سایه‌ی رکود بر بازار صنایع دستی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز یزد، جذابیتش چند دقیقه‌ای من را در جای خود میخکوب کرد، ظرفی که با ظرافت خاص و هنرمندی نقوش زیبایی بر روی آن حکاکی شده بود. با صدای خانم بفرمایید داخل کار‌های دیگر را ببینید، به خودم آمدم و وارد مغازه شدم، مغازه‌ای که هر طرفش ظرف‌ها با طرح‌ها و نقش‌های زیبا خودنمایی می‌کرد. در گوشه مغازه وسایل قلمزنی روی مس را دیدم، متوجه شدم که مغازه دار خالق این ظروف زیباست. وقتی با آقای مرادی هنرمند مسگر همصحبت شدم از نگرانی‌های این روزهایش می‌گفت که بعد از کرونا زندگیمان زیر و رو شد.
او می‌گوید: تا قبل از کرونا گردشگران زیادی به شهر جهانی یزد می‌آمدند و برای سوغات صنایع دستی و محصولات ما را خرید می‌کردند، اما الان نه از گردشگری خبری است و نه از فروش.
با ناراحتی از مغازه مسگری بیرون آمدم. در راسته خیابان مسجد جامع مغازه‌های فروش صنایع دستی زیادی است که تصمیم گرفتم به سراغشان بروم تا ببینم اوضاع و احوال آن‌ها در این روز‌های کرونایی چگونه است! مشاغلی، چون صنایع دستی که فروش خود را از رونق گردشگری داشتند با رکود بازار روبرو شدند.
پیرمرد سفال فروش که روی صندلی در ورودی مغازه اش نشسته بود سری به ناراحتی تکان می‌دهد و با صدایی نگران می‌گوید: نسبت به سال‌های گذشته، ۹۹ درصد زمین خوردیم. اجاره سنگین است شاید مغازه را ببندیم، چون مشتری نیست.
مرد جوان فروشنده گلیم‌هایی که رنگ‌ها و طرح‌های قدیمی و اصیلی داشت هم می‌گوید: محصولات گلیم را از زنان روستا‌ها خریداری کردم، اما فروشی ندارم بنابراین قادر به خرید محصولات جدید نیستم و در نتیجه تولید کننده هم متضرر می‌شود.
پیرمرد مسگر که در حال ساخت انواع زنگوله‌ها بود، می‌گوید: قبل از کرونا تعداد افراد زیادی اینجا مشغول به کار بودند، اما اکنون مجبور شدم در این اوضاع به جز یک نفر بقیه را بیرون کنم و انبوهی از بدهکاری دارم.
او می‌گوید: محصولاتی که با مس می‌ساختیم دیگر فروشی ندارد و اکنون تولیداتمون خیلی کم شده است و فقط انواع زنگوله‌ها برای کاروان‌ها و جنبه تزئینی درست می‌کنیم.
خانم میانسال هنرمند سراجی مرا به داخل مغازه اش می‌برد و می‌گوید: تمام سرمایه ام را برای سفارشاتی که در مغازه است، گذاشتم که کرونا باعث شد نقدینگی مان از دست برود.
تعطیلی کارگاه‌های صنایع دستی، انبوهی از تولیدات صنایع دستی و بیکاری هنرمندان و فروشندگان صنایع دستی از جمله مشکلاتی است که دامنگیر صنایع دستی استان یزد شده است.

صنایع دستی یزد؛ جلوه هنرمندی مردمی
صنایع دستی هر شهر می‌تواند صفحه‌ای از شناسنامه آن دیار باشد. هر شهر با توجه به نوع اقلیم و سبک زندگی مردم، صنایع دستی متفاوت و منحصر به خود دارد. هنر‌های دستی استان یزد با توجه به پیشینه تاریخی درخشانش، قدمتی چند هزار ساله دارند.
معاون صنایع دستی میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی استان یزد می‌گوید: بیش از ۱۰۰ نوع دست ساخته در استان یزد وجود دارد. کاربافی، دارایی بافی، زیلوبافی، زیورآلات سنتی، کاشی هفت رنگ، کاشی معرق، سبدبافی، حصیربافی، سفالگری با دست، چاپ قلمکار، چاپ باتیک، سفالگری سنتی با چرخ، گلیم بافی، احرامی بافی، تولیدات چرم دست دوز، دواتگری سنتی، قلم زنی، معرق چوب، مشبک چوب و منبت چوب از جمله صنایع دستی استان یزد به شمار می‌رود.
دهقان ادامه می‌دهد: بیش از ۴ هزار هنرمند در استان یزد وجود دارند که در زمینه صنایع دستی و دست بافته‌های نخی در حال فعالیت هستند.

حال و روز هنر‌های اصیل ایرانی
بیش از دو سال است که کرونا همه فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... را تا حدودی زیادی متوقف و خیلی از مشاغل را با گرفتاری زیادی مواجه کرده است.
هنرمندان صنایع دستی هم از جمله این مشاغل هستند که از زمان شیوع بیماری کرونا تاکنون با مشکلات بی‌شماری دست و پنجه نرم می‌کنند. تعداد زیادی از این هنرمندان همه‌ی سرمایه شان را در این کار گذاشته اند و تنها منبع درآمدشان هنر دستانشان است.
غبار رکودی که کرونا بر بازار صنایع دستی یزد انداخته، باعث شده تا این روز‌ها بسیاری از هنرمندان یا خانه نشین شوند و یا به مشاغل دیگری روی بیاروند.
معاون صنایع دستی میراث فرهنگی استان یزد می‌گوید: با شیوع ویروس کرونا در کشور بسیاری از کسب و کار‌های حوزه صنایع دستی خسارت‌های زیادی متحمل شدند به طوریکه در حوزه تولید ۷۰۰ واحد تولیدی تعطیل و ۵۰۰ نفر بیکار شدند و در حوزه بازرگانی ۲۶۲ واحد بازرگانی تعطیل و ۳۴۰ نفر هم بیکار شدند.
دهقان می‌افزاید: در حوزه تولید، مشکلاتی، چون نبود بودجه لازم در راستای تجهیز کارگاه‌های صنایع دستی، کمبود نیرو و امکانات، نداشتن بیمه هنرمندان، اعطا نکردن تسهیلات و وام‌های مصوب را داریم.
وی همچنین مشکلات حوزه بازرگانی را حمایت نکردن از صادرات صنایع دستی، طراحی و بسته بندی نامناسب محصولات، مشکلات بانکی، حمایت ناکافی از تولیدات داخلی صنایع دستی و فقدان ساز و کار اثر بخش جلوگیری از قاچاق و واردات بی رویه در صنایع دستی خارجی عنوان می‌کند.
اکبری یکی از این هنرمندان صنایع دستی استان یزد است که تا دیروز سه کارگاه تولید دارایی داشت و اکنون در یک مغازه کوچک به فروشندگی مشغول است. این تولید کننده صنایع دستی می‌گوید: سال ۹۹ به روال سال‌های قبل هر چه سرمایه داشتم برای تولید محصولات خرج کردم که در ایام نوروز که گردشگران به شهر جهانی یزد می‌آیند به فروش برسانم، اما کرونا که آمد همه جا‌ها را تعطیل و ورود گردشگران هم متوقف شد بنابراین همه نقشه هایمان نقش برآب شد.
او ادامه می‌دهد: کارگاه‌ها تعطیل شد، نیرو‌هایی که برایم کار می‌کردند بیکار شدند و محصولات تولید شده هم در گوشه انبار خاک می‌خورد.
حال و روز این هنرمند وصف حال اکثر هنرمندان صنایع دستی استان یزد در این روز‌های رکود صنایع دستی است.

گام‌هایی برای رونق بازار صنایع دستی
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان یزد می‌گوید: به منظور حمایت از هنرمندان در بحران کرونا نخستین نمایشگاه مجازی صنایع دستی در یزد راه اندازی شد.
سیدمصطفی فاطمی با اشاره به اینکه در بحران کرونا گردشگری و صنایع دستی یزد متضرر شده است، افزود علاوه بر راه اندازی گردشگری و تور‌های مجازی به تازگی نمایشگاه مجازی برای عرضه صنایع دستی استان راه اندازی شده است.
وی همچنین به برگزاری نمایشگاه دایمی صنایع دستی در ویترین‌های استانداری اشاره می‌کند و می‌گوید: در این نمایشگاه تولیدات بیش از ۷۰ نفر از هنرمندان صنایع دستی استان در بیش از ۴۰ رشته صنایع دستی از اکثر شهرستان‌های استان در قالب ۲۸ ویترین چیدمان و در معرض دید و سفارش گیری مهمانان و مراجعه کنندگان استانداری یزد قرار گرفته است.
پیگیری ساخت تعدادی ویترین برای ارائه و نمایش محصولات صنایع دستی در نقاط پر تردد استان، پیگیری طراحی و برنامه نویسی سایتی جامع به منظور نمایش تولیدات صنایع دستی در بستر مجازی، مشارکت و حضور هنرمندان استان در نمایشگاه مجازی صنایع دستی تهران از دیگر راهکار‌ها برای فروش صنایع دستی استان یزد است.

صنایع دستی نیازمند نگاه ویژه
شهر یزد به خاطر تاریخ غنی خود دارای لیست بلندبالایی از محصولات مختلف صنایع‌دستی است که هرکدام را می‌توان به‌عنوان یک یادگار ارزشمند از این دیار به خانه برد. حضور مسافران و گردشگران داخلی و خارجی به شهر یزد و خرید سوغات قطعا رونق تولید در زمینه صنایع دستی یزد را به همراه دارد.
در روزگاری که کرونا بر همه چیز سایه افکنده، شهر یزد گردشگران زیادی ندارد بنابراین حمایت مسئولان در زمینه راه اندازی نمایشگاه مجازی صنایع دستی، برگزاری نمایشگاه تولیدات در ویترین‌های شهری در نقاط پرتردد می‌تواند راهکار‌های خوبی برای رونق دوباره صنایع دستی باشد.
بدون شک آثار و صنایع دستی از مظاهر و جلوه‌های فرهنگ و تمدن ایرانی - اسلامی محسوب می‌شوند که در قلمرو اقتصادی نیز ظرفیت‌ها و فرصت‌های بی شماری را در اختیار مردم و جامعه قرار می‌دهند. از همین رو رونق و فعال سازی این هنر‌ها یکی از الزامات مهم رشد و بالندگی کشور در شرایط کنونی به شمار رفته و نیازمند توجه ویژه مسئولان و مدیران است.

نویسنده: مهدیه رضائی مهر