سرعت رشد تولیدات علمی کشور در جهان

به گزارش خبر گزاری صدا وسیما برنامه صبح بخیر ایران شبکه سه سیما با حضورمحمد حسن زاده،رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران به موضوع رشد تولیدات علمی کشورپرداخت.

مجری : الان تولیدات علمی کشور در چه وضعیتی است ؟
حسن زاده : تولیدات علمی ایران ، با سرعت بسیار بالایی در حال رشد است و کشور ما سالها است که بیشترین رشد تولیدات علمی را در جهان سپری می کند و این نتیجه کارکرد هزاران عضو هیئت علمی در دانشگاه ها و پژوهشگاهها و پارک های علم و فناوری و همچنین میلیون ها دانشجو در سراسر کشور است که انتظار می رود در سالهای آینده این شتاب بیشتر هم بشود .
مجری : این تولیدات خوب است به جهت حجمی حتما رضایت بخش است همانطور که شما گفتید منتها به جهت کیفی برای پیشرفت کشور چاره ساز هست ؟
حسن زاده : وظیفه ای که دانشگاهها و پژوهشگاهها بعهده دارند این است که آنچه که مورد نیاز کشور در قسمت صنعت در قسمت مدیریت ، در قسمت اجرایی هست را بتوانند به بوته آزمایش بگذارند راه حل ها را نشان بدهند و آنها را منتشر کنند این وظیفه نظام دانشگاهی است .
این که تا چه اندازه از این هادر قسمت صنعت و جامعه استفاده می شود بستگی به این دارد که زیرساخت های ما در آن سمت تا چه میزان آماده است ، آیا صنعت آمادگی این را دارد که بتواند جدیدترین یافته های علمی را به محصول تولید کند ؟ آیا جامعه پذیرای این هست که آنچه که بعنوان روش شناسی ها در دانشگاهها توسعه داده می شوند آنها را اجرایی کنند ؟ بنابراین کاربردی کردن علم یک طرف قضیه هست که در سال های اخیر حرکت های خیلی خوبی اتفاق افتاده است یک مثال از این تشکیل پارک های علم و فناوری و مراکز رشد و مراکز کارآفرینی و نوآوری است که امروزه ما بیش از 50 پارک علم و فناوری در کشور داریم که صدها ، بلکه هزاران شرکت دانش بنیان در آنجا مشغول فعالیت هستند و درآمد شرکت های دانش بنیان سال به سال دارد افزایش پیدا می کند و حمایت هایی هم که از طرف مقامات ارشد و با نامگذاری همین امسال بعنوان تولید دانش بنیان توسط مقام معظم رهبری ، فکر می کنم که آن حلقه مفقوده دارد یواش یواش پیدا می شود و آنچه که در دانشگاهها تولید می شود به سمت جامعه سرازیر می شود و روند صنعت ما هم همین را نشان می دهد که صنعت ما به دنبال این است که رقابت کند ، به دنبال این است که کیفیت را افزایش بدهد،در همین بحث کرونا ما شاهد بودیم که دردنیا شروع کردند دانشگاهها و مراکز پژوهشی راهی پیدا کنند ، واکسنی را اختراع کنند ، در کشور ما هم با سرعت بسیار بالایی چنین کاری انجام شد در حالیکه در دنیا تنها چند کشور توانستند این کار را انجام بدهند . این نشان می دهد که علم ما الان به لبه اجرا رسیده است و ما می توانیم بگوییم که هر مسئله و مشکلی در قسمت جامعه و صنعت وجود داشته باشددر دانشگاهها و پژوهشگاههای ما راهی برای آن پیدا شده و در اختیار گذاشته شده است با تجاری سازی این ها و کاربردی سازی بیشتر این ها ما می توانیم امیدوار باشیم که دانشگاههای ما مشکلات صنعت ، جامعه و دولت را حل خواهند کرد .
مجری : نقش پژوهشگاه شما در این چرخه فکر می کنید که کجا توانسته اثرگذارتر عمل کند ؟
حسن زاده : پژوهشگاه علوم فناوری اطلاعات ایران بیش از نیم قرن تجربه دارد و سابقه دارد و سه تا وظیفه را به انجام می رساند اولین وظیفه ، وظیفه پژوهش و نوآوری است که در حوزه علوم و فناوری اطلاعات در قالب سه تا پژوهشکده در حال فعالیت است . قسمت دوم از ماموریت های پژوهشگاه بر می گردد به انجام امر ساماندهی برون داد های علمی کشور از جمله پایان نامه ها ، رساله ها ، گزارش ها ، مقالات علمی و سایر موارد ... که تقریبا هر دانشجویی یا هر دانش آموخته ای که از دانشگاه خارج شده باشد حداقل یک بار به پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات و به ویژه معاونت اطلاعات علمی و فناوری ، ایران داک مراجعه کرده باشد و سومین وظیفه و ماموریتی که پژ وهشگاه بر عهده دارد این است که خدمات مشاوره ای در حوزه علوم و فناوری اطلاعات به جامعه و سازمان ها ، صنایع و دولت بدهد . برای این سه تا ماموریتی که پژوهشگاه بر عهده خودش گذاشته شده است و آن بخش مربوط به ساماندهی اطلاعات علم و فناوری یک وظیفه حاکمیتی هست کارهای بزرگی انجام داده است و یکی از آن کارهای بزرگ سامانه همانند جو است که دانشجوها برای این که اطمینان پیدا کنند که یافته های علمی شان مطابق با اخلاق پژوهش پیش رفته است باید حتما همانند جویی کنند یعنی قانون مصوب مجلس شورای اسلامی است .
محمدحسین: قانون مبارزه و پیشگیری از تقلب در تهیه آثار علمی مصوب 1396 مجلس شورای اسلامی و پیشینه یابی هست که اصلا قبل از این که پژوهشگران شروع به پژوهش کنند ببینند که آیا پژوهش آنها چیست ؟ کاری انجام شده ؟ آشنا بشوند از آنها استفاده درست بکنند و یک سامانه خیلی خوبی ما داریم سامانه نما که سامانه نما تمام رتبه های ایران در حوزه علم و فناوری ، در دنیا را یک جا گردآورده ، هم خود مردم می بینند می توانند عملکرد دانشگاهها و پژوهشگاههای خودشان را در بین برترین های دنیا ببینند هم سیاستگزاران و مدیران می توانند از آن استفاده کنند برای سیاستگزاری بهتر و هم این که علاقمندانی که می خواهند پژوهش کنند ، ببینند که روند رشد مراکز علم ما و مراکز علم و دانش ما به چه صورتی بوده می توانند از سامانه نما استفاده کنند یک سامانه خیلی خوب دیگری وجود دارد سامانه دانش ایران است که مشارکت ایران در د انش جهانی را به نمایش می گذارد ، سامانه ثبت پایان نامه ها هست که پایان نامه های دانشگاههای مختلف را ثبت می کند ، ویرایش می کند که این ها دقیق باشند حتی دقیق تر از آن چیزی که خودشان به استاد ارائه می کنند با 150 هزار کلید واژه ای که استخراج شده است این ها را ساماندهی می کنند و سامانه های دیگری که در پژوهشگاه ما تولید شده و ما خدمات ویژه در حوزه اخلاق پژوهش ، در حوزه روش شناسی پژوهش ، در حوزه شیوه نامه استنادی ایران به دانشگاهها و پژوهشگاهها و به صورت انفرادی به پژوهشگران و دانشجویان در سطح تحصیلات تکمیلی ارائه می کنیم و سامانه گنج ما بزرگترین سامانه پایان نامه ها و رساله هایی است که چه آنچه که در ایران دفاع شده و چه دانشجویان ما ایرانی در خارج از کشور دفاع کردند این ها را ساماندهی کرده و میلیون ها عنوان پایان نامه و رساله در سامانه گنج ما وجود دارد که همه می توانند با مراجعه به سامانه irandac.ac.ir سرچ کنند و از آنها استفاده کنند .
بخش عمده ای از این ها تمام متن شان در اختیار عزیزان هست و همه این ها حرکت هایی هستند که پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران برای کمک به علم و فناوری ایران شروع کرده و امیدوار هستیم که ملت ما و دانشجویان و پژوهشگران ما از این خدمات ما راضی باشند .
مجری : من سال 83 دانشجو بودم آن زمان تقلب در پایان نامه ها کمتر بود الان گاهی اوقات از میدان انقلاب که رد می شود غصه می خورم واقعا که نوشته پایان نامه فوری و یک شماره تلفن هم داده است . این روندی که یک کسی در زیرپله ای در میدان انقلاب و یک پاساژی در گوشه خیابان مقاله دست جوان می دهد و تضمینی ، بالاخره چون پول می گیرد و از آن طرف اگر ثبت نشود و هر مشکلی پیش بیاید پولش را نمی تواند کامل اخذ کند ، این روند بالاخره هست و خیلی هم عیان است و غیرقانونی هم شاید نباشد ، چه کسی بایدبا این مقابله کند ؟
حسن زاده : کته خیلی خوبی است البته من باید اشاره کنم که در بین میلیون ها دانشجویی که در ایران از راه درست به پژوهش مشغول هستند تعداد بسیار کمی که از این کار انجام می دهند بسیار ناچیز است اما حتی یک دانه اش هم زیاد است ما باید به یک جایی برسیم که یک دانه هم وجود نداشته باشد .
اولا برای پیشگیری از این ما فکر می کنیم بررسی کردیم که آن بخشی که عامدانه این کار را می کنند این چیز دیگری است ولی یک بخش مهمی از شاید سواستفاده در تهیه برون داد های علمی از جمله پایان نامه ها و رساله ها ، بر می گردد به این که آگاهی وجود ندارد گام اول این است که ما بیاییم پژوهشگران خودمان را با اخلاق پژوهش آشنا کنیم که پژوهشگاه علوم و فناوری و اطلاعات این را شروع کرده است و به دنبال تعریف کد اخلاق پژوهش هستیم که بتوانیم در 4 ماژول پژوهشگران خودمان را با حوزه کار درست علمی آشنا کنیم دومین مسئله بر می گردد به نظارت در دانشگاهها توسط اعضای محترم هیئت علمی ، هر پایان نامه ای که در هر گوشه ای از کشور تعریف می شود حداقل یک استاد راهنما دارد و یک یا دو تا مشاور دارد بعضا دو تا استاد راهنما دارد ، وظیفه استاد راهنما و استاد مشاور ، کنترل دقیق محتوا هست که این محتوا هم در مسیری که تعیین شده و در پیشنهادیه تصویب شده باشد هم این که این مسیر به سلامت انجام شده باشد ، طی شده باشد و ما باید در دانشگاهها چه معاونین پژوهشی محترم ، من استفاده می کنم و خواهش می کنم معاونین محترم پژوهشی دانشگاهها و معاونین آموزشی دانشگاه ها و تحصیلات تکمیلی بیشترین دقت را بکنند که تیم پژوهش به معنای واقعی کنترل خودش را و ارتباط خودش را با دانشجو حفظ کند که دانشجو بداند که پشتیبانی می شود دانشجو بداند که کسی هست که نگاه م یکند آن چیزی که در درون پایان نامه یا رساله اتفاق می افتد و سومین مورد بر می گردد به کاری که ما انجام می دهیم و آن همانند جویی است .
محمدحسین: ما اخیرا نسخه جدید همانند جویی مان را رونمایی کردیم که با استفاده از الگوریتم های هوش مصنوعی امکان شناسایی هرگونه انتحال یا سواستفاده علمی را فراهم کرده است .
مجری : استفاده از این همانند جویی در دانشگاههای کشور اجباری هست یا دلخواهی؟
 طبق قانون مصوبه مجلس شورای اسلامی همه باید این کار را انجام بدهند و توسط پژوهشگاه علوم و فناوری و اطلاعات ایران ایران داک این انجام بشود اما بعضی از دانشگاهها خارج از وزارت علوم تحقیقات و فناوری و بعضی از مجموعه های دانشگاهی همکاری به نسب کمتری دارند این آسیب می زند به این دلیل که بزرگترین مجموعه همانند جویی و محتوا یا استخر دانش در پژوهشگاه علوم و فناوری و اطلاعات ایران است و در جای دیگری همانند او را نداریم من استعاره استفاده می کنم می گویم ما همانند جویی کرده ایم ایران داک در ایران همانندی ندارد پس بنابراین ما بهتر است که این همکاری ها را توسعه بدهیم البته باید اینجا عرض کنم که ما صحبت هایی که کرده ایم همه دارند همکاری می کنند و بعضی مواقع در جریان نبودند بعضی مواقع ممکن بود که آشنا نبودند ما هم توجیه را و هم ترویج و هم آشناسازی را انجام داده ایم امیدوار هستیم که انشاالله ما در سال 1402 بتوانیم استخر دانش همانند جویی خودمان را به حداکثری برسانیم و این موجب می شود که ما با خیال راحت خود من وقتی که پایان نامه می نویسم بدهم به همانند جویی ، اطمینان خاطر داشته باشم که آن کاری که نوشتم مطابق با استانداردهای اخلاق پژ وهش است این هم برای امروز و هم برای آینده من خوب است و هم برای کشور خوب است کار علمی کار سالمی است و اگر این اتفاقات بیفتد دوستانی که مغازه زدند البته اینها نادوستان شاید بگوییم این کارها را انجام می دهند بازارشان بسته خواهد شد و حتما ما باید تسهیلات را مقدم بر تنبیهات در نظر بگیریم و ما در پژوهشگاه علوم و فناوری و اطلاعات به دنبال این هستیم که تسهیل گری کنیم و این تسهیل گری وظیفه ما هست .
مجری : خیلی اتفاق خوبی است انشاالله که این زودتر رقم بخورد یعنی همه دستگاهها با مساعدت خودشان دانشگاههای مختلف ، هر جایی که در تولید علم در کشور نقش دارد بیاید و از این همانند جویی استفاده کنند ، خیلی زشت است حتی یک مورد در چند میلیون اگر بخواهد اثری همین طور نوشته شود که فقط کاغذ را سیاه کرده باشد واقعا شان رتبه علمی ایران این نیست .
سوال نهایی را بپرسم خیلی موقعه ها از این همانند جویی استفاده هایی هم می تواند بشود مربوط به گذشته ، یک پایان نامه ای شاید پانزده سال پیش نوشته باشم الان می خواهم یک مسئولیتی در یک جایی بگیرم پایان نامه من را می خواهند که ببینند عیار علمی من چقدر است ؟ این خدمات را هم این سامانه انجام می دهد ؟
حسن زاده : ما در همانند جویی به دنبال این هستیم که به مرور هم آثار خارج از ایران را وارد کنیم یعنی محتوای غیرفارسی زبان را هم وارد کنیم و این امکان برای ما وجود دارد در همین همانند جویی جدیدی که رونمایی کردیم این امکان وجود دارد که کتاب ها را همانند جویی کنیم گزارشهای پژوهشی را همانند جویی کنیم من از این جا اعلام می کنم که ما برای کتاب ها نیاز به همانند جویی داریم برای اسناد ثبت اختراع نیاز به همانند جویی داریم برای گزارش های پژوهشی نیاز به همانند جویی داریم برای مقاله ها و حتی بعدا باید به سمت این برویم که بتوانیم ما حتی تکالیفی که ارائه می شود همانند جویی کنیم یعنی دانش آموز ما وقتی که یک تکلیفی می نویسد به لحاظ نمادین آشنا بشود با این که من کار خودم را چک کنم ببینم که آیا این درست است یا نه این فرهنگ سازی کم کم کمک می کند که رشد علمی ما ... خیلی از مواقع با توجه به این که می گویند این خیلی مهم نیست برو از فلان جا بردار بیاور حالا مهم است که این کار انجام داده باشی اگر در کنار این دانش آموز ما یاد گرفته باشد که بعد از این که کارم را نوشتم همانند جویی کنم کارم را این فرهنگ همین طور ادامه پیدا می کند و ما در کشورمان به جاهای خیلی خوبی در این زمینه دست پیدا می کنیم .