معدن کاوی در کردستان؛ فرصت یا تهدید؟

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز کردستان، کردستان در زمره استان‌های مهم معدنی قرار دارد به طوری که ۵۰ درصد طلای کشور در این استان تولید می‌شود و از این لحاظ رتبه نخست را دارد، در زمینه ذخایر سنگ آهن هم رتبه پنجم و در زمینه سیلیس و باریت هم جزو استان‌های برتر کشور است.

فعالیت‌های معدنی در کردستان با استخراج از معادن تولید مصالح ساختمانی آغاز شد و در دهه ۶۰ با رونق بازار تولید سنگ‌های تزئینی به ویژه انواع مرمر، چینی و کریستال به طور چشمگیری رونق پیدا کرد.

معادن در هر کشوری اهمیت بسیاری دارند، به نحوی که پایه همه فعالیت‌های صنعتی و زیرساختی محسوب می‌شود؛ اما نحوه بهره برداری از آن باید دارای ملاحظات زیست محیطی، اقتصادی و مردم شناسی باشد.

آیا صدور مجوز معدن کاوی در حوزه آبخیز قانونی است؟

روستای قلعه گاه از توابع بخش موچش کامیاران است که پیشه اصلی مردم آن کشاورزی و دامداری است؛ مدتی است اهالی این روستا دغدغه‌های بسیاری در مورد صدور مجوز بهره برداری از یک معدن در نزدیکی روستا دارند.

روستایی که معشیتشان از مراتع سرسبز و رودخانه‌ای در همان نزدیکی است به دست می‌آید و به گفته اهالی روستا، بهره برداری از این معدن موجب تخریب مراتع و رودخانه  و آلودگی آب و هوا می‌شود.

آقای کریمی مردی تقریباً ۷۰ ساله است و می‌گوید چهار پسر با مدارک دانشگاهی فوق لیسانس و لیسانس دارد و به دلیل مشکلات مربوط به بیکاری اکنون در روستای قلعه گاه مشغول گذران زندگی با دامداری و کشاورزی هستند.

بسیاری دیگر از اهالی روستا جوانانی هستند که زندگی خود را از طریق کشاورزی و کار در این روستا می‌گذارنند و اکنون زمزمه‌های احداث این معدن آن‌ها را نگران کرده است.

اهالی قلعه گاه می‌گویند مجوز این معدن به صورت قانونی صادر نشده است و باید توسط نهاد‌های مربوطه بازنگری شود.

به گفته کارشناس محیط زیست این منطقه شرایط بهره برداری از معدن را ندارد و برداشت از این معدن که عمدتاً با روش‌های انفجاری انجام می‌شود موجب تخریب مراتع و آبراهه‌های این روستا می‌شود که تبعات بسیار بدی بر آب‌های سطحی منطقه دارد.

نقشبندی مدیرکل منابع طبیعی استان کردستان درباره معدن سنگ آهن قلعه گاه می‌گوید: اراضی جنگلی، مناطق آبخیزداری، مراتع درجه ۱، مناطق مشجر و درختان غیرقابل قطع جزو مناطقی هستند که مناسب بهره برداری از معادن نیستند و در این مورد منابع طبیعی استان برای بهره برداری از این معدن هیچ مجوزی را صادر نکرده است.

رضایی رئیس سازمان محیط زیست استان کردستان هم با بیان اینکه محدوده معدنی این روستا در دست کارشناسی مجدد قرار دارد، افزود: براساس گزارش‌های رسیده، به دلیل پوشش برفی عوارض طبیعی این منطقه در هنگام بازدید، کارشناسی این معدن به درستی انجام نشده است و این محدوده از حیث بهره برداری از معدن در حال بازنگری و کارشناسی مجدد است.

اکنون این سؤال مطرح است که آیا صدور مجوز بهره برداری از معدن در مناطق آبخیزداری بدون در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی و اقلیمی، قانونی است یا خیر؟ و آیا در بهره برداری از این معدن زندگی ۶۵ خانوار ساکن روستای قلعه گاه در نظر گرفته شده است؟

رئیس‌کل دادگستری استان کردستان با بیان اینکه در حوزه بررسی وضعیت معادن استان اقدامات خوبی از سوی دستگاه قضا انجام شده است، گفت: باید در صدور مجوز بهره برداری از معادن دقت و همه جوانب و قوانین رعایت شود و همه دستگاه‌های مرتبط با این حوزه کار‌های کارشناسی را انجام و سپس اقدام به صدور مجوز کنند که متأسفانه در برخی موارد این مهم رعایت نشده است.

حجت‌الاسلام حسینی درباره صدور مجوز‌های بهره برداری از معادن در کردستان گفت: دستگاه قضا مراحل و فرایند صدور مجوز‌های معادن و نحوه فعالیت را موشکافانه بررسی می‌کند تا حقی ازکسی ضایع نشود کما اینکه تاکنون در برخی موارد هم ورود کرده‌ایم و طبق قانون مجوز‌هایی هم لغو شده است.

زخمی که معادن بر پیکر طبیعت می‌زنند

بهره برداری از برخی معادن توجیه زیست محیطی مناسب و کارشناسی شده ندارد، همین امر باعث ایجاد آسیب‌هایی جبران ناپذیر بر پیکر طبیعت شده است.

بهره برداری از معادن در دل کوه‌ها و  اراضی جنگلی گاهی بدون مطالعه انجام می‌شود و آسیب‌های آن بیشتر از منافع است و تخریب محیط زیست، زیستگاه جانوران، تخریب مراتع، آلودگی آب و هوا  و نابودی درختان جنگلی که قدمتی بیش از ۱۰۰ سال دارند را در پی دارد.

۱۴پروانه برداشت معدن در بانه وجود دارد که به گفته رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت این شهرستان، امسال پروانه یکی از معادن باطل می‌شود و در حال حاظر ۶ معدن فعال در این شهرستان وجود دارد.

حامد اسراری مدیر عامل انجمن مردمی پاژین بانه با بیان اینکه جنگل‌های بلوط بانه، سرمایه عظیم جنگل‌های زاگرس است می‌گوید: بسیاری از مجوز‌های صادر شده برای بهره برداری از معادن فاقد توجیه زیست محیطی و کارشناسی منابع طبیعی هستند و به همین دلیل به جز تخریب جنگل‌ها چیزی به دنبال ندارد.

رئیس محیط زیست شهرستان بانه با بیان اینکه نظارت بر فعالیت معادن توسط اداره منابع طبیعی و آبخیزی داری و صنعت، معدن و تجارت انجام می‌شود، گفت: نظارت بر بحث آلودگی محیط زیست معادن توسط محیط زیست انجام می‌شود که با توجه به شرایط خاص اقلیمی این منطقه، بانه مناسب فعالیت معادن نیست.

رحمان رحیم پور در این باره می‌گوید: با توجه به جنگلی و بکر بودن بانه، معادنی که در این منطقه بهره برداری می‌شوند، بیشترین تخریب محیط زیستی و نابودی درختان جنگلی را به همراه داشته و علاوه بر این زیستگاه بسیاری از حیوانات را نیز از بین می‌برد.

معادن کردستان؛ تهدید یا فرصت!

کشف معدن مزایای زیادی از جمله ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار و تربیت نیروی انسانی متخصص از بین روستاییان، ایجاد و تکمیل زیرساخت‌ها مانند حمل‌ونقل، توسعه شبکه‌های انتقال انرژی، آب و اضافه شدن بخش مولد معدن در کنار بخش کشاورزی و دامداری که به عنوان مؤلفه‌های اصلی اقتصاد مناطق غیرشهری محسوب می‌شود، در پی دارد.

هرچند حل معضل بیکاری و توسعه اشتغال از مهم‌ترین مزیت‌های کشف معادن در منطقه است، اما نباید معایبی همچون آسیب به مراتع و زمین‌های کشاورزی، آلودگی منابع آب و خاک، عدم رعایت سهم ساکنان مجاور معادن و ایجاد دعاوی حقوقی، تغییرات فرهنگی در اثر حضور و تاثیر‌گذاری افراد بیگانه و پیچیده شدن ملاحظات مربوط به آن در جوامع روستایی که قبلاً از فرهنگ سنتی برخوردار بودند را فراموش کرد.

دره وزمی   رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان کردستان با تأکید بر اینکه باید مزیت‌های کردستان را شناخت ومتناسب با این مزیت‌ها صنایع پیشران تعریف کرد افزود: ازمزیت‌های نسبی و رقابتی کردستان بخش معدن می‌باشد که تا قبل از سال ۹۳ به صورت خام فروشی معادن و به صورت محدود در سطح استان رواج داشت؛ اما در حال حاضر فقط در مجتمع طلای زرکوه  کردستان بیش از یک هزار و ۳۰۰ نفر به صورت مستقیم مشغول به کار شده‌اند.
‌
نمی‌توان از نقش معادن در توسعه اقتصادی، تولید اشتغال و درآمدزایی گذشت، اما با اصلاح قانون صدور مجوز بهره برداری از معادن، باید ملاحظات زیست محیطی، اقتصادی و مردم شناسی را در نظر گرفت و سازمان‌ها و نهاد‌های مرتبط صرفاً معدنکاوی که تخریب منابع طبیعی، جنگل‌ها و افزایش مهاجرت از روستا به شهر را به دنبال دارد مدنظر قرار ندهند.

گزارش از: مهرداد پشابادی