دشت هویج و اهالی آن را بشناسید!

دشت هویج تهران یا گُرچال، نام دشتی واقع در البرز مرکزی، بخش لواسانات شهرستان شمیران در استان تهران است.

به گزارش گروه وب‌گردی خبرگزاری صدا و سیما، دشت هویج تهران یا گُرچال، در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا و بالای روستای افجه در نزدیکی لواسان قرار گرفته است و گفته می‌شود در گذشته، آن‌جا هویج کشت می‌شد؛ هر چند امروز اثری از هویج در آن پیدا نمی‌شود.

در حال حاضر، دهقانان افجه به کشت محصولات مختلف کشاورزی در آن می‌پردازند و وجود باغ‌های گیلاس نیز در آن مشهود است.

از قله‌های مجاور دشت می‌توان از قلهٔ ریزان (۳٬۶۵۰ متر)، پرسون (۳٬۱۰۰ متر)، آتشکوه (۳٬۸۵۰ متر) و مهرچال (۳۹۲۰ متر) نام‌ برد.

تاریخچه دشت هویج

دلیل این نام عجیب و غریب را باید در تاریخ این دشت جستجو کنید. روایت‌های تاریخی مختلف حکایت از آن دارند که در روزگار گذشته بخش وسیعی از زمین‌های این دشت به کاشت هویج اختصاص داشته است. هر چند که امروز دیگر اثری از این مزارع به چشم نمی‌خورد.

گُرچال نیز از ترکیب دو نام گُر + چال گرفته شده است. گُر یا آگِر در گویش ایرانیان باستان به‌معنای آتش (هنوز هم واژه گُر گرفتن به معنی شعله‌ور شدن آتش در زبان پارسی به کار می‌رود) و چال نیز به‌معنای جایگاه بوده است؛ بنابراین گرچال به‌معنای جایگاه آتش یا آتشدان است. به نظر می‌رسد علت این نام‌گذاری، گرم‌تر بودن این دشت نسبت به قله‌های اطراف است.

گفته می‌شود این دشت در زمان شاهان صفوی، شکارگاهی پررونق بود و با طی مسیری به دریاچه و دشت لار می‌رسید. آثار کاروان‌سرا‌های صفوی در طول مسیر، در انتهای دره در کنار دیواره صخره‌ای قابل مشاهده است.

در ضلع شمالی دشت، گردنه افجه بشم قرار دارد که راهی مالرو در آن موجود است؛ این راه، افجه و دشت هویج را به دشت لار لواسانات و دیگر ارتفاعات البرز مرکزی مرتبط می‌سازد.

روایت است که ناصرالدین شاه و دیگر شاهان قاجار از این گردنه برای رفت و آمد با کالسکه به دشت لار و سایر ییلاق‌های آن نواحی استفاده می‌کرده‌اند. به این مسیر مالرو که در برخی جا‌ها حالت سنگفرش دارد، راه شاه عباسی نیز می‌گویند.

اهالی دشت هویج

مردم روستا‌های اطراف این دشت مثل روستای افجه، بیشتر به کار دامپروری و باغداری مشغول هستند. شاید تا به حال شنیده باشید که باغ‌های گیلاس این منطقه معروف هستند و گیلاس‌های مرغوبی دارند، اما یادتان باشد که زمین‌ها و درختان این دشت هویج و روستا‌های اطراف آن، بیشتر شخصی هستند.

این درختان متعلق به افرادی‌ است که سالیان سال اجداد آنها در این دشت، هویج می‌کاشتند و باغداری و دامپروری می‌کردند. پس اگر می‌خواهید میوه‌ای از درختان بکنید یا جایی چادر بزنید، لازم است به حقوق ساکنان آن‌جا احترام بگذارید و از آنها اجازه بگیرید.

مسیر دسترسی به دشت هویچ

دشت هویج از جا‌های دیدنی استان تهران است و مسیری آسان و امن دارد که از تهران آغاز می‌شود و در لواسانات امتداد می‌یابد. ساکنان شمال و شرق تهران، فاصله چندانی با دشت هویج ندارند.

به‌طور کلی تهرانی‌ها و ساکنان اطراف این شهر، کافی است از راه یکی از اتوبان‌های منتهی به اتوبان شهید بابایی وارد جاده لشکرک شوند. مسافران شمال شهر نیز با قرار گرفتن در اتوبان ارتش و پس از آن، جاده سوهانک و گذشتن از گردنه قوچک به میدان لشکرک می‌رسند.

دیدنی‌های دشت هویج

دشت هویج و پیرامون آن دیدنی‌های زیادی دارد. بنابراین، بهتر است گشت خود را در ساعات اولیه روز آغاز کنید تا بدون آزار گرما، بتوانید به همه دیدنی‌های این منطقه برسید. این گشت‌ و‌ گذار از میان باغ‌های میوه و جوی‌های آب که جهت آبیاری باغ‌ها هدایت می‌شوند، انجام می‌پذیرد.

دره‌ شمالی افجه: اگر راهی این منطقه شدید، بد نیست سری به جاذبه‌های زیبا و مناظر بکر دره‌ شمالی افجه نیز بزنید. این دره در همه سال، گردشگران را به خود فرامی‌خواند و مورد علاقه کوهنوردانی است که از مسیر‌های آن جهت صعود به قله‌های آتشکده، ساکا، یخچال و مهرچال، استفاده می‌کنند.

آبشارها: در همان ابتدای مسیر آبشاری به نام پسچوبک مشرف به دره وجود دارد که نباید دیدن آن را از دست بدهید. پس از آبشار پسچوبک و طی مسیر ۱.۵ کیلومتری، یال کوه که مشرف به دشت هویج است، مشاهده می‌شود. در این ناحیه آبشاری به ارتفاع ۱۵ متر با پوشش گیاهی جالبی در اطراف آن وجود دارد.

درختان افرا نیز لطافت و زیبایی خاصی به این منطقه داده‌اند. آبشار دیگری در منطقه به نام موآب وجود دارد که از قله ساکا سرازیر می‌شود و در بیشتر مواقع سال پرجوش و خروش است.

دشت سبوستان: در شمال‌ غرب دشت، در امتداد راهی که به قله آتشگاه می‌رود، دشت سبوستان قرار دارد؛ دشتی که آبشار چرند به ارتفاع ۵۰ متر از آن جاری بوده و پر از درختان میوه مثل آلو، گیلاس و گردو است.

حمام صفوی: در همین ناحیه، حمام قدیمی دوره صفوی وجود دارد. این حمام هنوز مورد استفاده اهالی روستا قرار دارد و فعال است.

سقاخانه حضرت اباالفضل العباس علیه‌السلام: در روستای افجه با معماری زیبا و جالب توجه آن، می‌توانید از محله چراغان دیدن کنید. همچنین سری به سقاخانه حضرت اباالفضل العباس علیه‌السلام و چنار کهنسال آن بزنید که عمرش را ۵۰۰ سال می‌دانند.

قلعه ساکا: این قلعه، قصر قدیمی است که روی قله سربند روی ارتفاعات امامه وجود دارد. قدمت آن به قرن دوم یا سوم هجری می‌رسد. این قلعه تا زمان صفوی مورد استفاده قرار می‌گرفت. بنای آن را از ملات آجر، خشت و گل و ساروج ساخته‌اند و با سفال‌های لعاب‌دار سبز و آبی تزیین کرده‌اند.

قصر ناصری: در ادامه مسیر، قصر ناصری وجود دارد که در شمال افجه و مشرف به باغ‌های روستا واقع شده است. این قصر که به ناصرالدین شاه تعلق داشت و به دستور و نظارت اعتمادالدوله ساخته شده بود، اکنون تنها بنایی مخروبه است.

غارموزه دکتر وزیری: بازدید از غارموزه تجربه‌ای منحصر به‌ فرد است، هم از لحاظ فضای شگفت‌انگیز آن و هم از بابت حضور هنرمند و خلق اثر هنری در هنگام بازدید. غارموزه در مسیر روستای کندعلیا، بخشی از دیواره رشته‌کوه‌های البرز را به خود اختصاص داده است. پس از طی مسیری کوتاه به دروازه‌ای چوبی می‌رسید که شما را به غار موزه راهنمایی می‌کند.

هنگام بازدید از این موزه جالب می‌توانید در فضای باز چای و نسکافه بخورید. همین‌طور از بالای خانه درختی که در محوطه حیاط غارموزه وجود دارد، منظره‌ای کوهستانی و بی‌نظیر را ببینید.

ورودی غارموزه، دهان یک شیر است که آن را در آستانه دیواره کوه ساخته‌اند؛ غاری که نه به‌دست طبیعت، بلکه با دست‌های ناصر هوشمند وزیری، استاد مجسمه‌ساز، ایجاد شده است. دهلیز‌های این غارموزه از میان سنگ سخت گرانیت البرز، عشق به فرهنگ ایران را در دل خود جا داده است.

درون غارموزه، مجسمه‌های چوبی، گچی، سیمانی، سنگی و فلزی در معرض دید شما قرار می‌گیرند؛ مجسمه‌هایی از شخصیت‌های بزرگ و اسطوره‌ای ایران و تندیس‌هایی از حیوانات که به دست استاد، ساخته شده‌اند.

بهترین زمان بازدید از دشت هویج

از آن‌جا که دشت هویج، مکانی گرم به حساب می‌آید، بازدید از آن در فصل تابستان توصیه نمی‌شود. در فصل پاییز و زمستان با وجود سردی هوا، این منطقه جلوه‌ای متفاوت به خود می‌گیرد؛ به‌خصوص در زمستان به مکانی محبوب برای ورزش‌های زمستانی تبدیل می‌شود.

با همه این اوصاف، بهترین زمان بازدید از دشت هویج، بهار است؛ زمانی که طبیعت جامه‌ای نو بر تن می‌کند و حال‌ و‌ هوایی پرطراوت بر دشت حاکم می‌شود.

امکانات رفاهی دشت هویج

دشت هویج، به نوعی جزو املاک مردم روستا‌های اطراف است؛ کسانی که با باغداری و میوه چیدن، روزگار می‌گذرانند. بنابراین، رعایت حقوق مردم را فراموش نکنید و مراقب باشید به درختان و املاک مردم آسیب نرسانید. این منطقه، هیچ‌گونه امکانات رفاهی خاص ندارد؛ اما در روستای افجه می‌توانید از امکاناتی مانند رستوران، فروشگاه و سرویس بهداشتی، استفاده کنید.

اقامت در دشت هویج

اقامتگاه بوم‌گردی دشته با سه واحد اقامتی در این منطقه واقع شده است که می‌توانید جهت اقامت شبانه از آن استفاده کنید. همچنین، واحد‌های اجاره‌ای نظیر ویلا و سوئیت در لواسان موجود است. همچنین، اگر از علاقه‌مندان به کمپینگ هستید، امکان چادرزنی در این منطقه وجود دارد.

راهنمای تفریح در دشت هویج

از قله‌هایی که در اطراف دشت هویج معمولا مقصد بسیاری از کوهنوردان در صبح روز‌های تعطیل است، می‌توان قله‌های ریزان، پرسون، ساکا، آتشکوه و مهرچال را مثال زد.

در شمال غرب دشت هویج و در مسیر قله‌ آتشکوه، دشت سبواستان با درختان گردو و گیلاس و آبشاری به ارتفاع ۴۵ متر وجود دارد. کمی از این مسیر که بگذرید، در بافت قدیمی روستا حمامی را می‌بینید که به دوره‌ صفویه یا اوایل دوره‌ قاجار نسبت داده شده است. این حمام، دو بخش زنانه و مردانه دارد و معماری آن دارای طاق، گنبد‌های عرقچین و قوس‌های جناغی است.

همه تصاویر دشت هویج را ببینید.