات بیش از حد والدین از فرزندان و... را در تشدید وسواس مؤثر می‌باشند.

معنای وسواس
وسواس در لغت یعنی وسوسه، تردید، دو دلی. در روانشناسی به معنای تردیدی آزاردهنده در مورد بعضی امور بویژه پاکیزگی است. در اصطلاح دینی وسواس به معنی حدیث نفس است. به گونه‌ای که گویی کسی آهسته از درون با انسان سخن می‌گوید و او را به دقت فراوان و بی مورد در انجام امور دعوت می‌نماید. کار شیطان را نیز وسوسه گویند؛ زیرا با چنین پیامی از درون، آدمی را به کار بد دعوت می‌کند.

ماهیت وسواس چیست؟
اختلال وسواس جبری (OCD) یک اختلال عصبی است که از طریق فکر و ترس‌های غیرمنطقی ما را به تکرار بعضی از رفتار‌ها مجبور می‌کند. شاید آشنا‌ترین و شایع‌ترین نوع وسواس را بتوان «وسواس نسبت تمیز یا کثیف بودن» معرفی کرد. افراد مبتلا به اختلال وسواس از ترس آلوده و یا نجس شدن، به شکلی افراطی و غیرمعمول به کارهایی، چون شستن بیش از حد دست‌ها روی می‌آورند، تا حدی که پوست دست هایشان خشک می‌شود و ترک بردارد. هر چند افراد مبتلا به وسواس تلاش می‌کنند بر افکار وسواسی خود غلبه کنند، ولی افکار وسواسی مدام در ذهن شان تکرار می‌گردد. این ذهنیت، آن‌ها را درون چرخه ناراحت کننده وسواس می‌اندازد و فرد برای خروج از این افکار دائما کار‌های اجباری را تکرار می‌کند.

چرخه وسواس چیست؟
برای وسواس جبری، نشانه‌ها و عوامل مختلفی ذکر شده است. با این حال بیشتر افراد وقتی دچار وسواس می‌شوند، مراحل زیر بصورت یک چرخه برای آن‌ها تکرار می‌شود.

وسواس: ذهن فرد مبتلا به وسواس غرق در یک فکر، ترس و یا نگرانی وسواسی می‌شود؛ مثلا این که دستش نجس شده است.

نگرانی: وقتی وسواس شکل می‌گیرد، فرد را دچار استرس و اضطراب، تردید و پریشانی می‌کند.

اجبار: با به وجود آمدن نگرانی و اضطراب، نوعی اجبار درونی به وجود می‌آید؛ و فرد با انجام آن کار اجباری تلاش می‌کند، نگرانی خود را از بین ببرد.

آسودگی موقتی: با انجام رفتار اجباری، فرد به صورت موقتی احساس تسکین و فراغت از اضطراب می‌کند. اما وسواس و اضطراب دوباره برمی‌گردند و دوباره چرخه وسواس و مراحل چهارگانه تکرار می‌شوند.

علل به وجود آمدن وسواس کدامند؟
تحقیقات روانشناسی انجام گرفته توسط متخصصانِ آسیب شناسی بیماری وسواس، عوامل مختلفی را برای وسواس عنوان کرده اند. در یک دسته بندی کلی می‌توان به دو دسته عوامل زیست شناختی و عوامل محیطی تقسیم کرد.

عوامل زیست شناختی
مشکل جسمی: براساس مطالعات روانشناسی که روی سیستم عصبی و مغز افراد مبتلا به وسواس شده است؛ در افراد مبتلا به وسواس شدید، بطن‌های چپ مغزی، گشادتر و حجم هسته‌های دمدار کمتر است.

مشکل در توارث: مطالعات ژنتیکی نشان می‌دهد تعداد افرادی که از طریق توارث دچار وسواس می‌شوند، بسیار کم است. تحقیقات انجام شده بر روی دوقلو‌های یک تخمکی نشان می‌دهد که احتمال بروز اختلال وسواس در آن‌ها نسبت به دوقلو‌های دو تخمکی بیشتر می‌باشد. علاوه بر این احتمال بروز وسواس در خویشاوندان درجه اول مبتلایان به وسواس، از بقیه بیشتر است.

عوامل محیطی
مطالعات مختلف روانشناسی نشان می‌دهد که عوامل محیطی مثل یادگیری و مشاهده الگوها، نقش چشمگیری در شکل گیری یا جلوگیری از وسواس دارد. برخی مطالعات روانشناسی، استرس و اضطراب، ترس و کم رویی، عدم امنیت، ضعف روحی و تحولات ایام بلوغ را در ایجاد وسواس، مؤثر می‌دانند و برخی هم عوامل اجتماعی را در آن دخیل می‌دانند. این مطالعات عواملی مثل بیماری و ناتوانی جسمانی و یا محیط زندگی، اختلافات خانوادگی، توقعات بیش از حد والدین از فرزندان (سخت گیری‌های بی مورد نسبت به فرزندان)، عدم اطلاع کافی از احکام دینی و. را در تشدید وسواس مؤثر می‌دانند.

نشانه‌های وسواس در افراد بیمار
همان طور که گفته شد، وسواس نوعی تشکیک در درست انجام شدن کار است. پس می‌توان به شکل‌های مختلف و در زمینه‌های مختلف اتفاق بیفتد. با این حال عمده‌ترین نشانه‌های وسواس را می‌توان در موارد زیر مشاهده کرد:
- وسواس در شستن و تمیزکردن
- وسواس در شمارش اشیاء و چیز‌ها
- وسواس در بررسی و چک کردن مسائل مختلف
- وسواس در تقاضا و اطمینان کردن به افراد
- وسواس در انجام مکرر کار و یا یک عمل
- وسواس در نظم و ترتیب بخشیدن به شکلی افراطی

عوارض ابتلا به اختلال وسواس
وسواس هم مانند سایر اختلالات شخصیتی، عوارض و مشکلات متعددی را برای فرد به وجود می‌آورد. اختلال وسواس فرد را دچار نوعی وسواس فکری می‌کند و خطر بروز برخی رفتار‌های خطرناک و جبران ناپذیر را افزایش می‌دهد:
- کاهش کیفیت زندگی
- به وجود آمدن اختلالات روانشناسی مثل استرس و اضطراب
- به وجود آمدن انواع افسردگی
- اختلال در خوردن و اختلالات تغذیه
- خطر اعتیاد به الکل و یا اعتیاد به مواد مخدر
- ناتوانی در انجام کار‌های روزانه و یا مدرسه
- به وجود آمدن اختلال در برقراری ارتباطات و روابط اجتماعی
- افزایش خطر خودکشی

روش‌های درمان وسواس
برای وسواس روش‌های درمانی مختلفی وجود دارد. روش درمان وسواس در وهله اول به نوع وسواس و در گام بعدی به شرایط فیزیکی و روانی فرد مبتلا به وسواس بستگی دارد. به طور کلی روش‌های درمان وسواس را می‌توان در سه دسته کلی تقسیم کرد. معمولاً در درمان وسواس از ترکیب این روش‌ها استفاده می‌شود. روش‌های درمان وسواس عبارتند از درمان دارویی، مشاوره وسواس و درمان روانی و توصیه‌های دینی.