صادارت ،مسیر توسعه

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز گلستان،استان گلستان با تولید سالانه پنج میلیون و سیصد هزار تن انواع تولیدات دامی کشاورزی و باغی یکی از قطب‌های تولید و صادرات محصولات کشاورزی کشور است.
آقای خواجه یکی از گلخانه داران استان گلستان است که در شهرستان بندر ترکمن گلخانه دو هکتاری مدرن دارد.
او می‌گوید برای ایجاد این گلخانه هیدرو پونیک بیش از ۲۸ میلیارد تومان سرمایه گذاری کرده است و محصولات دارای برگه آزمایش کیفیت تولید می‌کند.
حتی اولین برداشت محصول او به ازبکستان صادر شد.

وقتی به سراغ او رفتیم کارگران در یک صبح زمستانی در حال چیدن گوجه‌های قرمز و زیبای گلخانه گرم بودند تا برای فروش به بازار ارسال کنند.
ردیف‌هایی از جعبه‌های گوجه‌های قرمز رنگ در کامیونی جلوی در منتظر ارسال به بازار بود.
آقای خواجه می‌گوید: با توجه به سلامت محصول نگرانی از بابت تولید و صادرات محصول خود ندارد.

البته محصول همه تولید کنندگان کشور این گونه نیست.
چند ماه پیش هندوانه‌های ایران را عمان پس فرستاد وفلفل‌ها را روسیه، گوجه فرنگی‌ها را عراق و کیوی‌ها ما را هند و در آخرین مورد ازبکستان و ترکمنستان سیب زمینی‌های ایران را پس فرستاد.

این موضوع نگرانی هایی برای تولید کنندگان،صادر کنندگان و مصرف کنندگان به وجود آورد.
آژانس حفاظت و قرنطینه محصولات کشاورزی ازبکستان می‌گوید: این محموله‌ها را به علت وجود آلودگی‌های خطر ناک بازگردانده یا از بین برده است و بنا بر اعلام این نهاد میزان بالای سموم شیمیایی علت این اقدام بوده است.
روسیه هم علت بازگرداندن فلفل‌های ایران را نقض مکرر استاندارد‌های بهداشتی و نداشتن گواهی نامه میزان باقی مانده سموم کشاورزی اعلام کرده است.
کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه می‌گوید یکی از نهاد‌های نظارتی روسیه ازخرداد امسال اخطار‌هایی به ما داده بودند که ما آن‌ها را به داخل کشور منتقل کردیم، اما نیازمند این بود که نهاد‌های داخلی با هم هماهنگ باشند و ما آبان توانستیم این هماهنگی را ایجاد کنیم و اولین ویدئو کنفرانس در سطح کارشناسان ومسئولان را برگزاری کردیم.
۹ ماه پس از هشدار روسیه ۹ کشور محصولات کشاورزی و باغی ایران را پس فرستانده اند و کشاورزان زیان دیده اند.
یکی از مهمترین عوامل پیشگیری از بیماری‌ها استفاده از مواد غذایی سالم است و سلامت شیمیایی و میکروبی غذا نقش مهمی در کاهش خطرات ابتلا به بیمار‌ها را به همراه دارد.

کیانوش حق نما، مدیر حفظ نباتات جهاد کشاورزی استان می‌گوید:در ماه گذشته حدود ۱۷ هزار تن انواع محصولات کشاورزی استان به کشور‌های بازار هدف صادر شد و خوشبختانه هیچ محموله‌ای برگشت نخورده است.

سالانه در کشور‌های توسعه یافته و هم کشور‌های در حال توسعه مرگ و میر‌های زیادی ناشی از مصرف مواد غذایی نا سالم اتفاق می‌افتد و این موضوع باعث می‌شود مسئولان توجه ویژه‌ای به کاهش این عوامل داشته باشند.

رئیسی مدیر غذا معاونت غذا ودارو دانشگاه علوم پزشکی گلستان می‌گوید: باقی مانده سموم و آفت کش‌ها و نیترات‌ها و فلزات سنگین در محصولات غذایی از عوامل خطر آفرین در سلامت غذا هاست.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان می‌گوید:برای کاهش استفاده از سموم و آفت کش‌ها و افزایش عملکرد محصول بذر‌های جدید هیبرید تولید شده تا با مقاومت در برابر بیماری‌ها سم وآفت کش کمتری مصرف شود.
محمد رضا عباسی می‌افزاید:گوجه فرنگی، مرکبات، کیوی، انار، خربزه، کاهو و سیب زمینی از استان گلستان به کشور‌های همسایه صادر می‌شود.
برای کنترل و نظارت بر مواد غذایی از ۱۳۴۵ در کشور ما قانونی وضع شد تا وزارت بهداری با آزمایش میوه‌ها وسبزیجات در میادین تره بار بر سلامت تولیدات گیاهی نظارت کند.
رئیسی می‌گوید: در حال حاضر وزارت بهداشت به طبع آن دانشگاه علوم پزشکی گلستان مکلف است تا ۸ تا ۱۲ محصول پر مصرف جامعه را ماهانه نمونه برداری و آزمایش کند تا از میزان مجاز باقی مانده فزات سنگین، سموم شیمیایی و نیترات‌ها در آن مطمئن شود.
وی می‌گوید: ما ماهانه نمونه‌های مورد نظر را به آزمایشگاه همکار در ساری می‌فرستیم و نتیجه آنالیز یا تجزیه مواد آن را محرمانه به معاونت غذا و دارو وزارت بهداشت ارسال می‌کنیم و در جلسات این معاونت میزان سلامت یا مخاطرات احتمالی آن را به ما اعلام می‌کنند و خوشبختانه در ده سال اخیر از صد‌ها نمونه ارسالی تهن‌ها به اندازه سه یا چهار مورد ناسالم بوده اند که به تولید کنند گان آن تذکرات لازم را داده ایم.
رئیس درباره وجود راه‌های تشخیص چشمی وجود نیترات در محصولاتی مانند گوجه فرنگی از روی بافت سفید رنگ می‌گوید: این راه‌ها غیر علمی بوده و تا کنون تنها مرجع علمی تشخیص فقط آزمایشگاه‌ها هستند و تشخیص این مواد در میوه حتی در آزمایشگاه‌ها هم مراحل پیچیده و سختی دارد.
یکی از علل آلودگی محصولات آلوده بودن خاک اراضی کشاورزی است.
معاون بهبود تولیدات گیاهی استان می‌گوید:بر اساس وظایف موسسه تحقیقات آب و خاک کشور و استان هر ساله نمونه‌های خاک از استان‌ها گرفته و آزمایش می‌شود تا مقدار فسفر، پتاس، ازت و عناصر میکرو اندازه گیری شود و با این برنامه هم اکنون نقشه حاصلخیزی خاک استان تهیه شده که بر اساس آن مقدار مواد غذایی خاک مناطق مختلف مشخص شده تا کشت‌های متناسب با هر منطقه و ارقام مناسب مشخص و کشت شود.
وی می‌گوید: با توجه به کشت محصولات هیبرید در استان با هدف افزایش محصول قطعا این گیاهان مواد غذایی بیشتری نیاز دارد و باید با کود خاک را تغذیه و تقویت کنیم.
عباسی میزان سالانه کود‌های مورد نیاز استان گلستان را ۲۶۰ هزار تن می‌داند و می‌گوید: با توجه به آمار موجود در ۱۰ یا ۲۰ سال اخیر هیچ گاه بیشتر از ۱۶۰ هزار تن کود در استان توزیع نشده و حتی در سه سال اخیر به علت افزایش قیمت‌ها میزان مصرف آن کاهش یافته است.
وی میزان متوسط مصرف کود‌های شیمیایی گلستان را یک چهارم متوسط جهانی می‌داند و می‌گوید: بر اساس آنالیز یا تجزیه مواد خاک ما تنها ۵۰ درصد از نیاز غذایی گیاهان را تامین می‌کنیم بنا بر این اثر سوء مصرف مواد شیمیایی در گیاهان استان نداریم.
وی وجود ازت بالا در برخی محصولات سبزی و صیفی استان را تائید کرد و افزود:این محصولات برای داشتن سبزینگی و بازار پسندی از کود ازته استفاده می‌کنند وبا توجه به سطح زیر کشت بسیار اندک آن ما تذکرات و توصیه‌های فنی را به کشاورزان داده ایم تا تجمع ازت در این گیاهان را کاهش دهیم و از طرفی مصرف کود پتاس در مصرف و جذب کود‌ها تعادل محلول ایجاد می‌شود و تجمع ازت در گیاه را کاهش می‌دهد که این موضوع را در کلاس‌های ترویجی به کشاورزان آموزش می‌دهیم.
رئیسی مدیر غذا معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی می‌گوید: تا امروز وزارت بهداشت مسئولیتی در زمینه صادرات سبزیجات و میوه‌ها نداشته، اما از ابتدای بهمن امسال موظف شده تا با آزمایش محصولات صادراتی گواهی آنالیز باقی مانده سموم و کود‌های شیمیایی را صادر کند.
رئیسی می‌افزاید: در کشور ما بیش از ۲۰۰ نوع آفت کش مصرف می‌شود که ممکن است با استاندارد‌های کشور‌های مختلف متفاوت باشد، زیرا برخی کشور‌ها مقررات استاندارد سختگیرانه تری دارند و برخی کشور‌ها استاندارد راحت تری دارند که خوشبختانه استاندارد کشور ما از استاندارد بسیاری از کشور‌های توسعه یافته هم سختگیرانه‌تر است.
وی درباره علت برگشت خوردن برخی محموله‌های صادراتی ایران از کشور‌های همسایه و روسیه می‌گوید: ما در ایران از برخی سمومی استفاده می‌کنیم که میزان آن در محموله‌های صادراتی از جمله فلفل دلمه‌ای به حد مجاز بوده، اما این سموم در کشور‌های هدف از جمله روسیه ثبت نشده و اطلاعات آن را ندارند از طرفی روز اول نیست که ما به این کشور‌ها میوه و سبزی و صیفی صارد می‌کنیم بلکه همیشه در حال صادرات هستیم چرا این محموله‌ها برگشت نمی‌خورد و ممکن است این موضوع علت‌های دیگری غیر از سلامت محموله‌ها داشته باشد.
کشاورزان علت مصرف بالای سموم را بی کیفیت بودن، تقلبی بود و بی اثر بودن آن‌ها می‌دانند و می‌گویند سموم جدید اثر بخشی کمتری نسبت به سموم قدیمی دارند بنا بر این باید سم بیشتری مصرف کنیم تا با آفات مبارزه کنیم.
اماعباسی معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی می‌گوید:سمومی که وارد کشورمی شود توسط سازمان حفظ نباتات کشور بررسی و آزمایش می‌شود و میزان باقی مانده را بررسی می‌کند و احتمالا برخی سموم وارد شده به کشور ما که در تولید محصولات استفاده شده در کشور روسیه کشت مزرعه‌ای نشده و کد دار نشده اند و به همین علت این محموله‌های ما را برگشت زده اند.
عباسی می‌افزاید: با توجه به موضوع پیش آمده و اینکه هر کشوری شیوه نامه یا پروتکل‌های خودش را دارد ما نباید هر لحظه که خواستیم تصمیم به صاردات یک محصول بگیریم.
در جلسه‌ای که  اواخر دی امسال در سازمان حفظ نباتات برگزار شد نمایندگان وزارت جهاد کشاورزی، سازمان ملی استاندارد، سازمان غذا و دارو، سازمان نظام مهندسی منابع طبیعی و کشاورزی کشور و دفتر محیط زیست و سلامت محیط زیست جهاد کشاورزی به ریاست شاپور علایی مقدم ریاست این سازمان  جمع شدند تا برای مهیا کردن بستر تولید محصولات کشاورزی صادراتی برنامه ریزی کنند.
آقای علایی مقدم می‌گوید: با توجه به تغییر شرایط و پروتوکل‌  کشور‌های مقصد برای صادرات محصولات کشاورزی ایران عوض شده و این بحث در سال ۱۳۹۸ در کنوانسیون بین المللی حفظ نباتات دررم ایتالیا مطرح شد که بحث رصد و پایش محصولات کشاورزی از نظر باقی مانده سموم و رعایت استاندارد‌های کشور‌های مقصد از محصول محور به بستر محور تبدیل شده یعنی همه بستر‌های تولید باید شناسه و پرونده داشته باشند که تمام عملیات کاشت و داشت و برداشت یادداشت بردرای شود و بستر‌های تولید ما که هدف صادراتی و یا تولید محصولات باکیفیت برای داخل کشور دارند باید مدیر کنترل فنی داشته باشند به همین منظور با دستور وزیر کشاورزی سازمان حفظ نباتات کشور مسئول سلامت کیفیت مواد غذایی زراعی و باغی تعیین شد.
علائی مقدم می‌افزاید: به همین منظور ما دو تصمیم آنی و بلند مدت گرفتیم، که در تصمیم آنی همه محصولاتی که درانبار‌های فنی وجود دارند برای اینکه به سرعت بتوانند صادر شوند صادر کننده پس از آزمایش در سازمان غذا و دارو، برگه آنالیز محصول از نظر باقی مانده نیترات و سموم بیش از حد و فلزات سنگین را به واحد قرنطینه ما ارائه بدهد تا همزمان با سازمان غذا و دارو قرنطینه ما از نظر بهداشتی بودن تولیدات از نظر آفات و بیماری‌ها و علف‌های هرز بررسی می‌کند و به کشور‌های مقصد ارائه می‌کند.
وی با اشاره به برنامه بلند مدت نظارت بربستر‌های تولید می‌افزاید: سامانه اینترنتی سماک را با مشارکت همه بخش‌های جهاد کشاورزی و محوریت حفظ نباتات طراحی کرده ایم تا تولید کنندگان از اول بهمن اطلاعات خود را در آن بارگذاری کنند؛ و بر اساس قانون افزایش بهره وری سازمان نظام مهندسی کشاورزی ۵۲ وظیفه دراد که بر اساس آن تمام بسستر‌های تولید باید پرونده داشته باشند و این سازمان باید پای کار بیاید.
رئیسی مدیر غذا معاونت غذا و دارو گلستان می‌گوید: برای انجام آزمایش‌های لازم آزمایشگاهی در گلستان نداریم و نمونه‌های استان را به آزمایشگاه همکار در شهر ساری می‌فرستیم، اما به دنبال این هستیم که در اسرع وقت آزمایشگاه مستقلی در استان گلستان ایجاد کنیم.

نتیجه: علاوه بر ضرورت سلامت تولیدات گیاهی که لازمه سلامت و امنیت غذایی جامعه است ،پیشرفت اقتصادی کشور و صادرات محصولات کشاورزی به همکاری همه دستگاه‌های نظارتی و دولتی نیاز دارد تا برای هر حالتی برنامه ریزی مناسب پیش بینی شده باشد  و اگر مشکلی مانند برگشت محموله‌های صادراتی به وجود بیاید راهکار لازم از قبل مشخص و آماده اجرا باشد تا کشاورزان و اقتصاد کشور و منافع ملی و اعتبار بین المللی ایران ضربه نخورد.

سر دبیر :سید حسین حسینی