روز جهانی هوای پاک

به گزارش سرویس وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، ‌می‌گویند مرد ثروت‏مندی تصمیم گرفت چند روزی بچه‌اش را به یک روستا ببرد تا با مقایسه‏‌ی دارایی خود و فقر آنان بیش‏تر و بهتر قدردان زحمات شبانه‌روزی پدر شود. در مراجعت نتیجه‌ا‏ی عکس گرفت؛ چراکه فرزندش برای او نوشته بود: «پدر از تو سپاس‏گزارم که فقر ما و دارایی آن‌ها را به من نشان دادی: ما هوای آلوده داریم و آن‌ها هوای پاک؛ ما استخر داریم و آن‌ها آبگیر؛ ما باغچه داریم و آن‌ها باغ‌های میوه؛ ما فقط سگ داریم و آن‌ها مرغ، خروس، گاو و گوسفند!»

این مقدمه‏‌ی کوتاه، بهانه‌ای است برای معرفی یکی دیگر از روزهای جهانی که اهمیتش هر سال بیش­تر از سال قبل احساس می‌شود، روز جهانی هوای پاک.
آلودگی هوای شهرها، یکی از مهمترین تهدیدات زیست محیطی برای سلامت انسان است، بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، آلودگی هوا به عنوان یک چالش جهانی و فرامرزی دارای آثار گسترده‌ای است که از جمله می‌توان به اثرات جبران ناپذیر آن بر سلامت انسان که از اصلی‌ترین عوامل مرگ و میر در سطح جهان با سالانه هفت میلیون مرگ زودرس است، اشاره کرد. اما از طرف دیگر در دهه اخیر شاهد افزایش مهاجرت از روستا به شهر‌ها بوده ایم و این روند همچنان روبه افزایش است.

اکنون جمعیت دنیا حدود ۷.۹ میلیارد نفر است که پیش بینی شده تا سال ۲۰۵۰ انتظار می‌رود جمعیت دنیا به بیش از ۹ میلیارد نفر افزایش یابد که بر این اساس سهم افرادی که در شهر‌ها زندگی می‌کنند، از ۵۰ درصد به ۷۰ درصد خواهد رسید؛ در نتیجه، سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD) پیش‌بینی می‌کند که اگر تغییرات سیاستی مناسبی صورت نگیرد، مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا در شهر‌ها تا سال ۲۰۵۰ دو برابر خواهد شد و آلودگی هوا به اولین دلیل مرگ و میر زیست محیطی در دنیا تبدیل می‌شود. چون زمانی که جمعیت شهر‌ها افزایش یابد بر همان میزان هم تقاضا برای سوخت و حمل و نقل افزایش می‌یابد و این مساله آلودگی هوا را تشدید می‌کند.

در دسامبر ۱۹۹۷ در شهر کیوتوی ژاپن اعضای سازمان ملل متحد، پیمانی را بررسی کردند که به موجب آن، می‌بایست تولید آلاینده‌های هوا برای جلوگیری از پدیده گرم شدن اتمسفر محدود شود، پیمان کیوتو به دنبال کاستن از گاز‌هایی مانند دی‌اکسیدکربن و متان است که جایگزینی برای نیروگاه‌های خورشیدی و بادی با نیروگاه‌های معمولی در این راستا توصیه شده و بر این اساس این روز به عنوان روز جهانی هوای پاک نامگذاری شد که هر ساله در هفتم سپتامبر برابر با ۱۶ شهریور ماه برگزار می‌شود.

در چند سال گذشته کشور‌های مختلف در صدد رعایت اصل پیمان کیوتو بر آمدند تا خود را از شر آلودگی هوا خلاص کنند که بر این اساس شهر مکزیکوسیتی حدود ۱۰ سال بر روی مولفه‌هایی مانند توسعه حمل و نقل عمومی از جمله مترو و اتوبوس، به روز رسانی استاندارد‌های خودروها، ارتقای استاندارد سوخت، استفاده از گاز طبیعی، معاینه فنی و حذف خودرو‌های فرسوده کار کرد که نتیجه آن خارج شدن این شهر از فهرست چند شهر اول آلوده جهان بود.

وقتی از آلودگی هوا و آثار سوء آن بر سلامت انسان‌ها صحبت می‌کنیم، عمدتا نوک پیکان به سمت ذرات ریز معلق کمتر از ۲.۵ میکرون نشانه می‌رود که از سوخت کربن تولید می‌شوند که از سوختن ذغال سنگ، بنزین و گازوییل ناشی از تحرک خودرو‌ها و آتش سوزی‌های گسترده ناشی می‌شود که بر اساس اعلام سازمان‌های جهانی مرتبط با سلامت، ریزگرد‌ها عامل بیش از ۸۵ درصد مرگ و میر مرتبط با آلودگی هوا هستند، بنابراین بهترین راهکار برای کاهش آلودگی هوا، حذف این عوامل است.

بعد از آن یک سری اقدامات شناسایی و برای کاهش آلودگی هوا توصیه شد که از جمله آن‌ها جایگزین کردن وسایل نقلیه بنزینی و گازوئیلی با خودرو‌های برقی، حذف موتور‌های دیزلی کنترل نشده، جلوگیری از سوزاندن محصولات و مزارع و رفتن به سمت استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر است که برخی کشور‌ها با به کار بردن این توصیه‌ها تا حد زیادی در کاهش آلودگی هوا در شهر‌های خود موفق بوده اند به عنوان مثال شهر شنزن چین، حمل و نقل عمومی خود را که از سوخت گازوئیل استفاده می‌کرد، به ناوگان اتوبوس‌های برقی تغییر داد که باعث کاهش ۴۸ درصدی انتشار دی‌اکسید کربن و همچنین کاهش چشمگیر تولید ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون شد.

قانون هوای پاک در ایران
با این حساب کاهش آلودگی هوا راهکار دارد فقط باید در اجرای آن راهکار‌ها همت کرد، ایران نیز همگام با دیگر کشور‌ها تلاش کرد تا سروسامانی به وضعیت آلودگی هوا به ویژه در کلانشهر‌ها بدهد. بر این اساس قانون هوای پاک در سال ۱۳۹۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی و به تأیید شورای نگهبان رسید که مشتمل بر ۳۴ ماده و ۳۹ تبصره است، این قانون در همان سال به تمام دستگاه‌های ذیربط ابلاغ شد که طبق ماده ۲ قانون هوای پاک تمام اشخاص، دستگاه‌ها و موسسات از جمله دولتی و غیردولتی، اشخاص مستقر در مناطق آزاد تجاری و صنعتی، مناطق ویژه اقتصادی، شهرک‌ها و نواحی صنعتی موظفند تا مقررات این قانون را رعایت کنند و سازمان حفاظت محیط زیست نیز مسئول نظارت بر حسن اجرای این قانون است.

یکی دیگر از عوامل آلودگی هوا در کلانشهری مانند تهران مصرف بالای گاز در منازل است که این مساله باعث می‌شود برای اینکه سوخت نیروگاه‌ها و صنایع جبران شود از مازوت یا گازوییل استفاده کنند، به گفته تجریشی در منازل تقریبا ۵۰۰ کیلو وات ساعت در ازای هر متر مربع انرژی مصرف می‌کنیم در حالی که اکنون اروپایی‌ها ۲۰۰ کیلو وات بر ساعت مصرف می‌کنند و سیاست آن‌ها این است که تا سال ۲۰۲۵ این میزان را به ۵۰ کیلو وات برسانند، ما قانون مقررات ساختمان ماده ۱۹ را داریم که موظف کرده ساختمان‌هایی که ساخته می‌شوند ملاحظات صرفه جویی در آن‌ها رعایت شود مثلا پنجره‌ها دو جداره باشند، اما شواهد نشان می‌دهد که این روند اجرا نمی‌شود بنابراین وقتی همه این سهل انگاری‌ها را کنار هم می‌گذاریم داشتن هوایی آلوده خیلی دور از انتظار نیست.

در قانون هوای پاک راه‌های برون رفت از این معضل به روشنی دیده شده، اما متاسفانه اجرا نمی‌شود، بر اساس قانون هوای پاک وقتی وارد آبان و آذرماه می‌شویم نباید به کامیون‌ها و اتوبوس‌هایی که معاینه فنی ندارند اجازه تردد داده شود، نباید اجازه دهیم ماشین‌های ساختمانی در زمانی که هوا در شرایط آلودگی بالا قرار می‌گیرد وارد شهر شوند، باید اتوبوس‌هایی که داخل شهر تردد می‌کنند فیلتر دوده داشته باشند، حتما باید از درجا کار کردن اتوبوس‌ها در ایستگاه‌ها جلوگیری شود، تمام این‌ها اقداماتی است که همه باید با هم انجام شود، اما هیچ کدام هم انجام نمی‌شود.

هوا در زندگی بسیار مهم است، چون بدون هوا بیشتر از سه دقیقه نمی‌توان زنده ماند هر چند استثنائاتی هم وجود دارد، اما قانون آن سه دقیقه است در حالی که بدون آب و غذا حداقل تا چند هفته می‌توان نفس کشید و زنده ماند بنابراین هوا به مراتب از آب مهمتر است، در نهایت روزانه به یک و نیم لیتر آب نیاز داریم، اما هوا چند متر مکعب وارد بدن انسان می‌شود و این کار هم باید مداوم انجام شود وگرنه خفه می‌شویم بنابراین آثاری که دارد به مراتب بدتر از آب است، اما به نظر می‌رسد که اهمیت آن هنوز برای ما انسان‌ها آنطور که باید مشخص نشده است.

منابع : 

https://hawzah.net/
https://gsi.ir/