راهنمای هوشمند قضائی، دسترسی ساده و ارزان مردم به حقوق قانونی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه در حاشیه آیین رونمایی از «راهنمای هوشمند قضائی»، با اشاره به گستره محصولات حقوقی و فناورانه موجود در کشور، افزود: در جامعه حقوقی و فناوری، تعداد زیادی محصول در حوزه ارائه خدمات حقوقی فعال هستند و بیش از ۴۰ محصول در این عرصه فعالیت می‌کنند. در همین زمینه، طی مذاکرات انجام‌شده با مدیران و طراحان این محصولات، داده‌هایی در اختیار آنها قرار گرفت تا بتوانند نیاز‌های قوه قضائیه و مردم را در محصولات خود لحاظ کنند و در نهایت خروجی با کیفیت‌تری برای مردم و دستگاه قضائی ارائه شود.

وی گفت: راهنمای هوشمند قضائی که در سامانه عدل‌ایران قرار دارد، پس از بررسی‌ها و آزمون‌های صورت‌گرفته از میان بیش از ۴۰ شرکت و با کمک هشت شرکت دانش‌بنیان که معیار‌های ارزیابی را طی کرده بودند، ایجاد شده است و در این فرآیند، بیش از ۱۰ میلیون داده در اختیار این شرکت‌ها قرار گرفت تا بتوانند ابزار‌های هوش مصنوعی خود را آموزش دهند.

وی افزود: در این مسیر، دانش حقوقی این محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی مورد ارزیابی و اندازه‌گیری قرار گرفت که بخشی از آن از طریق آزمون‌های رایج حقوقی برگزار شده در کشور انجام شد و پاسخ‌ها مورد بررسی قرار گرفت. همچنین با کمک بیش از ۳۰۰ نفر از متخصصان و خبرگان حوزه حقوق و قضا، محصولات مورد ارزیابی قرار گرفت تا اطمینان حاصل شود که این ابزار‌ها به نیاز‌های مردم و دستگاه قضا پاسخ مناسب می‌دهند.

کاظمی‌فرد گفت: نخستین خواسته قوه قضائیه این بود که مشخص شود این ابزار‌ها دارای دانش حقوقی هستند یا خیر؛ دوم، ساده بودن ارتباط این ابزار‌ها با مردم و توانایی گفت‌و‌گو با زبان ساده و نه زبان پیچیده حقوقی؛ سوم، امکان پیشنهاد روش‌های جایگزین قضائی و توصیه مسیر‌های غیرقضائی در صورت امکان احقاق حق از آن طریق و چهارم، پیش‌بینی احتمالی نتیجه شکایت و دادخواست، به‌گونه‌ای که در صورت ضرورت طرح شکایت و دادخواست با کیفیت مناسب به کاربر ارائه شود.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه در ادامه افزود: این رویکرد سبب خواهد شد ورودی پرونده‌ها به‌تدریج از کیفیت بهتری برخوردار شود و در عین حال مردم عزیز نیز در مسیر احقاق حقوق خود تنها نباشند و ابزاری مناسب در اختیار داشته باشند. همچنین استفاده از این ابزار‌ها با جلوگیری از ارجاع دادخواست‌های ناقص و رعایت الزامات شکلی مرتبط با پرونده‌ها، قطعاً در کاهش اطاله دادرسی تأثیر قابل توجهی خواهد داشت.

وی هدف اساسی ایجاد راهنمای هوشمند قضائی را «تسهیل فرآیند احقاق حق برای مردم» ذکر کرد و گفت: در همین زمینه، مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه به‌عنوان یک نهاد تنظیم‌گر، فضا را به سمتی سوق می‌دهد که محصولاتی در اختیار مردم قرار گیرد که خواسته‌های مردم در فرآیند احقاق حق و قوه قضائیه را دقیق‌تر برآورده سازند.

کاظمی‌فرد در ادامه با اشاره به کارکرد‌های راهنمای هوشمند قضائی، افزود: این محصولات در انتخاب عنوان دادخواست و شکوائیه، تنظیم عریضه، تکمیل مدارک و مستندات مورد نیاز، تنظیم لایحه و اظهارنامه به کاربران کمک می‌کنند و مردم می‌توانند در هر مرحله از رسیدگی از این ابزار‌ها بهره‌مند شوند.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه با اشاره به استمرار مسیر تحول فناورانه در دستگاه قضا، افزود: قوه قضائیه در دوره تحول و تعالی به دنبال آن است که احقاق حق برای مردم نه یک فرآیند پرهزینه و پیچیده، بلکه یک تجربه ساده، ارزان و هوشمند باشد که در آن فناوری، هوش مصنوعی و خدمات دیجیتال، دیوار‌های سنتی میان مردم و عدالت را بردارند و دسترسی به حقوق قانونی را به کم‌هزینه‌ترین و ساده‌ترین مسیر ممکن تبدیل کنند.

کاظمی‌فرد، با اشاره به مأموریت‌های این مرکز در چارچوب سند تحول قضائی، گفت: یکی از وظایف کلیدی تعریف‌شده برای مرکز آمار و فناوری اطلاعات در این سند، ایجاد زیست‌بوم فناورانه است که در سال‌های اخیر، دستاورد‌های موفقیت‌آمیزی در این حوزه به دست آمده است. نخستین گام جدی در این راستا، راه‌اندازی شناسه قضایی «ثنا» بود که اکنون با همکاری هشت شرکت دانش‌بنیان اجرا می‌شود و حدود ۴۰ درصد ثبت‌نام‌های سالانه آن به صورت غیرحضوری انجام می‌پذیرد. شهروندان در هر نقطه از جهان می‌توانند فرآیند‌های حقوقی خود را از طریق این سامانه پیگیری کنند.

وی افزود: در ادامه اجرای تکالیف قوه قضائیه و مرکز آمار و فناوری اطلاعات برای ارتقای سطح خدمت‌رسانی به مردم، ارائه راهنمایی هوشمند به خواهان و شاکی در اولویت قرار گرفت و بر این اساس، شیوه ارائه این مشاوره‌ها با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی طراحی و عملیاتی گردید؛ به نحوی که امروز، همزمان با سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، شاهد رونمایی از این سامانه هستیم.

کاظمی‌فرد با اشاره به چارچوب‌های تنظیم‌گری در این همکاری‌ها، گفت: در تعامل با شرکت‌های دانش‌بنیان، سند ضوابط و الزامات مشخصی تدوین شده که رعایت آن برای تداوم همکاری ضروری است. همچنین، «نهاد تراز» به عنوان سازوکاری برای احراز هویت و تنظیم‌گری ایجاد گردیده و در حوزه دادرسی الکترونیک نیز با سه شرکت تخصصی همکاری صورت می‌گیرد.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه گفت: در زیست‌بوم هوشمند قضائی مردم، سه مؤلفه ارزانی، آسانی و امنیت به طور ویژه مورد توجه قرار گرفته تا شهروندان بتوانند در بستری امن، خدمات حقوقی آسان و کم‌هزینه دریافت کنند.

وی هدف اصلی راهنمای هوشمند قضائی مردم را همراهی دقیق مراجعان از ابتدای فرآیند تا پایان آن دانست و افزود: این سامانه به گونه‌ای طراحی شده که از مرحله نیاز به راهنمایی اولیه برای دریافت خدمت تا تهیه متن لایحه و شکواییه، مشاوره و راهنمایی حقوقی دقیق ارائه می‌دهد. یکی از اهداف کلیدی دستگاه قضائی در بهره‌گیری از این ابزارها، کاهش تعداد پرونده‌ها و ساماندهی شکایات از طریق هدایت صحیح و دقیق مراجعان است.

کاظمی‌فرد با اشاره به اهمیت صلح و سازش در پرونده‌ها گفت: بسیاری از برنامه‌های هوش مصنوعی صرفاً به ثبت شکایت پیشنهاد می‌دهند که این امر به افزایش پرونده‌ها در دستگاه قضائی منجر می‌شود، اما در این دستیار هوشمند، در گام نخست راهکار‌های مصالحه و صلح و سازش به مراجعان ارائه می‌گردد و پس از آن، در صورت لزوم، مسیر ثبت شکایت معرفی خواهد شد.