تامین امنیت غذایی نیازمند بهره گیری هوشمندانه از ابزار‌ها و فرصت‌ها

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مجید موافق قدیری با بیان اینکه در بحران‌هایی همچون جنگ و یا اختلال در واردات نهاده‌های دامی و بروز مشکل در زنجیره تأمین، بلافاصله «امنیت غذایی» به یکی از مهم‌ترین موضوعات تبدیل می‌شود، تقلیل مسئله به «خودکفایی ملی» را نگاهی تک بعدی و ساده انگارانه خواند و افزود: در چنین دیدگاهی، نقش حیاتی تجارت و زنجیره‌های تأمین جهانی نادیده گرفته می شود.

وی افزود: گاهی اوقات امنیت غذایی به ابزاری برای مطالبه بیشتر حمایت‌های دولتی، کاهش استانداردها یا مقاومت در برابر تجارت آزاد تبدیل می‌شود. در حالی که مزایا و پتانسیل‌های مثبت تجارت به کلی نادیده گرفته می‌شود. حقیقت این است که امنیت غذایی واقعی نه از طریق خوداتکایی کامل، بلکه از طریق ترکیبی هوشمندانه از تولید قوی داخلی، بازارهای آزاد و کارآمد، زنجیره‌های تأمین مقاوم و مدیریت حرفه‌ای ریسک به دست می‌آید.

رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان با اشاره به تجربیات بین المللی سالهای اخیر در عرصه تولید مواد غذایی تصریح کرد: غذا نه تنها به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی در روابط بین‌المللی تبدیل شده بلکه افزایش قیمت آن در داخل نیز می‌تواند تنش اجتماعی ایجاد کند و به همین دلیل نگاه واقع‌بینانه سیاست‌گذاران و تولیدکنندگان به وابستگی‌ها ضروری است.

قدیری افزود: به عنوان مثال آلمان همیشه آرزوی خودکفایی کامل در کشاورزی را داشته اما هرگز به آن نرسیده است. این کشور همچنان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان محصولات کشاورزی جهان است و به ویژه وابستگی قابل توجهی به واردات سویا دارد. با این حال واردات هوشمندانه نه تنها کمبودها را جبران کرده بلکه دسترسی پایدار به مواد غذایی را تضمین نموده و حتی در دوران بحران قیمت‌ها را در سطح مطلوبی نگه داشته است.

می‌توان اینطور برداشت کرد که خودکفایی بالا در صنعت کشاورزی لزوماً به معنای امنیت غذایی نیست. یک کشور ممکن است در تولید یک محصول خام به خودکفایی بالایی برسد اما برای فرآوری یا حتی تولید همان محصول همچنان به واردات وابسته باشد.

وی با بیان اینکه آلمان یکی از صادرکنندگان بزرگ محصولات با کیفیت و قیمت مناسب کشاورزی در جهان است، افزود: بازارهای اصلی صادراتی این کشور آمریکا، چین و سوئیس هستند، نه کشورهایی که بالاترین سطح ناامنی غذایی را دارند. بنابراین وقتی از گرسنگی در جهان صحبت می‌شود، باید به یاد داشت که آلمان و اتحادیه اروپا هزینه محور نیستند بلکه تولیدکننده محصولات کشاورزی با کیفیت بالا و قیمت مناسب هستند.

قدیری با تاکید بر اینکه تجارت جهانی بدون چالش نیست، اظهار داشت: محدودیت‌های ناگهانی صادرات، وابستگی‌های ژئوپلیتیکی و تفاوت در استانداردها ریسک‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. متأسفانه نمایندگان بخش کشاورزی اغلب با واکنش‌های دفاعی و منفی به توافقات تجاری پاسخ می‌دهند در حالی که این توافقات بویژه در بحران‌های جهانی می‌توانند فرصت‌های مهمی برای تأمین غذا و توسعه بخش کشاورزی ایجاد کنند. نادیده گرفتن واقعیت‌ها در نهایت اعتبار این بخش را کاهش می‌دهد.

وقتی بخش کشاورزی خود را «ضامن امنیت غذایی» معرفی می‌کند باید خود را نیز نقد کند. زیرا آنچه روی زمین کشت می‌شود در درجه اول برای تغذیه انسان نیست. بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی (مانند ذرت) به جای تغذیه مستقیم انسان یا دام به تولید انرژی (بیوگاز) اختصاص می‌یابد. این موضوع از نظر اقتصادی قابل درک است اما ادعای مطلق بخش کشاورزی درباره امنیت غذایی را زیر سؤال می‌برد. بنابراین بحث درباره استفاده بهینه از زمین‌های کشاورزی برای تغذیه انسان اهمیت بسیار بالایی پیدا می‌کند.

این فعال اقتصادی با بیان اینکه برای تقویت امنیت غذایی نیازی کافی است ابزارهای موجود را به شکل هوشمندانه و هماهنگ با یکدیگر به کار بگیریم، صریح کرد: این ابزارها شامل: بازارهای کارآمد، مکانیسم‌های مدیریت بحران و مدیریت حرفه‌ای ریسک می‌شود.

وی افزود: ایران نیز مانند بسیاری از کشورها در تأمین برخی نهاده‌های کلیدی مانند سویا، ذرت و کود شیمیایی به واردات وابسته است. تجربه ایران در دوران تحریم‌ها و نوسانات ارزی نشان داده که تکیه بر خودکفایی، بدون توجه به تجارت و زنجیره‌های تأمین جهانی می‌تواند هزینه‌های سنگینی به اقتصاد و معیشت مردم تحمیل کند. در واقع بهترین راه برای تضمین امنیت غذایی پایدار و مطلوب، ترکیبی هوشمندانه از تولید داخلی همراه با تجارت جهانی و مدیریت ریسک است.

قدیری با مهم خواندن نقش کشاورزی قوی داخلی، اظهار داشت: ایران در بسیاری از محصولات استراتژیک پتانسیل بالایی دارد اما این پتانسیل‌ها نیاز به چارچوب قانونی قابل اعتماد، کاهش بروکراسی زائد و سیاست‌های واقع‌بینانه دارد، نه فقط رویکردهای نمادین و شعاری. داستان‌های تکراری «مرگ مزارع» نیز کمکی به حل مسئله نمی‌کند، زیرا واقعیت اقتصاد کشاورزی این است که وقتی یک واحد تولیدی تعطیل می‌شود، زمین و امکانات آن معمولاً توسط سایر کشاورزان یا سرمایه‌گذاران به کار گرفته می‌شود و تولید ادامه پیدا می‌کند پس بجای تکرار مداوم شعار و روایات احساسی بهتر است روی راه‌حل‌های واقعی تمرکز کنیم.

رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان در پایان تصریح کرد: امنیت غذایی پایدار نه صرفا از طریق خودکفایی مطلق، بلکه از طریق ساخت یک سیستم تاب آور که بر پایه سه ستون تولید قوی داخلی، تجارت هوشمند و آمادگی سریع برای حل مسئله در زمان بحران استوار است شکل می گیرد.