فعال‌سازی صندوق‌های اضطراری برای نجات میراث‌فرهنگی

به‌ گزارش خبرگزاری صدا و سیما  منیر خلقی، رئیس کمیته ملی موزه‌های ایران (ایکوم ایران)، با تبیین ابعاد اقدامات اضطراری این نهاد در مواجهه با تهدیدات اخیر علیه میراث‌فرهنگی کشور، از فعال‌سازی هم‌زمان سازوکار‌های حقوقی، فنی و دیپلماتیک در سطح ملی و بین‌المللی خبر داد.

وی با اشاره به آغاز فوری اقدامات ایکوم ایران هم‌زمان با وقوع حملات نظامی اخیر، اظهار داشت: در نخستین ساعات بحران، با ارسال مکاتبه‌ای اضطراری به دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو، ریاست ایکوم جهانی و شورای منطقه‌ای ایکوم در آسیا و اقیانوسیه، وضعیت قرمز برای سایت‌های میراثی ایران اعلام شد و نسبت به هرگونه عملیات نظامی در مجاورت آثار تاریخی و موزه‌ها هشدار جدی داده شد.

خلقی با تاکید بر استناد این مکاتبات به اسناد حقوقی بین‌المللی، افزود: در این نامه با اتکا به کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و جایگاه ایران به‌عنوان یکی از کانون‌های بنیادین تمدن بشری، از نهاد‌های بین‌المللی خواستیم تا با بهره‌گیری از ظرفیت‌های حقوقی و دیپلماتیک خود، مانع از تداوم تهدیدات علیه میراث‌فرهنگی شوند.

رئیس ایکوم ایران در ادامه با تشریح ارسال گزارش فنی خسارات وارده به مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان، تصریح کرد: در پی آسیب‌های وارده به قلب تاریخی تهران، گزارشی جامع و مستند شامل فهرست ۱۰‌گانه‌ای از خسارات ساختاری و تزئینی تهیه و به مراجع بین‌المللی ارسال شد. این گزارش به‌طور مشخص به بروز شکاف‌های عمیق در سازه‌های شمس‌العماره و عمارت بادگیر، تخریب گسترده گره‌چینی‌ها تا سقف ۹۰ درصد و آسیب به تجهیزات تاریخی موزه‌ای اشاره دارد.

وی مطالبه محوری این مکاتبه را ورود فعال نهاد‌های بین‌المللی به عرصه دیپلماسی میراثی دانست و گفت: صدور بیانیه رسمی در محکومیت این اقدامات، یادآوری مسئولیت کیفری طرف‌های درگیر در صورت نقض معاهدات حفاظتی و اعزام هیئت‌های کارشناسی برای ارزیابی میدانی، از جمله مطالبات جدی ایکوم ایران بوده است.

خلقی همچنین با تبیین بسته پنج‌گانه مطالبات ایکوم ایران از ایکوم جهانی و یونسکو، اظهار داشت: محکومیت قاطع، اعمال فشار دیپلماتیک، تأمین حمایت‌های مالی و فنی، اعزام تیم‌های ارزیابی سریع و ایجاد هم‌افزایی راهبردی میان نهاد‌های بین‌المللی، در صدر مطالبات ما قرار دارد. در این چارچوب، شناسایی اقدامات نظامی علیه میراث‌فرهنگی به‌عنوان جنایت علیه میراث مشترک بشری و فعال‌سازی صندوق‌های اضطراری برای پاک‌سازی آلاینده‌های شیمیایی نیز مورد تاکید قرار گرفته است.

وی در ادامه به ارسال گزارش اثرات آلودگی‌های شیمیایی ناشی از حملات به زیرساخت‌های نفتی اشاره کرد و افزود: در این گزارش، تأثیر باران‌های اسیدی و رسوبات هیدروکربنی بر نمای موزه‌های تهران به‌صورت دقیق بررسی شده و همچنین خسارات ناشی از موج انفجار در دولتخانه صفوی، سایت میراث جهانی فلک‌الافلاک و مجموعه‌های تاریخی اصفهان به‌طور مستند و تصویری ارائه شده است.

رئیس ایکوم ایران با تاکید بر ضرورت عملیاتی‌سازی اصول «سپر آبی» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سازوکار‌های بین‌المللی حفاظت از میراث در شرایط بحران، تصریح کرد: در مکاتبه‌ای رسمی با وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، بر نصب فوری نشان‌های سپر آبی بر موزه‌ها و ابنیه تاریخی، تشکیل کمیته تخصصی سپر آبی و اطلاع‌رسانی آثار حقوقی این اقدام تاکید شد.

وی در تبیین اهمیت این اقدام افزود: بر اساس پروتکل دوم کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه، عدم نصب علائم حفاظتی و اعلام رسمی فهرست آثار تحت حمایت می‌تواند زمینه‌ساز تضعیف پیگیری‌های حقوقی در صورت بروز خسارت شود. از این‌رو، ایکوم ایران دستورالعمل اجرایی نصب نشان بین‌المللی سپر آبی را به تمامی مراکز فرهنگی و موزه‌ای کشور ابلاغ کرده است.

خلقی این اقدام را گامی راهبردی در جهت تثبیت وضعیت حقوقی میراث‌فرهنگی ایران در نظام بین‌الملل توصیف کرد و گفت: نصب نشان سپر آبی، به‌منزله شناسایی رسمی این اماکن به‌عنوان اهداف غیرنظامی است و هرگونه تعرض به آنها می‌تواند به‌عنوان جنایت جنگی علیه میراث‌فرهنگی در مراجع بین‌المللی مورد پیگرد قرار گیرد.

رئیس ایکوم ایران با تاکید بر ضرورت همبستگی جامعه موزه‌داری کشور، اظهار داشت: ایکوم ایران در این مقطع خطیر، در کنار تمامی حافظان میراث‌فرهنگی ایستاده است و صیانت از هویت تاریخی و تمدنی ایران را وظیفه‌ای مشترک و مقدس می‌داند.

وی همچنین از مدیران موزه‌ها، کارشناسان و اعضای ایکوم خواست تا هرگونه گزارش از آسیب‌ها و نیاز‌های حفاظتی را در اسرع وقت به دبیرخانه ایکوم ایران ارسال کنند و خاطرنشان کرد: اطلاع‌رسانی دقیق و مستندسازی حرفه‌ای، کلید موفقیت در پیگیری‌های حقوقی و حفاظتی در سطح بین‌المللی خواهد بود.