تاثیر زندگی آپارتمان نشینی بر فرزند آوری

به گزارش سرویس پژوهش خبرگزاری صدا وسیما: طی دهه‌های اخیر و با توسعه شهرنشینی؛ زندگی آپارتمان نشینی نیز گسترش یافت. این در حالی است که در دنیای امروز با اعمال سیاست‎های تشویقی؛ مردم و حتی سرمایه‎ گذاران برای بازگشت فعال به روستا‌ها ترغیب می‎شوند، ضمن اینکه در ایران روند مهاجرت از روستا به شهر همچنان ادامه دارد که بحران روزافزون حاشیه نشینی و معضلات بی ‎پایان آن؛ از پیامد‌های این نوع از مهاجرت است. برآورد این است که تا چهل سال آینده حدود ۸۵ درصد جمعیت ایران شهرنشین خواهند بود.

از دید کارشناسان جمعیت، رشد الگوی فعلی شهرنشینی که منطبق بر مولفه ‎های زندگی غربی است؛ یکی از عوامل اصلی کاهش نرخ باروری در ایران است. در واقع خانه‌های آپارتمانی، به دلیل نوع فضاسازی و ساخت آن، بسیاری از کارکرد‌های سنتی خود را از دست داده و کوچک شدن متراژ خانه‌ها و گسترش فردگرایی را می‌توان از پیامد‌های گسترش شهرنشینی و افزایش آپارتمان نشینی قلمداد کرد.

به این ترتیب امکان نگهداری بیشتر از یک یا دو فرزند از خانواده‌ها سلب و طبیعی است که این امر منجر به کاهش نرخ فرزندآوری شود ضمن اینکه در جامعۀ شهری که تراکم اصلی جمعیت در آپارتمان‌ها قرار گرفته؛ افراد خواهان افزایش تعداد فرزندان بیشتر نخواهند بود.

مستندات:
"طی سرشماری‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ واحد‌های مسکونی غیرآپارتمانی کاهش یافته و بر تعداد واحد‌های مسکونی آپارتمانی افزوده شده است. سهم واحد‌های مسکونی آپارتمانی از ۸/ ۳۱ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۳/ ۳۹ درصد در سال ۱۳۹۵ رسیده است. این افزایش، نشان دهنده ساخت و ساز بیشتر آپارتمان و همچنین احداث مسکن مهر طی سالیان اخیر است"؛ بنابراین توسعه بی رویه شهرنشینی و ملزومات اقتصادی و فرهنگی آن؛ یکی از عوامل گسست روابط عاطفی بین خانواده ‎ها شده است که در این میان توقع افراد؛ برای زندگی بهتر و مرفه‎تر افزایش یافته که این امر موجب نوعی رقابت در میان افراد شده است.

 

در واقع رقابتی که در اغلب شهر‌ها در جریان است مسابقه تامین مایحتاج و نیازمندی‌های واقعی نیست، بلکه مسابقه رفاه بیشتر است که اغلب به اشتغال اجتناب ناپذیر و گسترده زنان در کنار مردان و تغییرات محسوس رفتار‌های باروری زنان به نفع اندازة کوچک‌تر خانوار و تعداد کمتر فرزندان شده است.

"بررسی جزئیات نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵ نشان می‌دهد یک پنجم از واحد‌های مسکونی ایران بین ۵۰ تا ۷۵ متر مربع مساحت دارند. کوچک شدن بعد خانوار از یک سو و بالا بودن قیمت خرید مسکن از سوی دیگر، موجب رونق "متراژ‌های کوچک" در بازار مسکن شده است. ".

از علل دیگرکاهش باروری؛ "مهاجرت از روستا به شهر" است. در جامعه شهری؛ توقعات و انتظارات فرد دچار تغییراتی می-شود و افراد بجای تولید، مصرف کننده می‌شوند. در نتیجه میل آن‌ها به مصرف بالا می‌رود که اختلال در نرخ باروری هم یکی از پیامد‌های آن است ضمن اینکه در بحث آپارتمان نشینی؛ به مستاجران هم بایستی توجه کرد که این موضوع به نوعی بر فرزندآوری نیز موثر است.

" نتایج نشریه تحلیل تبیینی مرکز آمار ایران؛ نشان می‌دهد که از سال ۱۳۹۵ درصد اجاره‌نشینی خانوار‌ها در کشور در حال افزایش است. بر این اساس ۳۰،۷ درصد از خانوار‌ها در سال ۱۳۹۵ اجاره نشین بوده‌اند که این درصد در مقایسه با سال ۹۰، به میزان ۴،۱ درصد افزایش را نشان می‌دهد. بر اساس نتایج این نشریه میزان شهرنشینی در کشور از سال ۱۳۹۰ تا سال ۱۳۹۵، به میزان ۲،۶ درصد افزایش داشته است".

آنچه مسلم است در سال‌های اخیر، فرزندآوری تبدیل به پدیده‌ای شده که خانواده‌ها در انتخاب آن دچار تردید هستند و به نوعی شاهد عدم تمایل افراد جامعه به داشتن بیش از یک یا دو فرزند هستیم ضمن اینکه اجاره نشینی در فضای آپارتمان‌های امروزی، تک فرزندی را به خانواده‌ها اجبار کرده است. در واقع در معماریِ امروز، تعداد فرزندان باید کمتر باشند تا زندگی راحت تری داشته باشند.

به نظر می‌رسد با تمام موانعی که بر سر فرزند آوری وجود دارد؛ باید به این نکته نیز توجه داشت که باید به گونه‌ای عمل شود که؛ همانگونه که فرزندآوری مسئله کشور است؛ تبدیل به مسئله مردم هم بشود که در چنین شرایطی بسیاری از موانع موجود به حاشیه رانده خواهد شد.

درآمد کافی، اشتغال، مسکن مناسب و سایر عوامل اقتصادی و فرهنگی در رشد جمعیت موثر است. اما عوامل دیگری همچون تغییر الگوی زندگی؛ تغییر بافت جمعیتی شهر و روستا و تغییرات اساسی در فرهنگ و آداب و رسوم ازدواج و به طور کلی نگاه خانواده‌ها به موضوع فرزندآوری نیز مهم و تاثیرگذار است.

 

پژوهشگر: نرگس شامحمدی