نقش تغذیه در زوال عقل و جلوگیری از بیماری آلزایمر

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای استان خوزستان،آمنه مصیبی دهکردی به خبرنگار ما گفت: زوال عقل، اصطلاحی کلی است که برای توصیف کاهش عملکرد ذهنی در شدتی که زندگی روزانه را مختل کند، به کار می‌رود و شامل مجموع‌های از علائم است که بر حافظه، تفکر، استدلال، شخصیت، اخلاق و رفتار فرد اثر می‌گذارد، به عبارت دیگر، وقتی بخش‌هایی از مغز که در یادگیری، حافظه، تصمیم گیری و زبان نقش دارند، دچار اختلال میشوند، فرد مبتلا به زوال عقل می‌شود.

وی شایعترین علت زوال عقل را بیماری آلزایمر عنوان کرد و افزود:، اما بیماری‌های عروقی مغز، پارکینسون و سایر بیماری‌ها نیزمی توانند سبب زوال عقل شوند. سن بالا، مهمترین عامل خطر برای ابتلا به زوال عقل است. اگر قبل از هفتاد سالگی مبتلا شده باشند. عوامل خطر بیماری‌های قلبی - عروقی شامل فشارخون بالا، کلسترول بالا، دیابت، چاقی به ویژه در میانسالی و استعمال دخانیات نیز خطر ابتلا به زوال عقل را بالا می‌برند. همچنین مصرف الکل، ضربه به سر، برخی کمبود‌های تغذیه ای، خواب نامناسب، تحصیلات کم، آلودگی هوا، برخی بیماری‌های جسمانی نظیر نارسایی کلیه، افسردگی و حتی برخی دارو‌ها در ابتلابه این بیماری مؤثر هستند.  

مصیبی دهکردی ادامه داد: با آنکه درمان قطعی برای بیماری آلزایمر و سایر انواع زوال عقل وجود ندارد، اما به نظر می‌رسد راه‌هایی برای پیشگیری از آن وجود دارد. فعالیت بدنی، تعاملات اجتماعی و فعالیت‌های ذهنی، نقش محافظت کننده دارند. همچنین کاهش عوامل خطر بیماری‌های قلبی - عروقی به ویژه درمان فشار خون بالا، بسیار کمک کننده است. رژیم غذایی سالم و پیشگیری از کمبود‌های تغذیه‌ای هم احتمالاً در پیشگیری مؤثر هستند. شیوه زندگی سالم در دوران سالمندی نیز میتواند مؤثر باشد. عادات سالم، علاوه بر پیشگیری از بیماری آلزایمر و سایر انواع زوال عقل، مزایای فراوانی برای سلامت دارند و از بسیاری از بیماری‌های مزمن جلوگیری میکنند.

کارشناس ارشد تغذیه گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت خوزستان اضافه کرد: پیروی از یک رژیم غذایی خاص که ترکیبی از رژیم غذایی مدیترانه‌ای و رژیم غذایی پیشگیری و درمان فشارخون بالاست، در به تاخیر انداختن تخریب عصبی، افت عملکرد شناختی و خطر ابتلابه آلزایمر و سایر انواع زوال عقل تأثیر مثبت دارد. این رژیم، تلفیقی از مواردی است که برای پیشگیری از دیابت و بیماری‌های قلبی -که دو خطر شناخته شده برای آلزایمر و سایر انواع زوال عقل هستند، توصیه می‌شود و حاوی غذا‌های مفید برای مغز است. در این رژیم غذایی، دریافت کره، مارگارین، روغن جامد، گوشت قرمز، انواع خورا کی‌های شیرین، کیک و شیرینی و غذا‌های سرخ شده محدود میشود و برعکس، تأ کید بر مصرف روغن زیتون، غلات کامل، سبزیها، مغزها، دانه ها، غذا‌های دریایی و گوشت پرندگان است.

وی می‌گوید: ویژگی‌های رژیم غذایی  که در به تاخیر انداختن تخریب عصبی و خطر ابتلا به آلزایمر و سایر انواع زوال عقل نقش مثبت دارد به شرح زیر است:

۱ / سبزی‌های برگ سبز مانند کاهو، اسفناج، بروکلی، کلم و سبزی خوردن دست کم شش بار در هفته مصرف میشوند. این مواد غذایی حاوی اسید فولیک هستند که برای عملکرد مغزی مفید است.

۲ / سایر سبزی‌ها مانند گل کلم، هویج، فلفل دلمه، کرفس، خیار، پیاز، سیر، قارچ و لوبیای سبز روزانه مصرف میشود.

۳ / مغز‌ها و انواع آجیل‌ها شامل گردو، پسته، بادام، بادام هندی، حداقل پنج سهم در هفته دارند. مغز‌ها حاوی ویتامین E هستند.  دریافت بیشتر این ویتامین از طریق غذا، با خطر کمتر ابتلا به زوال عقل همراه است. به علاوه گردو حاوی اسید‌های چرب امگا- ۳نیز هست که در سلامت قلب و عروق و مغز مؤثر است.

 ۴ / روغن زیتون به عنوان منبع اصلی چربی در رژیم غذایی، بوده و از روغن زیتون (فرابکر) ۱ به عنوان روغن اصلی درپخت و پز و سس‌ها استفاده میشود.

از واژه فرابکر بیشتر بدانید

دهکردی مصیبی گفت: واژه “فرابکر” یا Extra Virgin که روی بسته بندی‌های محصول درج می‌شود به چه معنا است؟ روغن زیتون فرابکر با فشرده سازی و خرد کردن میوه زیتون به دست آمده است. برای تهیه این روغن زیتون درجه یک از هیچ ماده شیمیایی استفاده نشده و همچنین حرارت نخواهد دید. این نوع روغن زیتون سرشار از امگا ۹ بوده که برای تندرستی بدن بسیارمفید است. رنگ این نوع روغن زیتون، کمی تیره‌تر است و گاهی رنگ آن بین زرد طلایی تا سبز تیره میشود. از روغن زیتون فرابکر برای مزه دار کردن سالاد، نان، خورا کی‌های دیگرو همچنین برای پخت و پز با حرارت کم استفاده می‌شود.

۵ / میوه‌های خانواده توت؛ شامل توت فرنگی، انار، مویز، تمشک و شاتوت، حداقل دو بار در هفته هر بار یک سهم (نصف لیوان) مصرف شود. این میوه‌ها حاوی مواد مفیدی هستند که در سلامت مغز مؤثرند.

۶ / غلات کامل شامل نان جو، نان سبوسدار و ما کارونی حاوی گندم کامل، حداقل سه روز در هفته استفاده میشوند.

۷ / غذا‌های دریایی به ویژه ماهی‌های چرب یکبار در هفته مصرف میشود. ماهی آزاد، ماهی شیر و قزآلآی رنگین کمان حاوی اسید‌های چرب امگا- ۳هستند که برای سلامت مغز و قلب و عروق مفید هستند.

۸ / حبوبات شامل عدس، نخود، لوبیا چشم بلبلی، باقلا، لوبیا سفید و لوبیا چیتی، یک روز در میان استفاده میشوند.

۹ / ما کیان شامل مر غ و بوقلمون، حداقل دو بار در هفته مصرف میشود.

۱۰ / گوشت قرمز شامل گوشت گوساله و گوسفند کمتر از چهار بار در هفته استفاده میشود.

۱۱ / دریافت خورا کی‌های شیرین شامل کیکها، کلوچه ها، انواع شرینی جات، شکلات، تافی، آبنبات، باید به کمتراز پنج بار در هفته کاهش یابد.

۱۲ / غذا‌های سرخ شده شامل مر غ و میگوی سرخشده، سبزی‌های سرخ شده، سیب زمینی سرخ کرده کمتر از یک سهم در هفته دریافت میشود. این غذا‌ها حاوی اسید‌های چرب اشباع و ترانس است که برای مغز و قلب مضر است.

۱۳ / مصرف کره، مارگارین، روغن نارگیل، روغن حیوانی و سایر روغن‌های جامد به کمتر از یک قاشق غذاخوری درروزکاهش یابد. این مواد غذایی نیز حاوی اسید‌های چرب ترانس و اشباع هستند.

۱۴ / کمبود ویتامین C می‌تواند خطر ابتلا به زوال عقل را افزایش دهد؛ با مصرف کافی سبزی و میوه تازه، سعی کنید ویتامین C کافی دریافت کنید.

نقش چاقی در افزایش خطر ابتلا به زوال عقل

وی افزود: باتوجه به اینکه چاقی در میانسالی، احتمال زوال عقل را در سالمندی افزایش می‌دهد، توصیه می‌شود افراد زیر ۶۰ سال، وزن سالم خود را حفظ کنند و در صورتیکه اضافه وزن دارند، وزن خود را با رژیم غذایی، فعالیت بدنی و تغییرات رفتاری کاهش دهند، اما در سنین سالمندی، کاهش وزن به جز در موارد خاص توصیه نمی‌شود. در این سنین، برای پیشگیری از افزایش وزن، بیشتر میتوانید با کارشناس تغذیه مشورت کنید. در صورت تجویز پزشک به کاهش وزن، حتما زیر نظر متخصص  کاهش وزن در افراد بالای ۶۰ سال ممکن است احتمال زوال عقل را زیاد کند. اگر بدون علت وزن شما کاهش یافت، آن را مهم تلقی کرده و به پزشک مراجعه کنید تا علت آن مشخص شود. لاغری بیش از حد نیز در سنین سالمندی، خطر زوال عقل را افزایش می‌دهد، بنابراین با دریافت کافی پروتئین و فعالیت بدنی این کار را انجام دهید.

مصیبی دهکردی با بیان اینکه مصرف مکمل‌های غذایی نقشی در پیشگیری ندارد، ادامه داد: بنابراین لازم است از مصرف آنها، بدون تجویز پزشک خودداری شود. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد کمبود برخی مواد مغذی نظیر اسید‌های چرب امگا-،۳برخی ویتامین‌های گروه  B و ویتامین D ممکن است احتمال زوال عقل را افزایش دهد. سعی کنید با رعایت اصول تغذیه صحیح و دریافت غذایی کافی، متنوع و متناسب، مواد مغذی کافی دریافت کنید. در مواردی که احتمال میدهید مبتلابه کمبود یک ماده مغذی هستید، میتوانید با یک متخصص تغدیه مشورت کنید. رعایت رژیم غذای سالم همراه با فعالیت بدنی، توانبخشی شناختی و کاهش عوامل خطر بیماری‌های قلبی - عروقی نظیر فشارخون بالا می‌تواند در پیشگیری از زوال عقل مؤثر باشد.

اثر فعالیت بدنی برپیشگیری از زوال عقل

کارشناس ارشد تغذیه گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت خوزستان می‌گوید: ارتباط معکوسی بین فعالیت بدنی به ویژه در سنین ۵۳ تا ۵۵ سالگی و ابتلا به زوال عقل در سال‌های بعد زندگی دیده شده است. اثرات مفید فعالیت بدنی تا سی سال بعد هم باقی می‌ماند. در صورتیکه منعی برای آن وجود ندارد، سعی کنید حداقل نیمساعت در روز فعالیت‌های هوازی مانند پیاده روی سریع داشته باشید.