چرایی رَواج و باز تولید خُرافات در جامعه

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز خوزستان ؛ ماه محرم الحرام از آنجایی که با اعتقادات دینی و ارزشی امت اسلامی و بخصوص شیعیان در ارتباط است مورد توجه ویژه‌ قرار گرفته است  .

به طوری که فضای مجازی و حقیقی معطوف به شعائر این ماه می‌شود  اما متاسفانه بعضی رفتار‌ها وکنش‌های اجتماعی  همسو با ارزش‌های این ماه ( تداعی قیام امام حسین علیه السلام و یارانش )، نیستند ؛ مانند سوزاندن ۷۲ کبوتر در آتش و تمسک به خون حیوان برای شفا ، که فیلم آن به تازگی در فضای مجازی منتشر شده است.

  اعمالی که در عصر عقلانیت و علم و آگاهی و دانش هنوز هم پیروان خود را دارند و مایه‌ی تاسف است که بگوییم  این اعمال هرساله با  جلوه‌ای متفاوت تر در حال  باز تولید است.

واما خرافه چیست و چرا رواج پیدا می‌کند؟ 

مهین سعیدی جامعه شناس خرافه را این گونه تعریف می کند : خرافه ، عمل و یا رفتاری است که هیچ توجیه علمی و دینی ندارد و نتایج عمل به آن قابل اثبات نیست. 
سعیدی افزود : خرافه صرفاً عملی است که از لحاظ روانی فرد معتقد به آن را ارضاء می‌کند.

به گفته وی،  امنیت روانی و کاهش استرس توسط رفتار‌های خرافی باعث ریشه دواندن این اعمال در ادیان و مذاهب شده اند بطوری که بعضی از رفتار‌های خرافی صبغه‌ی دینی واعتقادی هم به خود گرفته اند. مانند زیارت اهل قبور در اعیاد!

این پژوهشگر خاطر نشان کرد : خرافه میتواند شخصی و فردی هم باشد مانند استفاده از یک خودکار مخصوص در امتحانات برای تضمین موفقیت! 

وی تصریح کرد : اعتقادات خرافی ریشه در زندگی ذهنی بشر واعتقاد او به تاثیر عوامل ماورایی بر زندگی طبیعی دارد که برای جلب نظر و یا دفع شر این عوامل ماورای طبیعی، اقدام به رفتار‌های غیر معمول که به رفتار خرافی موسوم است می‌نماید.

سعیدی با بیان این که خرافه ریشه در بخش ذهنی و عملی انسان دارد گفت :  رفتار‌ها و اعمال ریشه در فکر وذهن دارد، ولی متاسفانه در رفتار‌های خرافی کمتر به مسائل ذهنی وآسیب‌های آن توجه شده است و اکثر مصلحین اجتماعی سعی در مهار رفتار‌های خرافی دارند تا پرداختن به منشاء ذهنی و روانی آن.

وی تاکید کرد : بنابراین با پرداختن به منشاء ذهنی اولا میتوان به چرایی رواج خرافه پی برد  و در مرحله‌ی بعد،  ( کنترل این رفتار)  با حل منشا ذهنی خرافه به راحتی میتوان به کنترل این رفتار دست یافت  ودر عین حال  به نتایج کارآمدتری دست پیدا کرد .

چرایی رواج و باز تولید خرافات 

سعیدی با اشاره به این که اصلی ترین ریشه ی شکل گیری خرافات، عدم آگاهی و فقر دانش در افراد یک جامعه است اظهار داشت : 
عدم آگاهی وفقر دانش باعث تحدید عقلانیت و رشد باورهای موهوم واحساسی است.

وی بیان داشت : وقتی اتفاق خاصی روی میدهد ویا جامعه در حالت استقبال از یک رویداد احتمالی ویا اتفاقات پیش بینی نشده ای قرار می گیرد، معمولا در اثر بی تجربگی  ، اولین تفسیر مطرح شده برای این وقایع ، تفسیری احساسی بر پایه ی دریافت های محیطی است نه بر پایه ی عقلانیت.

وی در توضیح  این واکنش احساسی گفت :  عقل برای پذیرش مسائل ، نیاز به ادله وبرهان دارد واین امر زمانبر است ولی احساس نیازی به دلیل ندارد ، پس فکر احساسی راحت تر هضم میشود.

وی بیان داشت : پس نکته ی قابل توجه این است که رشد خرافات رابطه ی مستقیم و معکوس با فرهنگ وآگاهی جامعه دارد.

یعنی هرچه جامعه از نظر فرهنگ و آگاهی ودانش نرخ پایین تری داشته باشد رشد خرافه درآن دارای نرخ بالاتری خواهد بود.

 وی در ادامه افزود : اما داستان به اینجا ختم نمیشود زیرا همیشه در جوامع افرادی سود جو و فرصت طلب وجود دارد که شخصیت اجتماعی  و قدرت خود را بر پایه ی خلق و ترویج خرافه وتحدید عقلانیت گذاشته اند وبهترین ابزار حفظ منافعشان، جلوگیری از رشد علمی و فکری  ملت ها و نگه داشتن آنها در موهومات و خرافات است.

سعیدی تاکید کرد : به همین خاطر است که ادیان الهی وعلی الخصوص اسلام برعقل وعقلانیت تاکید کرده  و کسب علم را مانند نماز وروزه یک فریضه می داند.

بیشتر بخوانید : حسین (ع)؛ امامی که باید از نو شناخت

 توجیه ضعف ها به وسیله ی فرافکنی 
این جامعه شناس با بیان این که بدون شک تمام انسانها دارای ضعف وکاستی هستند گفت : با وجود همه نقص ها  انسان آگاه در پی رفع نواقص و کاستی های خود برآمده و تلاش می کند که با غلبه بر ضعفها به موفقیت نائل آید اما در این میان برخی  از مردم برای توجیه ضعفها و کم کاری خود متوسل به موهومات و خرافه هامی شوند و از بی اقبالی و سرنوشت بد و نبود شانس سخن می گویند.