ایلام، مولتی میلیاردیِ فقیر

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز ایلام؛ پای صحبت‌های کارشناسان که می‌نشینیم و از نگاه آن‌ها ظرفیت‌های استان ایلام را ورق می‌زنیم، بسیاری از معادن گوناگون و منابع غنی نفت و گاز را می‌بینیم که تعداد بسیار کمی از آن‌ها کشف شده و منابع عظیمی هم به صورت بالقوه باقی مانده اند، منابع مدفون مانده‌ای که ما را با علامت سؤالی بزرگ مواجه می‌کند که چرا؟

اگر به این ظرفیت‌ها و چراها، اقلیم چهار فصلی که شرایط را برای توسعه‌ی کشاورزی فراهم می‌کند و آثار گوناگون باستانی و جاذبه‌های گردشگری و ۴۲۰ کیلومترمربع مرز مشترک و امن با کشور عراق را هم اضافه کنیم، می‌بینیم این همان چیزیست که سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی آرزویش را دارند؛ اما با این وجود ایلام، تنها استانی ست که بر اساس مراکز رسمی آمار‌دهی کشور، سهمی در سرمایه‌گذاری خارجی ندارد و حتی بسیاری از این منابع به صورت بالقوه باقی مانده اند؛ موضوعی که باعث شده سطح رفاه اجتماعی در این استان بسیار پایین بیاید.

استانِ تضاد‌ها
بنابر توصیف سلیمانی دشتکی استاندار ایلام، این استان مرکز تضاد‌های اجتماعی است، استانی که غنی، اما فقیر است، بیشترین پس انداز و مصرف را در کشور دارد؛ اما بیشترین مددجوی تحت پوشش نهاد‌های حمایتی مختص به این استان است و با وجود پایین بودن آمار طلاق، در برخی از آسیب‌های اجتماعی وضعیت بحرانی و نابسامانی دارد؛ تضاد‌هایی که نیازمند تحقیق و پژوهش در خصوص بررسی علل و عوامل آن است.
وقتی به منابع عظیم این استان نگاه می‌کنیم و وضعیت اقتصادی مردم را می‌بینیم این تضاد‌ها پر رنگ‌تر می‌شود.

دارا؛ اما ندار
یک پنجم جمعیت استان ایلام تحت پوشش نهاد‌های حمایتی هستند؛ آماری که می‌گوید بر روی گنج خوابیده ایم؛ اما از فقر و بیکاری رنج می‌بریم.
برخی بررسی‌ها نشان می‌دهد وضعیت پایین‌ترین لایه‌های درآمدی در استان، طی ۱۰ سال اخیر نه تنها تغییر چندانی نداشته، بلکه این لایه‌ها همچنان از بهبود شرایط به طور کامل بی نصیب مانده‌اند.
براساس آمار‌های رسمی هم اکنون از مجموع حدود ۵۸۰ روستای موجود در استان، ۵۷۸ روستا به طور کامل تحت پوشش تنها یک نهاد حمایتی هستند که این امر به خصوص در مناطق روستایی که باید خود مرکز خودکفایی و تولید باشند از برنامه کاهش فقر و اهداف طرح توسعه کشور فاصله چشمگیری دارد.
براساس اولین گزارش ملی توسعه انسانیِ کشور، ۱۹ و یک دهم درصد جمعیت استان زیر خط فقر قراردارند.
براساس داده‌های این گزارش، شاخص فقر انسانی استان ۲۳/۷ درصد و جمعیتی که امید به زنده ماندن تا سن ۴۰ سالگی ندارد  ۱۴/۲درصد است و این در حالی است که این منطقه از کشور جزء غنی‌ترین مناطق به شمار می‌رود.

خاکش طلاست
شاید وقتی که بر روی خاک آن راه می‌رویم، از ارزش اقتصادی و تولیدی آن غافل باشیم، اما بنابر اظهارات کارشناسانِ خاک شناسی، خاک بیشتر مناطق استان ایلام، مرغوب‌ترین خاک کشور است که تنها در نقاط بسیار محدودی از آن مورد مطالعه و پژوهش قرار گرفته است و نسبت به این امرِ مهم که می‌تواند نقش بسیاری در بهبود و شکوفایی رفاه اجتماعی و اقتصادی مردم منطقه داشته باشد، غفلت شده است.
آقای زارعان که از اصفهان به ایلام آمده می‌گوید: از روستای آبطافِ آبدانان عبور می‌کردم، خاکش را که دیدم احساس کردم مرغوبیت خاصی دارد؛ بنابراین مقداری از آن را برای آزمایش به کارشناسان مربوطه دادم؛ که پس از بررسی، مرغوب‌ترین خاک کشور تشخیص داده شد؛ بنابراین در همین منطقه کارخانه آجرسازی را راه اندازی کردم.
حالا آقای زارعان برای ۱۲ نفر از جوان‌های بیکار روستا شغل ایجاد کرده است؛ اما این کارخانه‌ی کوچک با تولید روزانه ۲۰۰ تن آجر سفالی، استفاده‌ی بهینه از تمام ظرفیتِ خاکِ منطقه نیست بلکه با احداث کارخانه‌های متعدد در این شهرستان و دیگر نقاط استان می‌توان حرف اول را در زمینه‌ی تولید مصنوعات سفالی و مصالح ساختمانی زد؛ کیفیت و ظرفیتی که از دید مسئولان مغفول مانده است.

مرغوبیتی که امروزی نیست...
درخشنده، باستان شناس بومی می‌گوید: مرغوبیت خاک، آب و هوای مناسب و چهارفصل، تنوع زیستی، گیاهی و طبیعی از گذشته‌های دور موقعیت خاصی برای رشد و توسعه به این استان داده است، ویژگی‌هایی که در گذشته باعث شده بود تا ایلام که جزیی از تمدن بین النهرین محسوب می‌شد، بیشتر از سایر مناطق مورد توجه قرار بگیرد و اولین و قدیمی‌ترین یکجانشینیِ بشر در غرب آسیا که قدمت آن به یازده هزار سال پیش از میلاد برمی‌گردد، در دهلران رقم بخورد. آن‌ها از خاک منطقه، خشت می‌ساختند و تمام بنای ساختمانیشان را با همین خشت‌های گلی بر پا می‌کردند.

گنجی به رنگ سیاهِ غلیظ

اما این خاکِ مرغوب، گنج‌هایی در دل خود دارد که نیازمند دیده شدن است. چشمه‌های قیر دهلران یکی دیگر از ظرفیت‌هایی بود که در آن روزگاران باعث شکل گیری تمدن در این منطقه می‌شد. مردمِ نقاط مختلف دنیا از قیر این چشمه‌ها برای درست کردن قایق و بستن راه نفوذ آب به داخل آن استفاده می‌کردند. چشمه‌هایی که امروز، اما مورد بی توجهی قرار گرفته اند و از آن‌ها استفاده نمی‌شود.


رنجی به نام خام فروشی

اما به گفته‌ی سماواتی کارشناس معدنِ سازمان صنعت، معدن و تجارت استان، بزرگ‌ترین معدن بیتومین خاورمیانه به ارزش یک هزار میلیارد تومان در استان ایلام و در شهرستان ایوان قرار دارد. قیری طبیعی و مرغوب که از دل رشته کوه‌های زاگرس تولید و البته خام فروشی می‌شود. البته این مشکل فقط مربوط به قطب اصلی تولید بیتومین، یعنی ایلام نیست بلکه در سطح کشور حتی یک واحد فرآوریِ این ماده‌ی با ارزش وجود ندارد.

 

عضو هیأت علمی دانشگاه ایلام هم می‌گوید: این ماده به نام "بیدسوتای" در بازار‌های بین المللی شناخته می‌شود که به آن اصطلاحاً قیر طبیعی یا آسفالت، قیر معدنی و بیتومین گفته می‌شود.

محمد سلیمان بیگی افزود: بیش از ۱۶۰ استفاده صنعتی از این ماده گزارش شده است که در صنایع چسب، رنگ، تونر (پودر جوهر دستگاه تایپ) لاستیک سازی، آسفالت و در قیر‌های پالایشگاهی و ایزوگام استفاده می‌شود.

۳۷ معدن فعال بیتومین در ایوان قرار دارد، معادنی که حدود ۷۰ درصدِ تولیدات آن به صورت خام به کشور‌های مختلف دنیا صادر می‌شود. ماده‌ی ارزشمندی که به تناژ می‌خرند و به گرم به ایران می‌فروشند و این یعنی خروج ارزی که در قبال طلای سیاهی که محصول داخل است، از کف می‌رود؛

وی با اشاره به این که ایران با ۱۵ درصد ذخائر بیتومین پس از کانادا و آمریکا سومین منبع عظیم این ماده‌ی ارزشمندِ دنیاست که در پهنه‌ای ۲۵۰ کیلومتری از گیلانغربِ کرمانشاه تا شهرستان ایوان از توابع استان ایلام ادامه دارد، می‌افزاید: در صورت توجه جدی به این ثروت سرشار و ایجاد صنایع تبدیلی می‌توان به رونق اقتصادی و توسعه‌ی این استان محروم و در پیِ آن ایجاد اشتغال امیدوار بود؛ اما متاسفانه به خوبی از ظرفیت‌های معادنِ استان استفاده نمی‌شود.

 

 

و حکایت آتشی، اقتصادی
و قصه‌ی خاکی که حکم طلا دارد به همین جا ختم نمی‌شود. گُله‌های آتشی که از دل خاک زبانه می‌کشد در مناطقی مانند روستای سرپیتک از روستا‌های دهستان بولی حاکی از ثروت دیگر این خاکِ سخاوتمند است.

این آتش‌ها حاکی از وجود منابع سرشار نفت و گاز است. نزدیکی زیاد گاز به سطح زمین باعث شده تا با کنار زدن خاک، شاهد شعله‌های جدیدی از آتش باشیم. حوزه نفتیِ معروفِ "تنگ بیجار" با ظرفیت فرآورش روزانه ۷ میلیون متر مکعب گاز در این منطقه واقع شده است.

 

آتشبار که در زبان مردم محلی، آگرواج و آگرواژ (آگر در زبان محلی به معنای آتش است) نامیده می‌شود، پدیده‌ای طبیعی است که به گفته‌ی باستان شناسان از حدود ۱۰۰ سال پیش تاکنون روشن بوده و تا به حال خاموش نشده است، آتشی که در جوارِ زمین‌های کشاورزی می‌سوزد؛ اما تا به حال این پدیده باعث آتش سوزی نشده و کشاورزان از خاک بسیار مرغوب و حاصلخیز این منطقه استفاده می‌کنند.

اما با وجود اکتشاف میدان تنگ بیجار، مناطق بسیارِ دیگری از این منطقه و مناطق دیگر استان با پدیده‌ی آگرواج مواجه هستند که این امر نشانی اش به منابع نفت و گاز می‌رسد، شعله‌های رقصانی که با زبانی آشکار ما را به اکتشاف منابع جدید فرا می‌خوانند، اما شنیده و دیده نمی‌شوند.

 

در نفت سوم و در گاز دومِ کشور
با وجود این سهل انگاری‌ها و بی توجهی‌ها در خصوص اکتشاف منابع عظیم انرژی، بنابر اعلام مسئولان و کارشناسان، استان ایلام با ۶ درصد منابع نفتی کشور در جایگاه سوم و ۱۱ درصد منابع گازی، رتبه دوم کشور را به خود اختصاص داده است.
۹۵ درصد نفت و گاز غرب کشور در ایلام تولید می‌شود و این استان قطب اصلی حوزه انرژی در غرب ایران به شمار می‌آید؛ به گونه‌ای که این منابع عظیم نفت و گاز با کشور قطر نیز برابری می‌کند.

 

و صدایی که به جایی نمی‌رسد
به گفته مسئولانِ وزارت نفت، ۷۵ درصد منابع نفتی استان ایلام قابل برداشت و دست نخورده باقی مانده است.
وجود میدان‌های مشترک آذر، چنگوله، دانان، پایدار غرب و دهلران نیز به غنای منابع نفت و گاز ایلام افزوده است؛ ثروتی که باعث ثروتمند شدن مردم نشده و روی خوشش را به بهبود سطح رفاه عمومی هم نشان نداده است؛ اما در این میان واگذاری مدیریت منابع نفت و گاز به استان کرمانشاه هم معضل بزرگی ست که استان ایلام با داشتن ۱۲ میلیارد بشکه ذخیره نفت بر منابع خود مدیریت ندارد؛ موضوعی که بار‌ها به صحن مجلس هم کشیده شده؛ اما پس از کش و قوس‌های بسیار و مطالبه گری نمایندگان مجلس شورای اسلامی و استاندار، مدیریت شرکت نفت و گاز ایلام در تصاحبِ استان کرمانشاه همچنان باقی مانده است.

پتروشیمی دهلران در بلاتکلیفیِ ۱۵ ساله
اما در جنوبی‌ترین نقطه‌ی استان ایلام و در دهلرانِ مرزی، حالِ ناخوش پتروشیمی این شهرستان، نگارنده را به پیگیری موضوع وادار کرد. پتروشیمی دهلران به عنوان یک طرح بزرگ صنعتی که بعد از سال‌ها چشم انتظاری، یعنی حدود ۲ دهه، با تنها ۱۰ درصد پیشرفت فیزیکی فعالیت خود را شروع کرد و زمینه اشتغال ۵۰۰ نفر از جوانان جویای کار منطقه و دیگر مناطق کشور را فراهم کرد، حالا زمزمه تعطیلی و تغییر کاربری آن به گوش می‌رسد و این در حالی ست که تا کنون حدود۵هزار میلیارد ریال برای آن هزینه شده است و تعطیلی یا تغییر کاربری آن یعنی هدر رفت ۵ هزار ریال از پول بیت المال؛ سیاستی که توجیهی منطقی ندارد.

اما جرقه‌ی تغییر کاربری از کجا و چرا زده شد؟
سؤالی که درگاه، مدیر سایت پتروشیمی دهلران در پاسخ به آن می‌گوید: سهامدار اصلی که سهامداری پتروشیمی ماهشهر را هم به عهده دارد به منظور تامین خوراک پتروشیمی ماهشهر، طرح انتقال "ان جی ال ۱۳۰۰ دهلران" را مطرح کرد به این صورت که قرار بود پس از انتقال، یک واحدِ ۳۰۰ هزار تنیِ پلی اتیلن در پتروشیمی ایلام جایگزین یک میلیون و ۵۵ هزار تن خوراکی شود که در طول سال از ان جی ال ۱۳۰۰ دریافت می‌کرد؛ اما دلیلی که برای آن مطرح می‌شد پیشرفتِ فیزیکی نامتناسبِ این دو بود. رشد ۴۰ درصدی " ان جی ال ۱۳۰۰" در تقابل با پیشرفت فیزیکی ۱۰ درصدی پتروشیمی قرار می‌گرفت. ادله سهامدار این بود که ان جی ال به عنوان تامین کننده‌ی خوراک پتروشیمی دهلران با توجه به پیشرفت ۳ برابری نسبت به پتروشیمی ممکن است زودتر به بهره برداری برسد و عملاً کاربردی نداشته باشد. اما ادله‌ی مسئولان پتروشیمی در مقابل سهامداران چیست؟
مدیر سایت پتروشیمی دهلران می‌گوید: تلاش بر این است که پیشرفت فیزیکی پتروشیمی برابر با ان جی ال پیش برود و پتروشیمی در حال حاضر هم با توجه به خوراکی که از ان جی ال می‌گیرد سالانه ۶۳۰ هزار تن اتیلن، ۱۸۰ هزار تن پروپیلن، ۳۰ هزار تن پیرولیز (بنزین اشباع نشده) و ۷ هزار تن نفت کوره تولید می‌کند و به علاوه در صورت تایید ادعای سهامدار، ان جی ال ۱۳۰۰ دهلران، هم اکنون نیز قادر است علاوه بر تامین خوراک مورد نیاز خود خوراک پتروشیمی ماهشهر هم تامین کند.

فرماندار دهلران، اما می‌گوید: طراحی اولیه‌ی پتروشمی دهلران بر اساس تولید الفین است و تغییر فعالیت آن به اتیلن زیان بار و غیراصولی است.
عسکری می‌گوید: مجموعه مدیریت ارشد استان و شهرستان با هرگونه تغییر فعالیت آن مخالف هستند؛ چرا که این طرح یکی ازطرح‌های مهم و اقتصادی منطقه است.

صدای این اختلاف نظر‌ها به وزارت رسید و با دستور زنگنه وزیر نفت مبنی بر اختصاص خوراک ان جی ال ۱۳۰۰ دهلران به پتروشیمی این شهرستان، داستانِ تغییرکاربری پایان یافت.

سرمایه‌ای که آتش زده می‌شود
اما اگر پتروشیمی به بهره برداری کامل برسد باید نیم نگاهی نیز از هم اکنون به صادرات داشته باشد؛ مدیر سایت پتروشیمی دهلران توسعه‌ی تامین خوراک پتروشیمی را مستلزم فرآوری گاز‌هایی می‌داند که در حال حاضر در مشعل‌های میدان‌های نفتی آذر، چنگوله، پایدار غرب و دانان در حال سوختن است. سرمایه‌ی با ارزشی که می‌تواند علاوه بر تأمین خوراک مجتمع‌های پتروشیمی، امکان صادرات فرآورده‌های تولیدی را فراهم کند.
گاز‌های همراه، محصول جانبی تولید نفت هستند که همراه نفت از مخازن استخراج می‌شود، اما به جای انتقال به پالایشگاه ها، سوزانده می‌شوند.
یکی از کارکنان میدان نفتی آذر از دلایل سوزاندنِ گازِ همراه با نفت می‌گوید: امکانات تجزیه نفت از گاز وجود ندارد و به ناچار به جای استحصالِ گاز، آن را می‌سوزانیم.
با سعید ناصری پور، مدیرعامل شرکت بهره برداری نفت و گاز غرب برای اطلاع از آمار هدر رفت گاز و ارائه آمار مشابه تماس گرفتم، اما حاضر به پاسخگویی نشد.
اما مدیر سایت پتروشیمی دهلران می‌گوید: اگر این گاز‌ها استحصال و فرآوری شود علاوه بر توسعه صنایع پایین دستی در حد گسترده، می‌توانیم به صادرات هم فکر کنیم.

دستور رهبری، آبی بر روی آتش
موضوعی که تنها به چاه‌های نفت ایلام مربوط نمی‌شود و این مسأله چالشی کشوریست؛ به گونه‌ای که بنابر اعلام بانک جهانی، ایران پس از روسیه و نیجریه، سومین کشور در هدردهی و سوزاندن گاز‌های همراه است. معضلی که دربازدید مقام معظم رهبری از پارس جنوبی در سالهای گذشته مورد انتقاد قرار گرفت .ایشان از مسئولان وزارت نفت خواستند این مشعل ها هرچه زودتر خاموش شود تا علاوه بر جلوگیری از آلودگی زیست محیطی از این نعمت خدادادی استفاده بهینه شود.  و در نهایت پس از سال‌ها کم توجهی به این موضوع، شرکت ملی نفت از ساخت چهار مجتمع بزرگ پالایشگاهی گاز و گاز مایع (NGL) با سرمایه گذاری حدود شش میلیارد دلار برای استفاده بهینه از گاز‌های همراه خبر داد؛ و حالا به گفته‌ی فرماندار دهلران، به منظور استحصال این گاز‌ها ان جی ال ۱۳۰۰ دهلران تقویت می‌شود تا از هدر رفت آن جلوگیری شود.

کارخانه سیمان دهلران در کوره‌ی مشکلات
کمی آن طرف‌تر از بلاتکلیفی پتروشیمی، کارخانه‌ی سیمان دهلران که کلنگ احداث آن سال ۸۴ با اعتباری بالغ بر ۲ هزار میلیارد ریال به زمین زده شده در کوره‌ی مشکلات افتاده است. دود سفید کارخانه‌ای که مردمِ مرزنشین، آن را نشانِ خوشبختی اشان می‌دانستند؛ حالا با ۸۵ درصد پیشرفت فیزیکی سال هاست، در گیر و دار مشکلاتِ اعتباری هنوز به بهره برداری کامل نرسیده و حدود ۳ سال است که از تعطیلی آن می‌گذرد.

 

توقیف کارخانه به علت بدهی
عسکری، فرماندار دهلران در باره علت این امر می‌گوید: این کارخانه در بخش آسیاب فعال بود؛ اما با توجه به تاخیر چند ساله در بازپرداخت بدهی به بانکِ عامل، سال ۹۶ توقیف شد و به دنبال آن پیمانکارانی که کلینکر را به این کارخانه تزریق می‌کردند نیز تحت تاثیر شرایط موجود و هراس از ورشکستگی کارخانه از ادامه همکاری با آن سر باز زدند.

نظری، نماینده کارگران کارخانه‌ی سیمان دهلران می‌گوید: در حال حاضر ۵۲ نفر در این کارخانه مشغول فعالیت هستند که در واقع این تعداد نیروی کار فقط مشغول حفظ و نگهبانی از تاسیسات آن هستند، کارگرانی که با توقیف کارخانه، تنها حقوق پایه‌ی کارگری می‌گیرند و در حال حاضر به سختی امرار معاش می‌کنند.

۳۰۰ هکتار معدنِ بسیار مرغوب در اختیار این کارخانه قرار گرفته است، کارخانه‌ای که به گفته‌ی کارشناسان، مرغوب‌ترین سیمان دنیا را تولید می‌کرد و در مقطعی، حتی تولیداتش را به کشور عراق هم صادر کرده است، امروز مشکلات مالی، قفلِ تعطیلی بر آن زده است.
به سراغ رییس سازمان بازرسی استان رفتیم، هواسی گام اول برای حلِ مشکل و فرصت استفاده از ماده ۲۰ قانون رفع موانع تولید را تکمیل کارخانه از سوی مجری طرح عنوان می‌کند؛

و محمدرحیمی رییس سازمان صمت استان هم از فرصتی یک ماهه برای پرداخت ۲۰۰ میلیارد تومان و بازه زمانی کمتر از یکسال برای عمل کردن به تعهدات خود در خصوص تکمیل کارخانه خبر می‌دهد و می‌گوید: تنها در این صورت است که بانک و سایر نهاد‌ها به راه اندازی مجدد این کارخانه کمک خواهند کرد.

اما بنا به گفته‌ی مهدوی مدیر اداره صمت دهلران ۵۰ هکتار زمین به منظور ایجاد بنای کارخانه و ۳۰۰ هکتار معدن نیز به صورت رایگان در اختیار آقای شفیعی مدیرعامل کارخانه قرار گرفته است. او همچنین ۳۳ میلیون یورو و ۲۰۷ میلیارد تومان تسهیلات دریافت کرده و با وجود پیشرفت ۸۵ درصدی کارخانه، این طرح را در انتظاری ۱۵ ساله برای تکمیل، باقی گذاشته است.

 

 قصه چیست؟!
با وجود تماس‌های مکرر برای پیگیری این موضوع از طریق مدیرعامل که در تهران سکونت دارد، موفق به گفتگو با وی نشدم؛ اما بنابر اظهارات شاهدان، مدیرعامل کارخانه با تسهیلاتی که سال ۸۴ دریافت کرده بود می‌توانست کارخانه را تکمیل کند؛ اما با بهانه‌هایی مانند طلب ۴۰۰ میلیاردی‌ای که به دولت دارد از تکمیل کارخانه سر باز زده است.

و اما حکایت طلب ۴۰۰ میلیاردی
شنیده‌ها حاکی از این است که مدیرعامل این طرح، «عضو هیأت مدیره خانه معدن ایران» و «رئیس انجمن سنگ ایران» بوده که با فوت وی در فروردین سال جاری مدیریت آن به برادرش، رسول شفیعی واگذار شده است.
بنابر اظهارات شاهدان، مدیرعامل وقت، ۴۰۰ میلیارد تومان بابت احداث جاده سازی در اصفهان از دولت طلبکار بوده و بنابراین تکمیل کارخانه سیمان دهلران را منوط بر پرداخت طلب خود عنوان کرده است؛ اما مسئولان ارشد استان می‌گویند طلب جاده سازیِ اصفهان ارتباطی به کارخانه سیمان دهلرانِ ایلام ندارد و این کش و قوس‌ها ادامه پیدا می‌کند تا این که طرح استراتژیکی کارخانه سیمان که بر اساس تدابیر راهبردیِ منطقه، هم به کشور عراق و هم به مرز‌های آبی کشور نزدیک است و فرصت مناسبی را برای صادرات فراهم می‌آورد با استفاده از تبصره‌ی ایجاد اشتغال در مناطق محروم، تسهیلات دریافت می‌کند و راه اندازی می‌شود؛ اما او راه دریافت طلبِ جاده سازیِ اصفهان را به اصطلاح در منگنه گذاشتن مسئولان با رها کردن کارخانه‌ای که تنها ۱۵ درصد دیگر به تکمیل آن باقی مانده است، می‌بیند و حالا این کارخانه که به گفته نظری، نماینده کارگران کارخانه‌ی سیمان دهلران قرار بود به صورت مستقیم و غیر مستقیم برای حدود ۳ هزار نفر شغل ایجاد کند در حال استهلاک است و این پول بیت المال و آرزوی بومیان منطقه به رونق زندگی ست که بر باد می‌رود.

ورود دستگاه قضا به ماجرا
در میان کشمکشی که به جایی نمی‌رسید، رییس قوه‌ی قضاییه، حجت الاسلام والمسلمین رییسی به ماجرا ورود کرد و دستور رسیدگی سریع و تعیین تکلیف کارخانه را صادر کرد.
پس از آن جلسه‌ای در استانداری با حضور مالکان و مسئولان و دستگاه قضا تشکیل شد.

 

طبق آخرین مصوبه، مدیرعامل باید در فرصتی یک ماهه ۲۰۰ میلیارد تومان آورده را به بانک ملت بدهد و در مدت کمتر از یکسال نیز نسبت به تکمیل کارخانه اقدام کند؛ اما از این مصوبه ۲۵ روز می‌گذرد و هنوز هم بنابر شنیده‌ها مدیرعامل همچنان از نداشتن تمکن مالی برای پرداخت آورده سخن می‌گوید.
حال سؤالی که مطرح می‌شود این است که در شرایط موجود و در حالی که دادنِ فرصت بیشتر به مجریِ طرح، به منزله استهلاک مضاعف کارخانه است و به نابودی کامل آن خواهد انجامید چرا سرمایه گذار جدید، برای رفع مشکلات مالی به این طرح تزریق نمی‌شود؟
برای پیگیری موضوع با مسئولان بانک ملت تماس گرفتم، اما ناصر فرزانه رییس اداره حقوقی مدیریت شعب بانک ملت با اذعان به این موضوع که این مسأله ارتباطی با صداوسیما و خبرنگاران ندارد از پاسخگویی سر باز زد؛ اما بنابر اظهارات شاهدان بانک ملت که با تمدید مکرر و غیرمنطقی بازپرداخت اقساط مدیرعامل کارخانه، پایش در این ماجرا گیر است؛ پس از ورود قوه‌ی قضاییه، برای توجیه تخلفات خود اقدام به توقیف کامل کارخانه کرد در حالی که این واکنش عجولانه نیز در حقیقت عذر بدتر از گناه است؛ زیرا تعطیلی کامل کارخانه و جلوگیری از تولید، آن هم در سال حمایت از تولید و بیکاری کارگران و استهلاک بیت المال، ضربه‌ای سنگین بر پیکره‌ی اقتصاد و تولید است؛ اما پس از امتناع مسئولان بانک ملت از پاسخگویی به سراغ فرماندار دهلران رفتیم، عسکری می‌گوید: مالک کارخانه سیمان باید از فرصت پیش آمده استفاده و استقبال کند و در غیر این صورت بانک عامل مجاب خواهد بود، اقدامات قانونی را به عمل آورد.

با خلوص ۹۹ درصد هم به جایی نرسید
اما اگر تجربه‌ی جوشاندن آب آشامیدنی ایلام را داشته باشید، رسوب جِرمی، معروف به گچ را در سماور و کتری مشاهده کرده اید. اگر از تصفیه‌ی غیراستاندارد آب بگذریم، علت این پدیده به عبور آب‌های روان از دل کوه‌هایی که منبع گچ و آهک هستند، برمی گردد.
یکی از مناطق بسیار مستعد برای احداث کارخانه گچ، شهرستان ملکشاهی است. بنابر اظهارات کارشناسان، سنگ گچ از کلسیم سولفات آبدار طبیعی تشکیل شده که در چندین فرم بلوری نمایان می‌شود و در پوسته جامد کره زمین به شکل قشر‌های نسبتاً ضخیم فراوان در می‌آید که آن را از دل زمین بیرون می‌آورند.
به گفته‌ی على آقانباتى، عضو هیأت علمى پژوهشکده ى سازمان زمین شناسى و اکتشافات معدنى کشور، خلوص گچ هاى استان ایلام، بالاى ۹۹ درصد است که ذخایر آن تا چند ۱۰ میلیون تن برآورد مى شود.

به گفته‌ی وی مناطق دهلران، مهران، بولى وآبدانان ازجمله مناطق مستعد و داراى ظرفیت گچ هستند. استانی که سرشار از گچ و آهک است و برای مشاهده‌ی آن نیازی به حفاری ندارد. منابع سرشاری که متناسب با گستردگیِ آن دیده نشده و تنها یک معدن گچ و آهک در ایلام اکتشاف و مورد بهره برداری قرار گرفته است؛ اما استعداد کم نظیر منطقه در خصوص انواع سنگ‌های فسیلی و قیمتی هم قابل تأمل است؛ ثروت ارزشمندی که همچون سایر منابع، نادیده گرفته شده و تنها در مواردی با خلاقیت برخی از شهروندان ایلامی شناخته و معرفی شده است.

مردم جلوتر از مسئولان
یک شهروند خلاقِ مهرانی با گشتن در دل کوه‌ها و محیط اطراف شهر مهران و نیز کنار رودخانه‌های این شهرستان توانسته است سنگ قیمتی‌ای مانند: فیروزه و عقیق پیدا کند و با تراش دادنِ سنگ‌های نیمه قیمتی، طرح‌هایی زیبا و چشم نواز بر رکاب انگشتر‌ها سوار کند.
پیدا کردن سنگ‌های قیمتی‌ای مانند فیروزه که بدون زحمت در سطح زمین و دشت‌های این دیار خودنمایی می‌کند، نشانیِ معادنی عظیم را در دل این خاک به ما می‌دهد؛ نشانه‌هایی که پیگیری مسئولان را می‌طلبد.

خانه‌ای فسیلی و سنگواره ای
اما از مهران به آبدانان می‌رویم، جایی که باز هم با ابتکار و خلاقیت یکی از شهروندانِ بومی خانه‌ای فسیلی و سنگواره‌ای ساخته شده است.
آقای عبداللهی می‌گوید: حدود ۲ میلیون سنگ را در مدت ۱۹ سال از کوه‌ها و رودخانه‌های منطقه جمع آوری کرده و در نمای خانه اش به کار برده است.
به گفته کارشناسانِ زمین‌شناسی حدود ۱۰۰ نوع فسیل و سنگواره شامل سنگواره‌های گیاهی و جانوری و انواع سنگواره‌ها و فسیل‌هایی همچون برکیو پوت‌ها، سفالو پوت‌ها، خارپوستان، مرجان‌ها و از همه مهم‌تر وجود دو کفه‌ای‌ها در نمای این خانه به کار رفته است.
با توجه به نبود آزمایشگاه زمین‌شناسی در آبدانان، این منزل مسکونی به مکانی برای گردش علمی دانش‌آموزان و زنگ زمین شناسی آن‌ها تبدیل شده است.
بانی موسسه موزه سنگ و سنگواره ایلام هم با اذعان به این که دنیای سنگ‌ها در ایلام مغفول و ناشناخته باقی مانده است، می‌گوید: جغرافیای بکر استان ایلام ظرفیتی گسترده و بی نظیر برای مطالعه، تحقیق و ایجاد موزه‌های سنگ و سنگواره است.

مسعود کارزانی فرج الهی می‌گوید: استان ایلام دارای طبیعتی خاص متعلق به دوره‌های مختلف زمین شناسی است که برای علاقمندان به مطالعه و تحقیق یا جمع آوری سنگ‌های خاص، سرزمینی عالی و دست نخورده است.
وی در مورد ایجاد اولین موزه سنگ و سنگواره‌ی استان افزود: تحقیق و جمع آوری سنگ را از سال ۹۱ و بر اساس علاقه فردیِ خود آغاز کرده و نتیجه آن جمع آوری پنج هزار قطعه سنگ، سنگواره، کانی و ابزار‌های انسان‌های اولیه بوده است.
کارزانی فرج الهی ادامه می‌دهد: ابتدا هدفم ایجاد یک مجموعه خانگی از انواع سنگواره و کانی بود؛ اما باتوجه به گستردگی کار در حوزه سنگ و همچنین پتانسیل‌های غنی منطقه، فعالیت و اهداف خود را گسترش دادم و برای تحقق برنامه‌های خود از شغل اصلی ام در کارخانه‌ی سیمان استعفا دادم و به طور جدی و رسمی وارد دنیای سنگ‌ها شدم.
وی در مورد بخش‌های مختلف این موزه می‌گوید: سنگ‌های سنگواره‌ای یا فسیلی بی مهرگان شامل مرجان ها، سرپایان، شکم پایان، خارپوستان و بخش سنگ‌های ابزار انسانِ نخستین، نظیر سنگ آسیاب، گلدان، بخش کانی‌ها و سنگ‌های معدنی با کاربرد صنعتی یا تزئینی (ژئود) و بخش سنگ‌های گهر یا نیمه قیمتی و سنگ‌های طبیعی با عمر بسیار طولانی تشکیل شده است.
رییس موزه سنگ و سنگواره‌ی استان ایلام اظهار می‌کند: یکی از بخش‌های این موزه که برای تحقیق دانش آموزان و دانشجویان و محققان زمین شناسی مفید است، بخش تشکیل کانی‌ها و سنگواره‌ها به صورت مصنوعی و دست ساز است که به صورت نمادین، فرایند تشکیل یک کانی یا فسیل را به نمایش گذاشته است.
کارزانی فرج الهی در مورد توسعه موزه هم می‌افزاید: اضافه کردن بخش‌هایی مانند شهاب سنگ‌ها و سنگ‌های آسمانی، گسترش بخش فسیل و سنگواره از دیگر اهداف این موزه است چرا که دنیای سنگ‌ها بسیار گسترده و وسیع است و نمی‌توان همه مجموعه سنگ‌ها را در یک موزه، جمع آوری و خلاصه کرد.
وی در پایان می‌گوید: در استان ایلام سنگ‌های بی نظیری از دوره‌های مختلف زمین شناسی و تاریخ انسان اولیه وجود دارد که شاید نمونه آن‌ها در هیچ جای کشور یافت نشود؛ به عنوان مثال در ایلام سنگ‌های مرجانی متعلق به زمانی که ایلام بستر دریا بوده و سنگ‌هایی با قدمت ۱۴۲ میلیون ساله مربوط به دوران کرتاسه یا میانه زیستی در این موزه برای بازدید علاقمندان گذاشته شده است.

---

ایلام، محروم از دیده شدن
اما استان ایلام یکی از استان‌های محروم کشور است که با وجود دارا بودن معادن غنی در حوزه مصالح ساختمانی، در ردیف استان‌های معدن‌خیز کشور جای نمی‌گیرد.
این استان بر اساس ظرفیت‌سنجی از نظر کانی‌های غیرفلزی و مواد معدنی، به‌ویژه مواد ساختمانی دارای شرایط مطلوبی است و با این وجود صنایع مختلف و از جمله صنعت تولید مصالح ساختمانی در آن توسعه نیافته است. استانی که در دوران جنگ تحمیلی آسیب‌های فراوانی دید و بازسازی مناطق جنگ زده، ساخت مسکن برا‌ی مردم و اجرای طرح‌های بزرگ عمرانی از جمله راه، بیمارستان، دانشگاه و ... نیازمند مصالح ساختمانی بود و با وجود داشتن منابع فراوان، اما بالقوه، نتوانست از داشته هایش بهره ببرد و امروز باز هم برای رونق اقتصادی نیازمند بهره برداری از آن منابع است؛ بنابراین بررسی مواد اولیه مصالح ساختمانی در استان ایلام با هدف تاسیس واحد‌های جدیدِ تولید مصالح و استفاده از مواد اولیه غنی در واحد‌های تولیدی، ضروری به نظر می‌رسد.

 

استاندار ایلام هم دلایل رکود و بی اقبالی به معادن استان را نبود سرمایه گذار توانمند عنوان می‌کند.
سلیمانی دشتکی همچنین خواستار اقدام مراجع ذیصلاح برای شناسایی اهلیت سرمایه گذاران، شامل توانمندی مالی، توجیه فنی، اقتصادی و پیوست اجتماعی شد.
وی در ادامه با تاکید بر احیای ظرفیت واحد‌های تولیدی راکد در استان گفت: با توجه به تاکید و دستور رئیس محترم قوه قضائیه بر احیاء کارخانه‌های غیر فعال و بازگشت به چرخه تولید طی نامه‌ای ۳۹ کارگاه تولیدی غیر فعال معرفی شده که لازم است دستگاه‌های متولی با همکاری دستگاه قضا موضوع را پیگیری کنند.
استاندار ایلام در ادامه با اشاره به تلاش‌های صورت گرفته برای ایجاد منطقه آزاد تجاری مهران، گفت: شهرستان مرزی مهران با توجه به شاخص‌های مهمی مانند داشتن مرز طولانی، وجود پایانه مهم صادراتی، همسایگی با کشور عراق، مناسبات قومی مذهبی و فرهنگی مردم دو کشور، توسعه کشاورزی در منطقه و امکان ایجاد صنایع تبدیلی و بسته بندی، صنایع پائین دستی نفت و پتروشیمی زمینه تبدیل به منطقه آزاد تجاری را داراست و در صورت تصویب، نقش مهمی در توسعه استان خواهد داشت.

 

مردم استان ایلام بر روی ذخیره گاهی از معادن خوابیده اند و خواب فقر می‌بینند و در بیداری هم آن را زندگی می‌کنند. نقطه‌ای از این سرزمین که در هر جایش قدم می‌زنی و به هر قسمتش که نگاه می‌کنی، گنجی ست که تنها باید عزمی برای به دست آوردنش داشته باشی تا این مولتی میلیاردیِ فقیر، روز‌های خوش رونق اقتصادی و شکوفایی را تجربه کند.

 

نویسنده: زهرا پوراسماعیل