راهکارهای غلبه و مهار ترس

به گزارش گروه وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، در این مطلب با روش‌های اصلاح روانشناختی قابل اعتماد و بی ضرری آشنا می‌شوید که به شما در غلبه و مهار ترس‌تان کمک می‌کنند.

ترس همزاد آدمی است چرا که ما را در برابر خطرات ایمن می‌کند؛ بنابراین جای تعجب ندارد بخشی از مغز (سیستم لیمبیک) که مسئولیت ترس را بر عهده دارد در یکی از قدیمی‌ترین قسمت‌های آن واقع شده است. مراقب ترس خود باشید، زیرا از شما محافظت می‌کند. خوشحال باشید و افتخار کنید که مکانیسم جادویی ترس را دارید که به شما امکان می‌دهد بسیار مؤثرتر زنده بمانید. با این همه این طبیعی‌ترین احساس آدمی که بقا را تضمین می‌کند اگر از حد خاصی بگذرد ما را ناتوان کرده و بر رفتار و کنش‌های عاطفی و اجتماعی ما مسلط می‌شود و این یعنی شکست، افسردگی، اضطراب، تنهایی و تداوم حالِ بد در تمامی اوقات و روز‌های زندگی. 

 

مطالعات علمی نشان می‌دهد که دلیل بسیاری از شکست‌های عاطفی، تجاری، تحصیلی و شغلی از ترس‌های لانه کرده در وجود افراد نشات می‌گیرد یعنی وقتی که ترس ما از حد طبیعی خود فراتر می‌رود و به اختلال هراس تبدیل می‌شود.

 

به هر حال اگر با ترس خود مشکل دارید و فکر می‌کنید از حد طبیعی فراتر رفته، نباید به قرص‌ها اعتماد کنید. در عوض، باید به روش‌های اصلاح روانشناختی قابل اعتماد و بی ضرر متوسل شد.

 

 

مفاهیم روانشناختی ترس را یک احساس اساسی و عادی می‌دانند که در فرد به همان شیوه عصبانیت، شادی یا غم و اندوه در فرد ظاهر می‌شود. بر اساس داده‌های حاصل از مطالعات روانشناسی، می‌توان نتیجه گرفت که ترس در موقعیت‌هایی ظاهر می‌شود که به عنوان تهدید، ناشناخته، کنترل نشده و ناخوشایند ارزیابی می‌شوند.

 

مطالعات بیولوژیکی همچنین تأیید کرده است که ترس نوعی واکنش طبیعی است که در بدن ما جاسازی شده است، و از نظر زیست شناختی نوعی واکنش واضح و خوب است. در دوره‌هایی از مراحل خاص تکامل ما، ترس به طور مرتب ظاهر می‌شود و از حد مجاز تجاوز نمی‌کند، به عنوان مثال ترس در کودکان خردسال هنگام دیدن غریبه‌ها.

 

تجربیات ترس می‌تواند خود را در اشکال مختلف نشان دهد. تقریباً همه ما تا به حال ترس و وحشت ناگهانی را تجربه کرده‌ایم. به عنوان مثال، در یک موقعیت خطرناک در خیابان، بروز ناگهانی ترس با ضربان شدید قلب، فکر "چگونگی جلوگیری از چنین وضعیتی در آینده" و احساس "لازم است که برای آرام شدن از این وضعیت خارج شوید" مشخص است.

 

به جز ترس از خطرات عینی، بسیاری از ترس‌های ما ناشی از رویداد‌هایی در آینده، تغییرات جسمی، ناشناخته‌ها و مشکلات عاطفی است. در ادامه به برخی از پر بسامد‌ترین ترس‌ها که از مطالعات جامعه‌شناختیِ چالش‌های زندگی در شهر‌های مدرن بدست آمده اشاره می‌کنیم.

 

این احساس ناشی از این واقعیت است که فرد نمی‌تواند مدت طولانی در تنهایی باشد. بسیاری از افراد همانطور که عادت دارند در جامعه زندگی کنند، مستعد این نوع ترس هستند. در زندگی بسیاری از افراد اتفاق افتاده است که پس از مشاجره یا درگیری با دوست خود، اغلب شروع به ترس از این می‌کنند که نکند دیگران او را ترک کنند و تنها بمانند. این اندیشه منفی باعث می‌شود که در سایر روابط خود نیز دچار شک شده و در دوری باطل گرفتار آید که حاصل آن دوری از دیگران و تنهایی است.

مبارزه با چنین اندیشه‌ای ممکن و ضروری است. سعی کنید خود را بیشتر دوست داشته باشید، به ویژگی‌های شخصیت خود ارزش دهید و مرتباً بهبود پیدا کنید.

 

یکی از ترس‌هایی که در جوامع مدرن و خصوصا در میان جوانان زیاد دیده می‌شود ترس از مرگ است. این ترس خصوصا زمانی رخ می‌دهد که کسی از اطرافیان بمیرد یا در موقعیت‌هایی مثل جنگ یا بیماری‌های همه‌گیری، چون کرونا که با تعداد بالای مرگ و میر در جامعه مواجه هستیم. مرگ ناشناخته است، بنابراین بسیاری نمی‌خواهند با آن چه راز و رمزش برای آن‌ها باقی مانده است، روبرو شوند. این افراد دائما علاوه بر ترس از مرگ خود، نگران اند که اتفاق بدی برای خانواده‌شان رخ دهد.

غلبه بر این نوع ترس کار ساده‎ای نیست. در برخی موارد، افراد حتی به کمک متخصصان نیز احتیاج دارند. البته اگر شما فقط غریزه حفظ خود را دارید، هیچ مشکلی در این مورد وجود ندارد.

 

اگر احساس ترس از تنها بودن و ترس از مردن دارید، به زودی می‌ترسید که سریع پیر شوید. اصولاً این ترس از آنجا ناشی می‌شود که شما هیچ چیز خوبی در زندگی افراد سالخورده نمی‌بینید. همچنین، مردم به دلیل اینکه در سالمندان بیماری‌های غیر قابل تحمل و درد‌هایی مزمن ایجاد می‌شود، از پیر شدن می‌ترسند.

 

این نوع ترس را می‌توان به شرح زیر برطرف کرد: عجله نکنید، شما همچنان از نظر جسم و روح جوان هستید. به آنچه در انتظار ۳۰-۴۰ سال دیگر شما نیست فکر نکنید. نگاهی به اطراف بیندازید، زیرا افراد سالخورده‌ای وجود دارند که حتی در سن ۸۰ سالگی همچنان با انرژی و از نظر بهداشتی سالم باقی می‌مانند.

 

ترس از ارتفاعات، که از نظر علمی "آکروفوبیا" خوانده می‌شود، اغلب با تجربه‌ای ناخوشایند در دوران کودکی همراه است. گفتنی است که درک عمق ترس شما در این مورد ضروری است. به عنوان مثال، اگر شما فقط احساس ناامنی می‌کنید و سعی می‌کنید با دقت رفتار کنید، این واکنش کاملاً طبیعی است، اما اگر با وحشت از ارتفاع می‌ترسید، باید دلایل آن را بفهمید و از ترس خلاص شوید.

 

در جدیدترین مطالعات روانشناسی شناختی، محققان تغییرات جالبی در نظریه‌های یادگیری ایجاد می‌کنند. آن‌ها معتقدند که افراد وقتی می‌توانند معتقد باشند که آمادگی حل مشکلات را ندارند، مستعد ترس هستند. به این معنی که اگر شما باور داشته باشید که از حل مسائل و چالش‌های شغلی، خانوادگی، عاطفی و ... ناتوانید دچار ترسِ ناتوانی از حل مشکلات می‌شوید. به عبارت دیگر این ذهنیت منفی شما است که ترس را در شما نهادینه کرده و به ناتوانی عملی شما می‌انجامد.

 

اکثر موقعیت‌هایی که در آن‌ها ترس را تجربه می‌کنیم، واکنش‌های "آموخته شده" بدن ما نسبت به رویداد‌هایی است که قبلاً تجربه شده است. علم روانشناسی تأیید می‌کند که یک تجربه ناخوشایند یا ترسناک در گذشته در شرایط مختلف می‌تواند منجر به این واقعیت شود که فرد همچنان به تلاش برای فرار از وضعیت مشابه ادامه دهد و اگر فرار غیرممکن باشد، از ترس شدید شکایت می‌کند.

 

به عنوان مثال، اگر زمانی در اثر قطع برق فردی در آسانسور گیر کرده باشد، ممکن است او به طور خودکار افکار پر از ترسی نسبت به آسانسور داشته باشد تا جایی که حتی ممکن است استفاده از آسانسور را به طور کامل متوقف کند.

 

یکی از یافته‌های اساسی و بسیار مهم روانشناسان این است که ترس همیشه و به طور طبیعی توسط سه مؤلفه مستقل، اما متقابل تعیین می‌شود. مطابق این گفته، ترس همیشه شامل ۳ مؤلفه زیر است:

 

 

 

 

با این حال، این سه مؤلفه همیشه به طور همزمان به کار نمی‌آیند و همیشه با همان شدت بیان نمی‌شوند. برخی از افراد دارای مؤلفه جسمی برجسته‌تر هستند، در حالی که برخی دیگر مؤلفه ذهنی یا رفتاری دارند. اما هر سه مؤلفه در بروز ترس نقش تعیین کننده‌ای دارند.

 

ناتوانی ناشی از ترس می‌تواند به مشکلات جسمی و روانی مختلفی بیانجامد. در اینجا با چند راهکار آشنا می‌شوید که با تمرین آن‌ها می‌توان بر ترس‌های خود غلبه و آن‌ها را مدیریت و مهار کرد.

 

بسیاری از افراد به دلایل مختلف از جمله تحقیر شدن یا مورد تمسخر قرار گرفتن ترس خود را انکار یا پنهان می‌کنند. این کار باعث می‌شود که ترس در آن‌ها تثبیت شود و چه بسا به اختلال هراس بینجامد. پس اگر از چیزی، کسی، موقعیتی یا افکاری می‌ترسید، بر ترس خود صحه بگذارید و وجود آن را بپذیرید.

 

واکاوی و تلاش برای شناخت مسائل راهی است که بسیاری از مشکلات ما را حل می‌کند. پس از آنکه پذیرفتید می‌ترسید، نوبت به یافتن علتِ ترس است. این کار را می‌توانید با پرس و جو از والدین خود یا زیر و رو کردن خاطرات قدیمی انجام دهید. بسیاری از مواقع ترس ما ریشه در رویدادی ناخوشایند در کودکی ما دارد و با آگاهی از آن ترس ما نیز ناپدید می‌شود. همچنین می‌توانید موقعیت‌هایی را که برای شما ترس به همراه دارد با جزئیات تمام تصور و بازبینی کنید. این روش به شما کمک می‌کند که دریابید واقعا از چه می‌ترسید.

 

بیان مشکل با صدای بلند، ضبط صدای خود یا با نوشتن آن توصیه‌ای است که اغلب روان‌درمانگران برای خلاصی از مشکل ترس توصیه می‌کنند. شما نیز ترس خود را از هر چه که هست، در خلوت با صدای بلند بیان کنید. این کار تأثیر شگفت انگیزی به همراه دارد. می‌توانید حرف‌های خود را ضبط کنید و سپس از منظر فردی بیرونی به آن گوش دهید. بهترین حالت برای این کار نشستن یا ایستادن روبروی آینه در محیطی نیمه روشن و سپس صحبت کردن با تصویر خود در آینه است.

 

 مزیت تنها صحبت کردن یا نوشتن این است که فرد تحتی فشار ناشی از قضاوت شدن قرار نمی‌گیرد. همچنین می‌توانید راجع به ترس خود نامه‌ای بنویسید برای مخاطب خیالی. در این روش هر چه را که به ذهنتان می‌رسد و موجب آزار شما می‌شود، برای مخاطب خیالی بنویسید.

 

 صحبت کردن با دیگری و شخصی که مورد اعتماد شما باشد، مرحله دیگری در مدیریت ترس است. به خاطر داشته باشید فردی را برای این کار انتخاب کنید که با شما همدلی کرده و شنونده خوبی باشد.

 

 این نهایی‌ترین مرحله برای خلاصی از ترس است. توجه داشته باشید که روبرو شدن با عامل ترس باید به صورت گام به گام انجام شود تا دچار شوک نشوید. به این معنی که ابتدا در ذهن خود با عامل ترس مواجه شوید و بعد از مدتی که این کار را تمرین کردید، به طور واقعی و عینی با عامل ترس خود روبرو شوید.

 

مثلا اگر از ارتفاع می‌ترسید به تپه نوردی و کوه نوردی بروید؛ اگر از پیری می‌ترسید به خانه سالمندان بروید و با آنان گفتگو کنید؛ اگر از مرگ می‌ترسید به قبرستان بروید و حتی مراحل غسل و دفن و کفن را از نزدیک مشاهده کنید. اگر از حشراتی مثل سوسک، عنکبوت یا حیوانات خانگی مثل سگ و گربه و مرغ و خروس می‌ترسید، در محیطی امن و آشنا به آرامی به آن‌ها نزدیک شوید و لمسشان کنید.