هنر برتر از گوهر آمد پدید

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز فارس، حجره‌های رنگارنگ بازار وکیل شیراز ویترینی از تمدن چندین هزار ساله این شهر است که در قالب هنر خودنمایی می‌کند.

از راسته‌های بازار تاریخی وکیل که بگذری در انتهای این بازار به سرای مشیر می‌رسی که گنجینه‌ای از دنیای پُر نقش و نگار صنایع دستی است. صنایعی که هر کدام از آن‌ها نماد و جلوه‌ای از خلاقیت، هنر و فرهنگِ مردم این مرز و بوم است.

در گذشته‌های نه چندان دور وقتی به بازار وکیل قدم می‌گذاشتی حجره‌های آن پُر بود از آثار دست هنرمندان شیرازی، اما چند وقتی است که مُهر بی رونقی بر گنجینه ذوق و هنر این شهر نقش بسته و رُخ این میراث گران بها زرد شده است.
شهری که تار و پودش با هنر در آمیخته و هنرمندان در آن نقش آفرینی می‌کنند چراغ بازار برخی هنر‌ها در آن رو به خاموشی است.

هنرمندان و صنعتگران شیرازی، نبود مشتری، کمیاب و گران شدن مواد اولیه، کم شدن قدرت خرید مردم و نبود گردشگران را از مهم‌ترین مشکلاتشان در این روز‌ها بیان می‌کنند.
آقای رحیمی هنرمند صنعتگر شیرازی با اشاره به بی مِهری مردم به صنایع دستی و دست‌های خالی هنرمندان می‌گوید: هنرمندان یک به یک دست از کار کشیده اند و از بین ۱۲۰ رشته صنایع دستی این دیار، بازار ۴۰ هنر صنعت از رونق افتاده است.
او می‌گوید: هنر دوات گری منسوخ شده و تنها یک کارگاه شیشه گری فوتی فعال است.
این صنعتگر شیرازی به آثار داخل ویترین مغازه اش اشاره می‌کند و می‌گوید: بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد صنایع دستی موجود در بازار ماشینی است و صنایع دستی اصیل شیراز کمتر در ویترینی دیده می‌شود.
گردشگری که برای خرید سوغات به سرای مشیر آمده است از قیمت بالای آثار دست ساز گلایه می‌کند و می‌گوید: خرید این آثار برایم امکان ندارد، ولی یک جعبه خاتم ماشینی با خودم از شیراز به یادگار می‌برم.

حال ناخوش صنعت هنر‌های دست ساز
به گفته حسین همتی، مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های صنایع دستی استان فارس با شیوع کرونا خسارت ۱۰۰ درصدی به هنر‌های سنتی و صنایع دستی استان وارد شد چرا که صنایع دستی ارتباط مستقیمی با گردشگری دارد و تا زمانی که حال گردشگری خوب نباشد بازار صنایع دستی هم رونقی ندارد.

جای خالی بِرند سازی صنایع دستی در فارس
برند سازی، ایده‌های نو و اُستادپَروری تضمین کننده بازار فروش است و تلفیق تجربه و علم، نقش مهمی در خلق آثار هنری فاخر دارد. این را جمشید معینی سرپرست صنایع دستی میراث فرهنگی استان فارس می‌گوید.
او بر این باور است که هنرمندان برای تامین و تضمین بازار فروش خود و پاسخ به نیاز علاقه‌مندان صنایع دستی در تولیدات خود باید از علم روز استفاده کنند.
به گفته سرپرست صنایع دستی میراث فرهنگی استان فارس، نوآوری در تولیدات صنایع دستی، بسته بندی مناسب و جذاب و کاربردی کردن آن متناسب با نیاز جامعه از راهکار‌های جلب توجه مردم به این صنعت است.

چتر حمایت بر سر هنرمندان شیرازی
حال ناخوش صنایع دستی فارس برای بهتر شدن نیاز به توجه ویژه مسوولان و ارایه راهکار دارد.
حیدرعلی زاهدیان‌نژاد، معاون صنایع دستی میراث فرهنگی استان فارس از ارائه تسهیلات حمایتی به هنرمندان صنایع دستی خبر می‌دهد و می‌گوید: برای استفاده از این تسهیلات ۲ هزار نفر در استان ثبت‌نام کردند.
معاون صنایع دستی میراث فرهنگی استان فارس با اشاره به شناسایی کارگاه‌های آسیب‌دیده از کرونا که نیمه فعال یا غیر فعال شده اند، می‌افزاید: ۷۰ تا ۸۰ درصد از کارگاه‌های صنایع دستی استان به دلیل کرونا نیمه فعال شده اند.
زاهدیان‌نژاد می‌گوید: ۷ میلیارد تومان تسهیلات از محل تبصره ۱۸ با سود ۱۴ درصد در مناطق برخوردار و با سود ۱۲ درصد در مناطق توسعه یافته، برای ایجاد و توسعه کارگاه‌ها به متقاضیان پرداخت شده است.

رونق فروش صنایع دستی در سایه نوآوری
فروش صنایع دستی موتور مُحرّکه تولید است و باید پذیرفت رونق این محصولات در گرو پاسخ به نیاز جامعه و نوآوری در تولید به منظور جذب مشتری است.
با کمرنگ شدن جایگاه صنایع دستی اصیل و دست ساز در بازار، برخی از هنرمندان این شهر نتوانستند دست روی دست بگذارند و با در پیش گرفتن راه‌های جدید، کمر همت به خلق آثار هنری کاربردی بسته اند.
آقای صمیمی یکی از هنرمندان خوش ذوق شیرازی است که یک تنه رشته‌ی کاملا فراموش شده دوات گری را احیا کرده است.
این هنرمنده چیره دست می‌گوید: برای خلق یک اثر هنری تمام چکشِ بدون دَرز و لَحیم، یک ماه با صبر و علاقه، تمام ذوق و هنرش را با ضربه‌های چکش روی ورقه‌های مسی پیاده می‌کند و با حکاکی و نقش آفرینی جان تازه‌ای در کالبد این جسم سخت می‌دَمد.
آقای صمیمی با مقایسه قیمتِ غیر قابل قیاس آثار دست ساز و ماشینی می‌گوید: زمان بَر بودن خلق آثار دستی باعث شده این آثار از نظر قیمت و فروش، قدرت رقابت با ظروف ماشینی را نداشته باشند.
هنرمند پُرتلاش شیرازی می‌گوید: برای فروش آثارم در فراسوی مرز‌ها ابتدا به صورت اینترنتی با گالری‌های خارج از کشور ارتباط برقرار کردم و با فرستادن عکس و نمونه و پس از آن با روش چمدانی شروع به بازاریابی و فروش کردم.
او ادامه می‌دهد: بر خلاف بازار بی مِهر داخلی، بازار‌های خارجی این هنر را پذیرفتند.
آقای صمیمی که حالا آوازه آثارش از مرز‌های کشور هم فراتر رفته و مُعرّف هنر اصیل دوات گری است، ادامه می‌دهد: برای ورود به این بازار با تحقیق و شناخت سلیقه و ذائقه هنری خریداران خارجی سعی کردم سبک و مدل‌های مورد پسندشان را تولید کنم.

کرونا؛ زمانی برای تبدیل تهدید به فرصت
آقای فریدونی استاد منبت کاری که در کارگاه کوچکش با چوب و آیینه نقش آفرینی می‌کند، می‌گوید: در ۲ سال گذشته کرونا بر بازار صنایع دستی سایه انداخت و باعث تعطیلی بسیاری از مراکز خرید و آسیب‌های اقتصادی به هنرمندان و صنعتگران شد.
این صنعتگر خوش ذوق شیرازی در ادامه می‌گوید: با توجه به شیوع کرونا و نداشتن بازار فروش به صورت نمایشگاهی و فروشگاهی در ۲ سال گذشته به فروش مجازی روی آوردم و در این فضا با ارایه محصولات تولید شده و قبول سفارشِ هنردوستان توانستم حضوری موفق داشته باشم.

طرحی نو
شیراز مهد خاتم است، ولی شرایط نامساعد بازار فروش باعث شده بسیاری از استادکاران این حرفه دست از کار بکِشند. ولی آقای داناپور یکی از خاتم سازان استادکار شیرازی است که نه تنها کار را رها نکرده بلکه با طرحی نو توانسته در این روز‌های تاریک صنایع دستی خوش بدرخشد و همچنان خاتم اصیل تولید کند.
او می‌گوید: برای اینکه جایگاه خاتم شیراز در سبد خانوار‌ها حفظ شود و همگان توان خرید این اثر اصیل را داشته باشند به ساخت قطعه‌های کوچک اصیل روی آورده ام که اقبال عمومی را به همراه داشته است.

تغییر کاربرد صنایع دستی
آقای غریب زاده هم از صنعتگرانی است که در حوزه گوهرتراشی راه گذشتگان را نرفت و در کارگاهش عقیق را از جواهر شدن به سمت کاربردی شدن بُرده است.
او که کارش را با یک دستگاه آغاز کرده بود و امروز در ۴ کارگاهش ۵۸ نفر مشغول به کار هستند، می‌گوید: قبل از شروع ساخت هر قطعه به این فکر می‌کنم که آیا این قطعه تا کنون ساخته شده است یا نه.
این گوهرتراش شیرازی که هم اکنون در کارگاه هایش محصولاتی از قبیل دکمه، قاشق، چنگال و شطرنج تولید می‌شود، می‌گوید: اغلب این محصولات به کشور‌های امارات، عمان، ترکیه و آلمان صادر می‌شود.

احیای هنر‌های فراموش شده
بهمنی کارشناس صنایع دستی فارس می‌گوید: تاکنون ۱۴ رشته در فارس احیا شده که از جمله آن‌ها می‌توان به اویی بافی، شیشه درمه بافی و دلوچه دوزی کازرون، مسگری و چاقو سازی نی ریز، معرق کاشی، و میناکاری اشاره کرد.
وی می‌افزاید: ۱۲۰ رشته صنایع دستی از گذشته در استان فارس وجود داشته که هم اینک از این تعداد بیش از ۸۵ رشته فعال است.
بهمنی می‌گوید: بنا به تعریف شورای احیا و باز زنده سازی رشته‌های صنایع دستی، اگر در رشته هنری، تولیدات به زیر ۵ کارگاه فعال برسد، از نظر این شورا منسوخ شده است.
بهمنی کارشناس صنایع دستی فارس با اشاره به اشتغال ۲۰۰ هزار نفر در حوزه صنایع دستی استان می‌گوید: یک میلیون و ۹۷۰ دلار میزان صادرات استان از صنایع دستی است که بیشتر این محصولات در حوزه مصنوعات چوبی و دست بافته‌های داری بوده است.

 

دمیدن روح امید در کالبد بی جان صنایع دستی
در حالی که ضرب آهنگ چکش حجره استاد توتونچی سکوت تلخ بازار مسگر‌ها را در هم می‌شکند، دست ساخته‌های هنرجویان استاد زارع روی میز کارش عرض اندام می‌کند و ظرافت خاتم شیراز را به رُخ می‌کشد.
آمد و شد هنرآموزان در کارگاه استاد زارع، نوید التیام زخم‌های کهنه و نو بر پیکر دست سازها و دمیدن روح امید در کالبد بی جان صنایع دستی شیراز را می‌دهد.
شهری که دیار هنر و هنرمندپَروری است و پیشینه صنایع دستی در آن با تاریخش همطراز و هنر با زندگی مردمانش آمیخته است از سال ۹۸ به عنوان شهر جهانی صنایع دستی انتخاب شد و از بهار امسال دبیرخانه اش شروع به کار کرده است.
بارقه امید در دلم می‌درخشد و به امید فرا رسیدن روز‌های خوش از گذر فرهنگ و هنر می‌گذرم.

 

*  فریبا غلامی
خبرگزاری صداوسیما مرکز فارس