آخورهای خالی ؛ بی تدبیری در توزیع نهاده های دامی

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای استان سمنان، هر خانوار عشایر در کشور به طور متوسط ۱۱۳ راس دام دارد و این رقم در استان سمنان ۳۳۰ راس دام به ازای هر خانوار عشایری است.

با این رقم ، استان سمنانی که عشایرش یک میلیون و ۱۰۰ هزار راس دام سبک را می‌پرورانند، بیشترین سرانه دام کشور را در اختیار خود گرفته اند.
عشایری غیور و سرد و گرم چشیده که طولانی‌ترین مسیر کوچ دنیا را به طول هزار و ۵۰۰ کیلومتر می پیمایند تا بهترین نوع لبنیات و لذیذترین رده گوشت ایران را تولید کنند، این روز‌ها با دغدغه تامین نهاده و خوراک برای دامشان دست به گریبان شده اند،

این روز‌ها که فصل شعشاست، شعشا در زبان عشایر ، فصل زاد و ولد گوسفند است ، زمانی که از طرف آغل ، صدای بره تازه متولد شده‌ شنیده می‌شود که به شیر احتیاج دارد و میشی که باید برای تامین آن شیر، نهاده بخورد ...

ماجرای نهاده‌ها ...
محصولات علوفه‌ای و برگی، کاه و کلش باقی مانده پس از برداشت غلات، دانه بعضی از غلات نظیر جو بطور مستقیم و کنجاله بعضی از دانه‌های روغنی مثل سویا، نهاده‌هایی هستند که برای تغذیه دام‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.
تامین نهاده بخصوص در فصل سرد سال که چرای دام مقدور نیست و از طرف دیگر فصل زاد و ولد دام سبک است، برای ادامه کار دامدار حیاتی است
بنا بر آمار‌ها، مصرف نهاده دامی در استان سمنان برای سه ماه ۵۰ هزار تن است، ولی تاکنون فقط  ۱۸ هزار تن معادل حدود  ۳۰ درصد نهاده مورد نیاز در اختیار دامداران قرار گرفته است
عشایر استان سمنان ۵۵۰ هزار راس دام مولد دارند و معمولا ۱۰ ماه سال به علت وضعیت مناسب آب و هوایی در مناطق ییلاق و قشلاق، نهاده و علوفه مورد نیاز دام خود را " خوگردان" تامین می‌کنند، ولی در 2 ماه باقی مانده نیاز به کمک دولت دارند که امسال با مشکل کمبود و بعضا مدیریت نادرست در توزیع نهاده‌ها مواجه شده اند.
محمد ذوالفقاری از عشایر سنگسری است؛ او می‌گوید اگر نهاده در زمان مقتضی به دست دامدار نرسد مجبور است دام‌های مولد را به کشتارگاه بفرستد.
او می‌افزاید: کل نهاده جویی که در اختیار عشایر گذاشته شده کمتر از 2 هزار تن است یعنی برای هر راس دام ، چهار کیلوگرم نهاده و این فقط جیره یک هفته دام است.

دولتی یا آزاد؟ مساله این است!
تامین نهاده با قیمت دولتی یا آزاد دغدغه دیگر عشایر است که این روز‌ها با آن دست به گریبانند.
جوی دولتی کیلویی ۲ هزار تومان و جوی آزاد کیلویی ۵ هزار تومان است؛ علاوه بر اینکه فقط بخش اندکی از سهمیه نهاده دولتی به استان سمنان اختصاص یافته، تامین هزینه‌های خرید جوی آزاد هم برای سیر کردن گله از توان دامدار خارج است.
با این همه مصطفی شاه حسینی معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی استان سمنان، دامدار را در این زمینه بی تقصیر نمی‌داند و می‌گوید: فقط بخشی از جوی ۵ هزار تومانی وارداتی است و بخش دیگر آن تولید داخل است.
او تاکید می‌کند : در آستانه فصل برداشت جو ، به عشایر و دامداران صنعتی یادآوری شد که برای تامین نیاز دام خود ، نهاده را از  جو کاران داخل استان خریداری کنند تا این محصول به استان‌های دیگر ارسال نشود، ولی برخی دامداران به این موضوع کم توجهی کردند و جویی که در ابتدای فصل برداشت می‌توانستند کیلویی هزار و ۸۰۰ تومان بخرند را تهیه نکردند و حالا بخاطر شرایط تحریم و کمبود‌ها، قیمت آن تا ۵ هزار تومان رسیده و دامدار برای تهیه آن به مشکل دلالی نهاده هم برخورد کرده است.
شاه حسینی یادآوری می‌کند : در ابتدای امسال، قرار شد هشت هزار تن جوی مدت دار چهار ماهه در استان سمنان توزیع شود، یعنی دامدار ، جو را بخرد و چهار ماه بعد هزینه آن را بپردازند، اما چون شرایط تامین نهاده در آن زمان مناسب بود ، از این جو استقبال نشد و تا هفت ماه طول کشید که آن سهمیه بین افراد متقاضی توزیع شود، اما امروز بخاطر شرایط پیش آمده بیشتر دامداران منتظر اختصاص سهمیه هستند.

عشایر: دولت به ما کمک کند 
این کمبود‌ها سبب شده جمعی از عشایر استان سمنان در چند نوبت با حضور در استانداری سمنان و همچنین فرمانداری شاهرود رسیدگی به قیمت و تامین نهاده‌های دامی را خواستار شوند.
کمیابی جوی دولتی، قیمت گران جوی آزاد و نبود نظارت بر بازار فروش نهاده‌های دامی ، مواردی هستند که عشایر از آن دلی پر درد دارند.
علیرضا یورخانی از عشایر گرمسار می‌گوید: عشایر زیر بار سختی و گرانی کمر خم کرده اند؛ سه سال پیش چوپان 2 میلیون تومان دستمزد ماهانه داشت، حالا این رقم به ۵ میلیون تومان رسیده، در همین مدت واکسن رایگان بود، ولی الان برای هر نوبت واکسن دام، دامدار باید یک تا سه میلیون تومان بپردازند و این در حالی است که مثلا واکسن تب برفکی چهار نوع قیمت دارد! ، نهاده جوی کیلویی هزار و ۶۰۰ تومانی را امروز باید کیلویی ۵ هزار تومان بخریم و همه این‌ها در حالیست که قیمت بره که سه سال پیش کیلویی ۴۰ هزار تومان بود امروز  فقط ۴۲ هزار تومان است در حالیکه قیمت تمام شده پرورش بره برای دامدار کیلویی ۷۵ هزار تومان است.
یوردخانی با اظهار اینکه جوی یارانه دار در اختیار دامدار نیست و صادرات دام هم ممنوع است می‌گوید: درد دل هایم را با این جمله تمام می‌کنم که " با این وضع عشایر به کجا پناه ببرند؟ "

عشایر  نظارت بر نحوه عادلانه توزیع نهاده ها و بازرسی از انبارها را هم می خواهند.

اواخر آذر ماه بود که در بازرسی مشترک سازمان صمت و سپاه در شاهرود ، چهار انبار احتکار سه هزار و ۲۰۰ تن ذرت دامی و علوفه‌ای کشف شد.
انبار‌هایی که هیچ کدام در سامانه جامع انبار‌ها ثبت نشده بودند و نهاده های احتکار شده در آنها حدود ۱۹ میلیارد ریال ارزش داشت.

خام فروشی نهاده ممنوع
بحثی که این روز‌ها در مجامع عشایری زیاد شنیده می‌شود سیاست وزارت جهاد کشاورزی درباره خودداری از توزیع نهاده خام و تشویق عشایر و دامداران به استفاده از کنسانتره دامی است.
کنسانتره یک ماده غذایی برای تغذیه دام و شامل تمامی مواد مورد نیاز برای پرواربندی گوسفندان است. در کنسانتره‌های دامی مقادیر زیادی پروتئین و فیبر وجود دارد، که استفاده از آن‌ها در کنار علوفه برای دام‌ها ضروری است.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان سمنان می‌گوید: بیش از ۱۰ سال است که در دامداری‌های صنعتی، روستایی و عشایری، در قالب کلاس‌های آموزشی و کارگاه‌ها برای تولید و استفاده از کنسانتره کار ترویجی انجام می‌شود و دامداران باید روش تولید خود را به این سمت و سو سوق دهند، چنانکه امروز با کمبود نهاده‌های خام دامی، ارزش داشتن کنسانتره مشخص شد.
شاه حسینی می‌افزاید: کنسانتره دامی ، بهره وری نهاده‌ها را افزایش می‌دهد به طوری که اگر ۱۰۰ کیلوگرم جو به کنسانتره تبدیل شود، خروجی آن ۳۵۰ کیلوگرم کنسانتره است.
وی خبر می‌دهد : سهمیه‌ای از نهاده‌های دامی به استان سمنان اختصاص یافته که باید تبدیل به کنسانتره شود و بعد در اختیار دامداران قرار بگیرد.
با این همه، عشایر همچنان به کنسانتره با تردید می‌نگرند ، آن قدیمی ترها معتقدند کنسانتره بر کیفیت شیر و گوشت دام تاثیر می گذارد و آن را از حالت طبیعی خارج می کند ، علاوه بر این سبب تغییر فصل زایش گوسفندان هم می شود.

اما شاید یکی از علل بی رغبتی بیشتر عشایر به خوراندن کنسانتره به دام ها ، نیاز این ماده غذایی به آب باشد.

کمبود منابع آبی در قشلاق‌ها سبب شده دامدار برای تامین آب مورد نیاز کنسانتره هم دچار چالش شوند ، با این همه حالا که تامین نهاده‌های دامی به مشکل برخورد کرده عشایر به داشتن همان کنسانتره هم راضی اند، ولی تا جو، تفاله چغندر، کنجاله کلزا، سبوس گندم، کنجاله ذرت، کنجاله سویا و یونجه یا به عبارتی نهاده دامی نباشد؛ از کنسانتره هم خبری نیست ...

پلاک گذاری دام؛ چالشی دیگر برای دامدار
طرح پلاک کوبی دام ، مصوبه ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز است که اجرای آن با هدف جلوگیری از سرقت و قاچاق دام زنده از کشور و تامین امنیت غذایی از حدود دو سال پیش کلید خورده است.

در طرح هویت گذاری دام، یک پلاک با شماره ۱۵ رقمی به هر دام اختصاص می‌یابد و بر روی گوش دام نصب می‌شود که در واقع پلاک ملی دام محسوب می‌شود.
این طرح مزایای زیادی دارد که یکی از آن‌ها تامین نهاده برای دام‌های عشایری و توزیع عادلانه آن است، اما حسن احمدی دامدار منطقه خارتوران شاهرود می‌گوید: برای هر پلاک کوبی بیش از ۴۵ هزار ریال هزینه اخذ می‌شود که برای دامداران و عشایری که تعداد دام و احشام شان زیاد است، هزینه بالایی است.
وی می‌افزاید: باید فرصت بیشتری برای پلاک کوبی دام به عشایر داده شود، چون تعداد رمه‌های عشایری زیاد است و به تبع آن هزینه پلاک کوبی سرسام آور می‌شود.
با این همه پلاک کوبی دام برای دریافت نهاده ضروری است چرا که سازمان جهاد کشاورزی استان سمنان اعلام کرده تخصیص نهاده‌های دامی در این استان فقط با هویت گذاری دام‌ها امکان پذیر است.

نوش دارویی و بعد از مرگ سهراب آمدی ...
جدیدترین خبر‌ها حاکی از واردات 2 میلیون تن نهاده دامی به کشور و تخصیص سهمیه هر استان است، سازمان جهاد کشاورزی استان سمنان هم اعلام کرده مشکلات توزیع، سامانه و ترخیص نهاده‌ها برای دارندگان پروانه دام صنعتی و مرغداران، از طریق سامانه بازارگاه رفع شده و منتظر اعلام سهمیه نهاده‌های دامی برای دامداران پرواربندی‌ها و دامداران عشایر هستند.

مراد خادم مدیرامور عشایری استان سمنان هم از اختصاص سه تا چها برابری سهمیه جو به دام عشایر استان سمنان خبر داده و گفته است : در دی ماه دو هزار و  ۱۳۰ تن نهاده بین

باید توجه داشت که صنعت مرغداری و گاوداری، در طول سال نیاز به نهاده‌های دامی دارد، ولی دام عشایر به علت تعلیف طبیعی، فقط 2 ماه از سال نیازمند تامین نهاده دامی هستند.
تا امروز ۱۸ هزار تن نهاده دامی بین عشایر استان سمنان توزیع شده  و در حالیکه نیاز نهاده دامی در استان سمنان برای سه ماه ۵۰ هزار تن است .

مدیرکل امور عشایری استان سمنان امیدوار است در ماه های بهمن و اسفند به اندازه دی ماه به این استان سهمیه نهاده اختصاص داده شود ، امیدی که عشایر را به روزهای روشن آینده امیدوار می کند چرا که آنها حالا که فصل زایش گوسفندان است نیاز به نهاده دارند و اگر این سهمیه‌ها امروز در اختیار عشایر قرار نگیرد و روند اختصاص سهمیه تا پایان فصل شعشا ( اواسط اسفند) طول بکشد، دیگر سودی به حال آنها ندارد.
اینجاست که باید به این پیش بینی عشایر که می‌گویند " با این روند اختصاص سهمیه نهاده ، در فروردین ۱۴۰۰، با مشکل کمبود گوشت قرمز و افزایش قیمت آن مواجه می‌شویم "، با تامل بیشتری بیندیشیم...

 

نویسنده : آرزو کاشی