طلای بیستی که دیگر بیست نیست

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ مرکز یزد، زیبایی، که همه را شیفته خود می‌کند آنچنان خودنمایی میکند که هررهگذررا به سمت خودش می‌کشاند چشم برنمیداری تا بتوانی از زیبایی و درخشش لذت ببری در نوع خودش بی نظیر است محبوب‌ترین فلز دنیاست که با جادوی هنر هنرمندان طلاساز یزدی اثری بینظیر خلق می‌شود.

وارد بازار که می‌شوم زرق و برق طلا‌های یزد، بازار خان را روشن کرده و جلو ه‌ای زیبا به بازار سنتی یزد بخشیده است. از ابتدای بازار خان که به انت‌ها‌ی بازار نگاه می‌کنی، رنگ شفاف و زرد زرد طلا‌ها و نقش‌های متفاوت و خلاقانه هنرمندان هر رهگذری را در پای ویترین‌ها میخکوب می‌کند.

 

جادوی دستان هنرمندان طلاساز
استان یزد از دیر باز مرکز تولید زیور آلات در کشور بوده است و گردشگران داخلی و خارجی زیادی از شاهکار‌های ارزشمند هنرمندان طلا ساز یزدی به یادگار می‌بردند بیش از هزارهنرمند رشته زیور آلات سنتی ۵۰۰ نوع طرح زنجیر، النگو، مدال و انگشتر با خلاقیت وابتکار می‌سازند.

از کنار مغازه طلا فروشان که می‌گذشتم خانمی را دیدم که کاملا محو تماشای طلا‌های پر زرق و برق پشت ویترین بوداو می‌گوید: زرق و برقش و زیباییش مرا پشت ویترین میخکوب کرده است و دلم میخواهد از هرکدام یکی خریداری کنم.

چند مغازه جلوتر خانواده‌ای که مسافر بودند از تنوع زیاد طلا‌های یزد می‌گویند و اینکه انتخاب برایشان خیلی سخت است. مسافر دیگر که در مغازه در حال خرید طلا بود می‌گوید: بازار زرگر‌های یزد بینظیر است طلای یزدی در جهان معروف است طلای بیست و جلوه‌ای بینظیر دارد.

در راسته بازار زرگر‌ها با حاج آقا بسیطی از زرگر‌های کهنه کار بازار یزد هم کلام شدم تا از شهرت طلای یزد برایمان بگوید. او می‌گوید: از ۱۲ سالگی زیر دست پدرم قلم زنی روی طلارا یاد گرفتم و ۶۰ سال است که با عشق کار می‌کنم النگوی گل و ماهی، هل، گل و شانه‌های مختلف با مهارت زیاد می‌سازم.

بسیطی زبانزد خاص و عام بودن طلای یزد را به دلیل بیست بودنش می‌داند و می‌افزاید: تمام سفارشات طلا‌های سنتی در داخل و خارج از استان یزد همه با طلای عیار بیست ساخته می‌شود.

در بازار زرگر‌ها کمی آنطرفتر از چند پله پایین رفتم و به کارگاه طلا سازی رسیدم هنرمندی که با ظرافت خاص درحال تراش طلا بود می‌گوید ۳۰ سال است که طرح‌های قدیمی طلا مثل مدال میخی، ملیله کاری، دستبند برگی، نیم ماه و خشتی را می‌سازم.

مشکات می‌افزاید:سال گذشته توانستم طرح مدال میخی یکی از طرح‌های قدیمی طلا را در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت برسانم.

رئیس اتحادیه صنف طلا و جواهرو زیور آلات سنتی استان یزد که ما را در بازار همراهی می‌کرد می‌گوید: تاکنون ۱۵ رشته از این اقلام ناملموس شامل زنجیر‌های چینابی، هل و گل، هل و توپ ملیله یزدی و دستبند اشرفی در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده است.

نوری زاده با اشاره به اینکه شاخص مهم طلای یزد عیار بیست است می‌افزاید: طرح‌های قدیمی طلا‌ها و عیار سنجی طلا دو شاخص دیگرند که باعث شده استان یزد به عنوان شهر ملی زیور آلات معرفی شود.

طلای سنتی از صنایع دستی اصیل یزد
زیورآلات سنتی یزد، از قدیمی‌ترین و گران بهاترین صنایع دستی مشهور هنرمندان با ذوق یزدی است. کسانی که با طرح‌های بسیار زیبا از نقوش ساده هندسی و نمادین با تلفیق سنگ‌ها و گوهر‌های قیمتی، ساخته‌هایی بسیار زیبا از طلا را خلق و عرضه می کنند.

به سراغ چند کارگاه طلاسازی در شهر یزد رفتم وارد یکی از کارگاه‌ها که شدم تعداد زیادی هنرمند با ظرافت خاص در حال نقش زدن بر روی طلا‌ها بودند

صاحب کارگاه طلا سازی می‌گوید: دراین کارگاه به ۴۰ نفر هنر طلاسازی را آموزش دادم که هر کدامشان استادی زبردست شده اند.

میرایی با اشاره به اینکه هنر ذاتی یزدی‌ها در طلا است می‌گوید: با حمایت مسئولان توانایی صادرات گسترده طلای یزد با نقش‌های متفاوت و عیار ۲۰ را داریم.

یکی از هنرمندان طلا ساز این کارگاه که در حال لحیم کاری بود می‌گوید ۱۶ سال است در این کارگاه کار می‌کنم و به کاراموزان ساخت طلا‌های سنتی را آموزش می‌دهم.

وی می‌افزاید: از روز‌های اول در کار کلکته و زنجیر چینابی بودم و این روز‌ها هم به ساخت النگو‌های دست ساز مشغولم.

خانم میرایی هم می‌گوید: یکسال در این کارگاه آموزش دیدم و اکنون زنجیر چینابی می‌سازم.

روبروی بازار خان وارد کارگاه کوچکی شدم که آقای نیشابوری یکی از هنرمندان طلاساز قدیمی در حال نقش زدن بر ورقه طلا بود. او می‌گوید: از سال ۱۳۴۲ وارد کار زرگری شدم بیش از ۸۰ نوع کار قدیمی و دست ساز می‌سازم. زنجیر هل و گل، گوشواره زنگی، کار‌های ملیله، خشخاشی و انواع کار‌های مروارید هفت گل و خوشه انگوری.

معرفی یزد به عنوان شهر ملی زیور آلات
طلای یزد ویژگی‌های منحصر به فردی دارد و در سطح کشور شناخته شده است. بیشترین سازندگان طلا در استان یزد فعالیت می‌کنند سالانه حجم زیادی از طلای یزد به سایر استان‌ها و حتی خارج از کشور صادر می‌شود مسئله‌ای که باعث شده تا طلای یزد شهره جهان شود.

مدیر کل میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی استان یزد می‌گوید: استخراج طلا، تولید انواع دست ساز‌های طلا و سابقه دیرینه در نقره، سنگ‌های قیمتی و مس از عواملی است که در کنار هم یزد را به عنوان شهر ملی یورآلات معرفی کرده است.

فاطمی با اشاره به اینکه در کنار طلا، هنر دستی مس و نقره هم در این پرونده به ثبت رسید، می‌افزاید: در تلاشیم تا پرونده طلای سنتی یزد را برای ثبت جهانی آماده می‌کنیم.

رئیس اتحادیه صنف طلا و جواهرو زیور آلات سنتی استان یزد هم می‌گوید:طلا در یک فرایندی تشخیص عیار می‌شود و همه افرادی که در یزد با طلا سر و کار دارند چه طلا ساز و چه طلافروش همه باید عیار سنجی آن را انجام دهند.

نوری زاده با اشاره به اینکه طلاساز‌های سنتی از طلای با عیار ۲۰ استفاده می‌کنند می‌افزاید: عیار سنجی قبلا با سنگ محک و تیزاب انجام می‌شد و اکنون با دستگاه‌های پیشرفته انجام می‌شود.

انتقال هنر دیرینه به نسل جوان
پیشه زرگری و ساخت زیور آلات در شهر کویری به ۶۰۰ سل قبل برمی گردد هنرمندان صنعتی و سنتی طلا ساز در ۷۰۰ کارگاه مشغول به کار هستند و تلاش‌های خوبی در زمینه انتقال این هنر به نسل جوان در استان یزد انجام شده است.

دهقان معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی استان یزد می‌گوید: در راستای رونق رشته زیور آلات در استان یزد میراث فرهنگی با همکاری اداره کل فنی و حرفه‌ای استان یزد نسبت به آموزش رشته زیور آلات سنتی به نسل جوان اقدام کرده است و دوره‌های آموزشی برای کارآموزان هنرستانی در رشته طلا و جواهر برگزار کرده است.

مسئول مجموعه آموزشی زرگرخانه می‌گوید: هدف ما حفظ کار سنتی و اصیل یزدی در زمینه زیور آلات است بنابراین در مدت یکسال ۲۰۰ هنرجو آموزش داده ایم.

آبسی می‌افزاید: هنر جو‌های هنرستان و دانشجویان دانشگاه علم وهنر در مدت ۶۰ ساعت و دو دوره را می‌گذراند.

وی می‌گوید: هر فرد بعد از گرفتن مدرک می‌تواند ۲۰ نوع طرح سنتی زیورآلات را بسازد وبا ۱۵ میلیون تومان یک شغل پایدار ایجاد کند.

هنرجوی که درحال تقه زدن و اندازه کردن حلقه انگشتر بود می‌گوید: دو دوره گذراندم و خیلی هم خوب پیشرفت کردم کار‌های سنتی زنجیرچینابی و هل و گل را یاد گرفتم.

هنرجوی دیگر که با آتش در حال شکل دادن به طلا بود می‌گوید: با آموزش‌هایی که اینجا دیدم تا کنون چند سفارش گرفتم.

هنری که به تاراج می‌رود
اما اکنون چیزی که باعث نگرانی شده است مهاجرت ده‌ها زرگریزدی به شهر استانبول ترکیه است. آنگونه که رئیس اتحادیه زرگر و جواهر یزد می‌گوید: حمایت‌های خوب و وجود بازار‌های فروش طلا‌های سنتی در ترکیه از دلایلی است که هنرمندان یزدی را به مهاجرت ترغیب کرده است.

نوری زاده می‌افزاید: مهاجرت فعالان طلاسازی ایران تنها به مهاجرت کارگران و یا استادان ماهر زرگری محدود نمی‌شود بلکه برخی سرمایه گذاران این بخش هم کارگاه‌های خود را تعطیل و برای بهره مندی از تسهیلات بیشتر به کشور‌های همسایه مهاجرت کرده اند.

آبسی مسئول مجموعه آموزشی زرگرخانه هم ابراز نگرانی می‌کند و می‌افزاید: متاسفانه پیشنهاد‌های خوبی برای زندگی و کار به زرگر‌های یزدی داده می‌شود تا از وطن خود رخت بندند و برای سود و رفاه بیشتر، غربت را برگزینند.

مهاجرت هنرمندان یزدی برای شهری که اکنون عنوان شهر ملی زیورآلات سنتی گرفته، زنگ خطری جدی است.

دغدغه‌ای که به اینجا ختم نمی‌شود. منتظری یکی از قدیمی‌های بازار طلا می‌گوید: به دلیل بالا رفتن قیمت طلا و پایین آمدن قدرت خرید مردم هنرمندان به ناچار به سراغ طلای با عیار ۱۸ می‌روند. او با ناراحتی ادامه می‌دهد: کار کردن با طلای ۱۸ اعتبار و شهرت طلای بیست را کم می‌کند.

علی آقا هنرمندی که سالهاست عمرش را پای این هنر گذاشته هم می‌گوید: متاسفانه واسطه در بازار طلا هم رخنه کرده است، زنجیر چینابی را گرمی ۸ هزار تومان برای من حساب می‌کنند، اما در بازار گرمی ۳۰ هزار تومان به فروش می‌رسد.

ماندگاری طلای یزد با حمایت مسئولان
تولیدات زیورآلات سنتی یزد در جهان بی نظیر است و سال هاست به برندی برای این شهر جهانی تبدیل شده است.

با توجه به ثبت یزد به عنوان شهر ملی زیور آلات، اکنون حفظ و بقای این برند و معرفی هر چه بیشتر هنر هنرمندان طلاساز یزدی در داخل و خارج از کشور نیازمند حمایت بیشتر مسئولان است تا طلای یزد نه تنها به عنوان یک مزیت اقتصادی بلکه بعنوان یادگار نیاکانمان حفظ و به نسل‌های آینده منتقل شود.

بدون شک حمایت از هنرمندان و هنر اصیل ایرانی می‌تواند رونق بیش از پیش کارگاه‌های طلاسازی و دوری از آن زوال و خاموشی چراغ کارگاه‌ها را به دنبال داشته باشد.