بازار سیاه کارت‌های بازرگانی در پایانه‌های مرزی یا هدر رفت فرصت صادرات ۴۰۰ هزارتن سیب درختی!

به گزارش  خبرگزاری صدا و سیما آذربایجان غربی؛ «سیب» واژه‌ای آشنا که حتی تلفظش هم تبسمی دلنشین بر لبان دوستانی می‌نشاند که به یادگار لحظه‌ای را ثبت می‌کنند. 

بیش از ۶۰ هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی آذربایجان غربی به باغات بارور و نهال سیب اختصاص دارد که این سطح زیر کشت نیز در کشور بی مانند است.

باغداران آذربایجان غربی هم سالهاست با تولید بیش از یک میلیون تن، معادل یک سوم سیب درختی کشور، با فاصله‌ای قابل توجه نسبت به تولیدکننده دوم، یعنی آذربایجان شرقی، جایگاه نخست تولید این میوه بهشتی را به خود اختصاص داده‌اند.

در دهه‌های گذشته، ایجاد واحد‌های صنعتی هم در شمال غربی‌ترین استان کشور بر مبنای تولیدات باغی به ویژه سیب درختی شکل گرفت و به تدریج به جایگاهی رسید که آذربایجان غربی را به بزرگترین ظرفیت تولید کنسانتره و آبمیوه کشور تبدیل کرد. 

برآورد‌های اولیه نشان می‌دهد اقتصاد بیش از ۵۰ هزار خانوار در آذربایجان غربی به طور مستقیم و بیش از ۲ برابر این ظرفیت نیز به طورغیرمستقیم به تولید سیب درختی وابسته است.

ارزش تقریبی سیب تولیدی باغداران آذربایجان غربی درسال‌های اخیر با احتساب حداقل قیمت‌ها چیزی ۱۵۰ هزار میلیارد تومان تخمین زده می‌شود؛ این عدد یعنی گردش مالی ده‌ها برابری و اقتصادی که سهمش از سیب قابل توجه است.

ولی اصل ماجرا چیست و چرا ممکن است امسال بزرگترین کابوس تولید و صادرکنندگان سیب درختی در آذربایجان غربی رقم بخورد؟ 

بر اساس اعلام رئیس هیات مدیره اتحادیه باغداران آذربایجان غربی، امسال میزان سیب درختی تولیدی در استان از حد نصاب‌ها فراتر رفته و نزدیک به ۵۰۰ هزار تن سیب در سردخانه‌های آذربایجان غربی برای فروش خارج از فصل و صادرات ذخیره شده است.

آقای امیر مرادی معتقد است؛ این خبر در کنار مسرت بخش بودن، به دلیل شرایط حاکم می‌تواند بسیار نگران کننده باشد.

عضو هیات مدیره اتحادیه باغبانی ایران می‌افزاید؛ برآورد‌های ما نشان می‌دهد امسال بین یک میلیون و دویست هزار تن سیب در استان تولید شده ولی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی، آمار متناقضی ارائه می‌دهد و همین مسأله می‌تواند برنامه ریزان را با اشتباه بزرگ محاسباتی مواجه کند.

او معتقد است امسال میزان تولید سیب درختی باغداران استان بین یک میلیون تا یک میلیون و ۴۰ هزار تن بود که تا پایان پائیز چیزی حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تن آن به عنوان سیب زیردرختی و ماده اولیه کارخانه‌های صنایع تبدیلی استان استفاده می‌شود و بعد از کسر میزان سیبی که به عنوان محصول تازه خوری روانه بازار می‌شود، در حدود ۵۰۰ هزار تن برای فروش خارج از فصل و صادرات قابلیت داریم.

در این زمینه با آقای بهنام تاج الدینی رییس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ارومیه گفت‌و‌گو کردم.

فردی که با سال‌ها تجربه در حوزه صادرات محصولات کشاورزی نسبت به وضعیت صادرات سیب درختی باغداران آذربایجان غربی در سال جاری به شدت نگران است.

او می‌گوید؛ معمولا نیمی از سیب صادراتی ایران به تولیدات باغداران آذربایجان غربی اختصاص دارد و با افزایش قابل توجه تولید و ذخیره‌ای که امسال اتفاق افتاده است، می‌توانیم با بازاریابی مناسب از حد نصاب ثبت شده صادرات سیب از استان (چیزی حدود ۳۵۰ هزار تن در پارسال) عبور کنیم.

این صادرکننده محصولات کشاورزی می‌گوید؛ امسال بازار کشور‌های همسایه از جمله عراق و افغانستان شرایط خوبی ندارند و به دلایل مختلف هنوز در جذب مشتری از این کشور‌ها و کشور‌های اوراسیا گشایشی صورت نگرفته است.

وی معتقد است: اگر متولیان امر در وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی و حتی امورخارجه رایزنی برای بازاریابی مناسب را آغاز نکنند، قفل صادرات سیب درختی باز نخواهد شد و در این صورت تا پایان سال به جای صادرات سیب و ارز آوری این محصول با زیان انباشته شده تجار و باغدارانی که سیب خود را برای فروش با قیمت‌های مناسب ذخیره کرده‌اند، مواجه خواهیم شد و این یعنی فرصت سوزی تاریخی در سالی که تقریباً تمام ظرفیت سردخانه‌ای آذربایجان غربی به نگهداری سیب درختی اختصاص یافته است.

البته این تمام ماجرا نیست چرا که امسال، پیش پای صادرکنندگان محصولات کشاورزی آذربایجان غربی مشکل بزرگتری وجود دارد؛ مشکل بزرگی به نام تعهدات ارزی و جلوگیری از صادرات برای بازرگانانی که سال هاست در افزایش آمار صادرات غیرنفتی کشور سهم عمده‌ای دارند.

رییس اتحادیه صادرکنندگان میوه و تره بار آذربایجان غربی رتبه بندی کارت‌های بازرگانی و اعمال محدودیت‌ها در قبال تعهدات ارزی را از مهمترین دلایل پای کار نیامدن صادرکنندگان از سیب دانست و گفت: سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی باعث شده است، تا صادرکنندگان سیب نتوانند به دلیل ناتوانی در بازگرداندن ارز حاصل از صادرات، با شیوه تهاتر میوه که یکی از روش‌های ابداعی وزارت جهاد کشاورزی برای صادرات میوه و تره بار است را اجرایی کنند.

علی نیکزاد می‌گوید: وزارت جهاد کشاورزی و بانک مرکزی اگرمحصولات کشاورزی را از تعهدات ارزی حذف نکنند صادرکنندگان باقی مانده دیگر قادر به مشارکت در امر مهم صادرات میوه و تره بار نخواهند بود و همین مسأله صادرات سیب ذخیره شده در سردخانه‌های آذربایجان غربی را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است.

بد نیست بدانیم که در برخی از پایانه‌های مرزی آذربایجان غربی به دلیل تعهدات ارزی دلالان وارد کار شده‌اند و با اخذ مبالغ هنگفت، میوه و تره بار صادرکنندگان را با کارت بازرگانی خود صادر می‌کنند که همین مسأله نیز اخلالی بزرگ در چرخه صادرات محصولات کشاورزی به وجود آورده است. 

رییس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ارومیه گفت: همین مسأله باعث شده است تعداد زیادی از صادرکنندگان از مدار صادرات خارج شوند و اگر برای این موضوع چاره اندیشی نشود صادرات سیب از آذربایجان غربی باید با مانع بزرگ دیگری دست و پنجه نرم کند.

رییس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ارومیه می‌گوید: همین مسأله باعث شده است عده‌ای از صادرکنندگان استان به کارت‌های بازرگانی یکبار مصرف روی آورند که بر خلاف مقررات جاری است و ده‌ها اتفاق ناگوار از جمله مشکلات مالیاتی و کارشکنی خریداران در کشور‌های همسایه برای بازپرداخت پول محصولات صادراتی را به دنبال دارد.

رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ارومیه به تازگی با ارائه فهرستی بلند بالا از بازرگانان محروم شده از صادرات استان، از استاندار آذربایجان غربی خواسته نسبت حل مشکل تعهدات ارزی این تجار اچاره اندیشی کند و از رئیس بانک مرکزی بخواهد تا ارز حاصل از صادرات میوه را مشمول تعهدات ارزی نداند.

در این بین، استفاده نکردن متولیان امر و مدیران اجرایی آذربایجان غربی از ظرفیت مهمی به نام "میز سیب" که در سفر استانی دولت دهم به آذربایجان غربی واگذار شد، بیش از پیش رخ می‌نماید!

دولت رفع موانع تولید سیب، قیمت گذاری، سیب شب عید و تظیم صادرات سیب را به آذربایجان غربی محول کرده است.

هر چند متولیان امر معتقدند واگذاری امور مدیریتی در خصوص سیب درختی به آذربایجان غربی، تنها یک عنوان نمادین است و سازوکار‌های حل بسیاری از مشکلات واگذار نشده است، ولی به نظر می‌رسد با ورود جدی‌تر مسئولان محلی، دست کم فراتر از آنچه امروز شاهد هستیم علاوه بر حل مشکلات باغداران آذربایجان غربی از تولید کنندگان سایر استان‌ها نیز گره گشایی خواهد کرد.

به موضوع اصلی باز می‌گردم؛ انبوهی از سیب درختی باغداران آذربایجان غربی در سردخانه‌ها ذخیره شده است و اگر برای صادرات این میزان سیب درختی چاره اندیشی نشود، به بزرگترین کابوس باغداران آذربایجان غربی در سال جهش تولید بدل خواهد شد. 

گزارش مکتوب از حمید جلیل زاده
خبرگزاری صداوسیما