مدیریت مؤثر و ایمن درد در بیماران مبتلا سرطان

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ «فخرالسادات فرودی» متخصص نانوتکنولوژی دارویی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز گفت: درد یکی از شایع‌ترین مشکلات بیماران سرطانی است که کیفیت زندگی، خواب و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ مدیریت دقیق و علمی درد، به بهبود کیفیت زندگی بیمار و در نتیجه به روند درمان کمک می‌کند.

وی تصریح کرد: مدیریت دارویی درد در بیماران سرطانی بر اساس «نردبان سه‌پله‌ای» سازمان جهانی بهداشت (WHO) انجام می‌شود، این رویکرد شامل دارو‌های غیراپیوئیدی مانند استامینوفن و دارو‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAID ها، اپیوئید‌های ضعیف مانند کدئین و برای درد‌های شدید، اپیوئید‌های قوی مانند مورفین، فنتانیل و اکسی کودون است.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: انتخاب دارو، دوز و راه تجویز با در نظر گرفتن شدت درد، مکانیسم درد، سابقه درمانی، عملکرد ارگان‌های حیاتی (کلیه و کبد) و تداخلات دارویی صورت می‌گیرد؛ اغلب از دارو‌های کمکی مانند دارو‌های ضدافسردگی یا ضدتشنج برای درد‌های نوروپاتیک، کورتیکواستروئید‌ها و ضدتهوع‌ها نیز به‌طور همزمان استفاده می‌شود.

عوارض مصرف اپیوئید‌ها

دکتر فرودی افزود: اگرچه اپیوئید‌ها سنگ‌بنای کنترل درد در انواع سرطان‌ها هستند، اما عوارض شایعی دارند که باید به‌طور فعال مدیریت شود این عوارض شامل یبوست، تهوع، خواب‌آلودگی، خارش، و سرگیجه است.

به گفته وی، یبوست ناشی از مصرف این دارو‌ها با دریافت ملین قابل پیشگیری است؛ عوارض جدی‌تر مانند دپرسیون تنفسی، نادر، اما نیازمند توجه فوری است و بیماران با نارسایی کلیه، کبد یا بیماری قلبی و تنفسی هنگام دریافت این داروها، نیازمند تنظیم دوز و پایش دقیق‌تری می‌باشند.

خطر دپرسیون تنفسی در مصرف همزمان اپیوئید‌ها با آرامبخش‌ها

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز بیان کرد: مصرف همزمان اپیوئید‌ها با سایر دارو‌های مهارکننده سیستم عصبی مرکزی مانند بنزودیازپین‌ها، آرام‌بخش‌ها، الکل یا آنتی‌هیستامین‌های آرامبخش، خطر دپرسیون تنفسی را افزایش می‌دهد.

دکتر فرودی با تاکید بر اینکه پایش منظم عملکرد کلیه، کبد، وضعیت تنفسی و سطح هوشیاری در بیمارانی که دارو‌های ضد درد مصرف می‌کنند، ضروری است، افزود: خانواده‌ها و بیماران باید نسبت به علائم هشداردهنده مانند خواب‌آلودگی شدید، گیجی، کاهش تعداد تنفس یا تنفس سطحی و اشکال در بیدار شدن، هوشیار باشند و در صورت مشاهده هرگونه نشانه خطر، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرند.

رژیم دارویی ترکیبی

وی همچنین توصیه کرد: استفاده از یک رژیم ترکیبی و چندوجهی (Multimodal analgesia) بسیار مؤثر است. این رژیم شامل استفاده از دارو‌های غیراپیوئیدی و دارو‌های کمکی برای هدف قرار دادن مکانیسم‌های مختلف درد است. این کار اجازه می‌دهد دوز اپیوئید‌ها به حداقل مؤثر کاهش یابد و در نتیجه عوارض مرتبط با آنها محدود شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، پایبندی دقیق به دستور پزشک در مورد دوز، زمان‌بندی و روش مصرف (مثلاً مصرف منظم برای درد مداوم) و ثبت منظم شدت درد و عوارض برای تنظیم بهینه درمان، حیاتی دانست.

وی در پایان تأکید کرد: مدیریت مؤثر و ایمن درد در بیماران مبتلا به سرطان یک فرآیند پویا و مبتنی بر ارزیابی مستمر است که نیازمند مشارکت فعال تیم درمان، بیمار و خانواده او می‌باشد. آموزش بیمار و مراقبان درباره اهداف درمان، نحوه مصرف داروها، مدیریت عوارض جانبی شایع، و شناسایی عوارض جدی، همراه با پیگیری منظم و مشورت با داروساز، اساس دست‌یابی به کنترل مطلوب درد با حداقل عوارض است.