حاجی فیروزها ، خبر از آمدن بهار می دهند

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز خوزستان ؛ اشکان زارعی پژوهشگر تاریخ از حاجی فیروزها می گوید : حاجی فیروز یا آتش افروزها یا کوسه برنشینان یا  میرهای نوروزی ونام‌های گونه‌گون ،دیگر مردانی هستند که در طول تاریخ ایران با خوانندگی و خنیاگری مژده‌رسان بهار بوده‌اند.

بر پایه پژوهش‌های تاریخی پیشینه‌ٔ پیک‌های نوروزی را باید تا روزگار هخامنشیان پی گرفت.

 زارعی در ادامه گفت : روزگاری آتش‌افروزها٬ با چهره‌ای سیاه شده ٬ جامه‌ای سرخ رنگ و کلاه شیپوری با آتش بازی به پیشواز نوروز رفته ، تا سیزدهم فروردین با ساز و آواز در کوچه‌ها می‌گشتند.

برخی بر این باورند پیش از اسلام در کنار آتش افروزها ، سیاهانی با رخت‌های رنگارنگ و آرایش تند به هنگام آغاز سال نو با نواختن دف و دایره و خواندن ترانه‌های نوروزی مردم را سرگرم می‌کردند.

با برآمدن اسلام و جلوگیری از آتش بازی ٬ کوسه برنشینان جایگزین آتش افروز‌ها شدند ٬ آنان سوار بر خر با چهره‌هایی خنده دار و کار‌های نمایشی رفتن ننه سرما را جشن می‌گرفتند.

 مسعودی در مروج الذهب می‌گوید: «آیین کوسه برنشینی یا خروج الکوسج» از روزگار کمبوجیه به مصر ٬ شام و یمن راه یافت آنان نوروز را نیز گرامی داشته٬ به آن نوروز قبطی می‌گفتند.

میر‌های نوروزی از دیگر پیک‌های بهاری بودند که با پشتیبانی پادشاهان٬ برای سرگرمی٬ شادمانی و خنده پیش از آمدن بهار چندروزی را برتخت پادشاهی نشسته و به گونه‌ی نمایشی فرمان می‌راندند.

در یک سده گذشته با گسترش زندگی شهرنشینی ٬آیین کوسه برنشینی و میرنوروزی از میان رفته ٬حاجی فیروز‌ها با همان پوشش آتش افروزها٬ به جای آتش بازی ٬ با دایره و دنبک‌ ٬ سرنا ودهل ٬  پیام رسان نوروز بوده‌اند.

به گفته برخی از کارشناسان٬ حاجی فیروز بازمانده آیین بازگشت سیاوش یا آفرینش دوباره است٬ چهره‌ٔ سیاه شدهٔ او یادآور بازگشت وی از جهان مردگان٬ پیراهن سرخ او نماد خون سیاوش و شادی او نمایشگر شادی، زایش و رویش است.

پیک‌های بهاری همراه با جشن نوروز در سده‌های گذشته از خراسان بزرگ تا قفقاز از عراق تا مصر و از ترکیه تا دل اروپا را در نوردیده است.
چنان‌که مقریزی از جشن کوسه برنشینی درعراق و میرهای نوروزی در مصر نام می‌برد٬ هم‌چنین آدام متز٬ داستان دن کیشوت نوشتهٔ «سروانتس» را برگرفته از آیین میرنوروزی می‌داند.

 

بعضی نیز بازی شناخته شده‌ٔ «شاه و وزیر» را نو شده و دگرگون یافته‌‍ٔ میر نوروزی دانسته‌اند.

 این پژوهشگر تاریخ در ادامه گفت : آیین پیک نوروزی در تاریخ دیرینه سال ایران آن‌چنان با دل و جان مردم درهم آمیخته که هر قومی نامی برای آن برگزیده است.

 

در خراسان به آن «جیگی جیگی ٬ننه خانم» در آذربایجان «تکم چی و سایاچی»، در گیلان «عروس کولشی»، در مازندران «پیشخوان و سرخوان»، در قزوین «نوروزنثار» و در کردستان «امیربهاری» گفته می‌شود.

اگر در تاریخ آرش کمانگیر ٬ ابومسلم٬ یعقوب‌لیث ٬ بابک خرم‌دین و حسن صباح از یک سو رودکی ٬ فردوسی ٬ حافظ ٬ مولوی و سعدی از سوی دیگر قهرمانان و چهره های ملی ما به شمارمی‌آیند.

آتش‌افروزها ، کوسه برنشینان ٬ میرهای نوروزی وحاجی فیروزها ، نیز مردان گمنامی هستند که آیین ها ، باورها، تاریخ و فرهنگ ایران را سینه به سینه پاسداری نموده، با شورآفرینی ٬ امید به آینده را در  دل مردم زنده نگه داشتند . 

 

---

پیک‌های بهاری را نباید تهی‌دستانی دانست که برای تکه نانی می‌خوانند و می‌نوازند، تاریخ ایران بسیار به آن‌ها بدهکار است.