اصلاح الگوی کشت ضرورتی نیازمند عزم همگانی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، سیدمجتبی خیام نکویی، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس صرف اقدام برای اجرای الگوی کشت پس از ۵۰ سال را حرکتی مثبت و مفید دانست و گفت؛ سوای نتایج عملی و وضعیت فعلی این طرح پس از گذشت ۳ سال از ابلاغ طرح، باید در نظر داشته باشیم که با توجه به شرایط اقلیمی کشور و تغییرات جهانی آب و هوایی، تدام اجرای این طرح و اصلاح نقائص آن برای تامین امنیت غذایی جامعه ضروری است.

وی با بیان اینکه اجرای الگوی کشت به عزمی همه جانبه نیاز دارد، تصریح کرد: شما هر قدر هم تمرکز روی بسته فنی و فعالیت‌های درونی و صنفی بخش کشاورزی داشته باشید و حتی از روش‌ها و دانش نوین استفاده کنید، اما در بخش تلاش‌های سیاسی خوب عمل نکنید، در الگوی کشت اتفاق مهمی نمی‌افتد.

رئیس سابق سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی افزایش تولید گندم در کشور را نمونه‌ای از هماهنگی میان دو بخش فنی و سیاسی دانست و گفت: در سایر موارد نیز این دو بسته باید به صورت تلفیقی و هماهنگ پیش برود و به عنوان مثال اگر گفته می‌شود که نمی‌توان به کشاورز زور گفت یا او را مجبور به تغییر کشت کرد، لازم است که راهکار دیگری برای تشویق کشاورز اتخاذ شود.

خیام نکویی درباره ضرورت اجرای این طرح در ایران گفت: طبق جدیدترین مقالات منتشر شد در مجامع بین المللی، اگر در کشوری یک درجه سانتی گراد دما افزایش یابد، بین ۲ تا ۱۰ درصد تولیدات کشاورزی آن کشور کاهش می‌یابد و در شرایطی که کشور ما به سمت خشکسالی بیشتر می‌رود باید متوجه باشیم که تبعات آن در آینده دامنگیر خواهد شد و از همین رو، برای تامین امنیت غذایی باید تغییرات لازم را در مسیر به روز کردن روش‌ها ایجاد کنیم.

وی با اشاره به مطرح بودن الگوی کشت از نیم قرن پیش در ایران، توجه و پیگیری‌های شهید رئیسی را در آغاز اجرای طرح اصلاح الگوی کشت موثر خواند و گفت: از پنجاه دو سال پیش یعنی از قبل از پیروزی انقلاب اسلامی این موضوع همواره به عنوان هدف و ضرورت مطرح بوده و با رخداد‌های بعدی از جمله افزایش جمعیت اهمیت آن مضاعف شده است، اما باوجود اینکه هر دولتی که روی کار می‌آمد وعده اجرای آن را می‌داد، به دلایل مختلفی اجرا نمی‌شد تا اینکه آیت الله رئیسی که اعلام کرده بود معیشت و سفره مردم دغدغه اصلی ایشان است، بر اجرای آن تاکید کرد.

این عضو هیئت علمی افزود: شهید رئیسی تقریبا هر روز با وزیر جهاد کشاورزی تماس داشت و مواردی مربوطه، از نوسانات قیمت مواد غذایی تا وضعیت تولید و تامین نهاده‌ها را جویا می‌شد و در نشست‌های مختلف با تولیدکنندگان یا دست اندرکاران تامین مایحتاج عمومی نیز موضوع امنیت غذایی را پیگیری می‌کرد و در یکی دو مورد خود من در این باره صحبت کردم درباره لزوم در دست بودن یک سند جامع برای افق سال‌های آینده توضیحاتی ارائه دادم.

خیام نکویی اضافه کرد: پیرو همین گفت‌و‌گو‌ها کار در شورای انقلاب فرنگی شروع شد و سند ملی دانش بنیان امنیت غذایی با همکاری ۲۶ دستگاه تدوین شد که به عنوان سند بالادستی الگوی کشت مطرح می‌شد. به هرحال با طی مراحلی سند الگوی کشت که بیش از ۵۰ سال درباره آن تحقیق شده بود، تدوین شد.

وی با بیان اینکه در همان زمان نیز برخی از دست اندرکاران درباره پیشرو بودن تات در تدوین الگوی کشت و حتی پذیرش مسئولیت آن نگرانی داشتند، اضافه کرد: این اظهار نظر‌ها در حالی بود که ۵۰ سال بود الگوی کشت در این کشور به عنوان ضرورت مطرح می‌شد و مطالعات فراوانی روی آن شده بود، اما چون ما با باور داشتن به کار جهادی، اجرای آن را برای کشور ضروری می‌دانستیم با کمک پژوهشگران این عرصه طرح را تدوین کردیم.

رئیس سابق تات گفت: نمی‌خواهم بگویم که این طرح هیچ اشکالی نداشت، اما بسته به داشته‌ها و امکانات و انواع چالش‌ها و استفاده از دیدگاه‌ها مختلف کار پیش رفت و مواردی مانند سپردن بخش اصلی اجرای طرح بر عهده استانداران در آن گنجانده شد.

خیام نکویی درباره برآورد خود از میزان پیشرفت الگوی کشت طی ۳ سال اخیر گفت: به نظرم بیشترین میزانی که الگوی کشت عملیاتی شد چیزی حدود بیست و پنج درصد بود، اما باید در نظر داشت که کشاورزی با دارا بودن ابعاد و عرصه‌های متنوع و چالش‌های فراوان، پیچیدگی‌هایی فراتر از این اعداد و ارقام دارد. بطوری که می‌بینیم تغییر میزان تولید در گندم با تغییرات در بخش‌های دیگری مانند صنایع تبدیلی یکسان نیست.

وی با اشاره به اهمیت توجه به ارزش افزوده مواد کشاورزی گفت: ما ۹۸ درصد زعفران دنیا را تولید می‌کنیم، اما از یازده و نیم میلیارد دلار گردش مالی زعفران، کمتر از پانصد میلیون دلار نصیب کشور ما می‌شود و پیام این امر این است که ما به علت خام فروشی، از بخش بزرگ عایدات اقتصادی بی نصیب می‌مانیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس وضعیت اقتصادی گیاهان دارویی را نیز همانند زعفران دانست و با انتقاد از تداوم خام فروشی اظهار داشت: در گل محمدی یا زرشک کشور ما محصولات بی نظیری دارد، اما نهایت استفاده از این موهبت ها، تولید گلاب یا آب زرشک است که البته به نوبه خود فعالیت مثبتی است، اما لازم است که با استفاده از روش‌ها و فناوری‌های به روز و جدید و گسترش فعالیت در عرصه‌هایی مانند محصولات دارویی، ارزش افزوده بیشتری عاید این محصولات گردد.

وی با بیان اینکه فرسایش خاک در ایران در رده دوم جهانی است، گفت: متاسفانه ما جزو دومین کشور‌های دنیا در میزان فرسایش خاک هستیم و به ازای هر هکتار زمین، شانزده تن فرسایش خاک داریم که با توجه به محدود بودن منابع خاک کشور این رقم بسیار بالاست.

رئیس سابق سازمان تات، حفاظت از خاک را به معنی حفظ ذخایر گیاهی و ژنتیکی کشور خواند و افزود: ما بیش از هشت هزار گونه گیاهی داریم که اغلب آنها کم و نظیر و بی نظیرند. بطوری که در مورد گندم، ما بزرگترین کلکسیون گندم دنیا را در اختیار داریم که حفظ آنها وظیفه ماست.

خیام نکویی اضافه کرد: من در بازدید از بانک ژن آلمان دیدم که نمونه‌هایی از گندم ایران را از ۹۰ سال پیش جمع آوری کرده‌اند و ما نیز باید از این ذخایر خود حراست کنیم تا هنگام وقوع حوادث غیر مترقبه، آفات، بیماری‌ها و عوامل آسیب زا یا نابودکننده دیگر از بین نروند.