سمنان ؛ حیاط خلوت خام فروشی ژیپس

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای استان سمنان، سلنیت یا ژیپس، نوع کریستال بسیار خالص سنگ گچ است که در بخش‌های بالا دستی معادن کوهپای‌های گچ در دسترس است و از نظر شکل ظاهری شباهت زیادی به سنگ نمک دارد.
ساختار کانی شناسی ژیپس به صورتی است که بعلت دیر پخت بودن اقبال خوبی در تولید سنتی گچ ساختمانی ندارد و در گذشته یا استخراج نمی شد و یا به عنوان سنگی بی ارزش حتی در زیر سازی معدن کاربرد داشت.
این گچ معمولا به صورت تخت‌های  شفاف که نور را از خود عبور می دهد در معادن گچ با خلوص بالا دیده شده و در سه نوع عینکی، ورق‌های و زرد نباتی هم اکنون ۹ معدن در استان سمنان ذخایر این گچ را دارند.

معادن ژیپس سمنان زیر ذره بین خارجی‌ها
محدوده معدنی افتر، لاسجرد، ایج و مومن آباد در شهرستان سرخه ژیپس خیزترین مناطق کشور است.
کسی نمی‌داند میزان ذخیره ژیپس در ایران چقدر است چرا که تا کنون برنامه مشخص شناسایی و احصاء دقیق و نظام مندی از برآورد ذخایر سلنیت در کشور وجود نداشته است.
شاید به همین دلیل است که سمنان حیاط خلوتی برای صادرات خام ژیپس شده آن هم با تناژ بالا و غیر قابل محاسبه.
برخی کارشناسان معدن معتقدند تاکنون دستکم ۴۰ تا ۵۰ درصد ذخایر ژیپس استان سمنان خام فروشی شده است.
مشتری خاص و ثابت سنگ ژیپس در سال‌های اخیر بصورت انحصاری چینی‌ها هستند که بصورت واسطه وارد معاملات خرید‌ها عمده شده اند.
این روش کار سرمایه گذاران چشم بادامی است که معدن کاران گچی را که در بازار رقابتی تولید گچ ساختمانی در حال ورشکستگی و مشکلات مالی هستند را شناسایی می‌کنند و با پیشنهاد قیمت‌های بسیار وسوسه انگیز ژیپس را به صورت کلوخه یا دانه بندی می‌خرند.
کار به جایی رسیده که شنیده می‌شود چینی‌ها حتی تعدادی از معادن ژیپس اطراف مومن آباد شهرستان سرخه را خریده اند.

صادرات قانونی زیر چتر اسم گچ معمولی
بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد فقط از استان سمنان در قالب جامبو بک‌های چند تنی، هر تریلر حامل این سنگ با ۲۸ تن بار قطعی راهی بندر عباس و اسکله شهید رجایی شده و ژیپس کلوخه یا دانه بندی صفر تا ۵ میلیمتر به چین صادر می‌شود.
برآورد حدودی خام فروشی از معادن فعال استان سمنان بین ۵ تا ۶ هزار تن در ماه است، اما آمار گمرک میگوید در همین سال ۹۹ بیش از ۳ میلیون تن به ارزش ۶۸ میلیون دلار به نام سنگ گچ از بندر شهید رجایی صادر شده است و این یعنی بخش زیادی از ژیپس تحت عنوان قانونی و زیر چتر مخفی سنگ گچ بدون هیچ مشکلی، فرآوری نشده فروخته میشود.
رئیس سازمان صمت استان سمنان می‌گوید: از این نوع خروج ژیپس از استان مطلعیم، ولی برخی پیچ و خم‌های قانونی و اداری، مانع از فرآوری و استقرار واحد‌های مرتبط با ژیپس در استان سمنان است.
علی تشنه دل معتقد است: سنتی بودن معدنداران گچ و تمایل آن‌ها به دریافت سریع سود از خام فروشی سبب شده صاحبان معدن ژیپس تمایلی به سرمایه گذاری برای فرآوری را نداشته باشند.

باطله‌های دیروز الماس‌های امروز
بر عکس اکثر خام فروشی مواد معدنی کشور که دانش یا راه و روش فراوری آن در ایران شناخته شده نیست و یا برای انتقال دانش و خرید دستگاه‌های مورد نیاز واحد‌های فرآوری مشکلاتی وجود دارد، زیر ساخت‌های فرآوری ژیپس در استان سمنان مهیاست.
دکتر ابراهیم نجفی مدرس دانشگاه و رئیس گروه پژوهشی گچ دانشگاه سمنان می‌گوید: فرآوری ژیپس به همت متخصصان دانشگاهی و گروه‌های پژوهشی این دانشگاه، دانش بومی سازی شده و کاملا ایرانی دارد.
وی تاکید می‌کند تمام مراحل فرآوری ژیپس در ایران قابل انجام است و فقط همتی می‌خواهد برای استفاده از این دانش بومی

این همت را رحمت الله رضایی داسته، معدنکاری که در روستای مومن آباد سرخه قدم‌های اولیه برای ساخت کارخانه فرآوری ژیپس را برداشته و تاکنون ۱۸ میلیارد تومان در این زمینه سرمایه گذاری کرده است.
با اینکه او برای ادامه تکمیل پروژه به حداقل ۵۰ میلیارد تومان سرمایه برای راه اندازی اولین واحد فراوری ژیپس نیاز دارد، معتقد است: در صورت راه اندازی نیز باید یک همگرایی و پشتیبانی مسئولان وجود داشته باشد چرا که اگر معادن دیگر همچنان به خام فروشی ادامه دهند محصول فراوری شده این کارخانه قیمت و اهمیت تجاری و صادراتی خود را از دست میدهد.

ژیپس مادر هزاران محصول پول ساز
آنچه از پیگیری‌ها و مستندات علمی وجود دارد چینی‌ها این گچ را در مرحله اول به ۳ صورت فراوری میکنند؛ مهمترین و اصلیترین کاربرد ژیپس فراوری شده در صنایع پزشکی و مواد غذایی است، اما بهره گیری از ژیپس بدلیل وجود کلسیم بالا در محصولات شاخصی نظیر مواد پر کننده قرص ها، کرم سازی، خمیر دندان سازی، ماسک سازی، قالب گیری دندان، پروتز سازی، گرانیت سازی، مرمریت مصنوعی، ظروف گچی مستحکم، مجسمه سازی، جواهر و نگین سازی و سیستم خنک کننده هواپیما به اثبات رسیده است.
برای فرآوری در مرحله اول سنگ ژیپس پودر شده و به مِش ۱۲۰۰ تبدیل می‌شود؛ این ماده در صنایع غذایی کاربرد دارد.
در مرحله دیگر، در فرآیند پخت، آب موجود در سنگ را به دو درصد رسانده و محصول بدست آمده در صنایع داروسازی کاربرد دارد و در یک مرحله بعد هم با پخت سنگ در کوره‌های اتوکلاو به صورت گچ آلفا آن را به محصولات صنایع هواپیمایی تبدیل میکنند.
گچ ژیپس بین ۵ تا ۲۰ برابر گچ معمولی قیمت دارد و چینی‌ها که ژیپس را تنی از سمنان می‌خرند، با فرآوری، آن محصولات را کیلویی به خودمان می‌فروشند.
با فرآوری این سنگ در صورت فرآوری علاوه بر ارز آوری حداقل ۳۰۰ میلیون دلاری در سال، فقط در استان سمنان ۱۲۰۰ شغل مستقیم و بیش از ۳۰۰ هزار شغل غیر مستقیم ایجاد خواهد کرد.
نکته مهم اینکه با افزایش بی رویه و بی ضابطه خام فروشی ژیپس بدلیل محدود بودن و نادر بودن ذخایر ان بیم آن میرود که تا دوسال آینده دیگر هیچ ذخیره معدنی از این سنگ پر ارزش در استان سمنان وجود نداشته باشد.

 

نویسنده: حسین نورانیان