چرخه نشر لرستان در مسیر پویایی

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، استان لرستان به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم فرهنگی کشور، همواره خاستگاه اندیشه‌ها و آفرینش‌های ادبی ارزشمند بوده است. نویسندگان و شاعران آن، از گذشته‌های دور تا امروز، به خلق آثار فاخر و ماندگار پرداخته‌اند. میراث ادبی لرستان نه تنها در قالب کتاب‌های منتشر شده، بلکه در روایت‌های شفاهی، سنت‌های خانوادگی و انتقال سینه‌به‌سینه نیز جلوه‌گر است؛ میراثی که نشان از قدرت محتوایی و اجتماعی نویسندگان این دیار دارد و جایگاه آنان را در تاریخ ادبیات ایران تثبیت کرده است.

در شرایط کنونی، توجه به نویسندگان بومی لرستان اهمیتی دوچندان یافته است. این نویسندگان با بهره‌گیری از ریشه‌های ناب فرهنگی و اجتماعی، توانسته‌اند مفاهیم و اندیشه‌های اصیل را به زبان امروز بازآفرینی کنند و مخاطبان محلی و ملی را با خود همراه سازند. اعتماد متقابل میان نویسندگان و ناشران بومی استان، چرخه‌ای پویا از تولید و انتشار آثار را شکل داده است؛ چرخه‌ای که نه تنها به تقویت صنعت نشر محلی کمک می‌کند؛ بلکه به حفظ و گسترش هویت فرهنگی لرستان نیز یاری می‌رساند.

از سوی دیگر، ظرفیت‌های ادبی لرستان فرصتی ارزشمند برای معرفی و عرضه ادبیات منطقه‌ای در سطح ملی و حتی بین‌المللی فراهم کرده است. حمایت از نویسندگان بومی و ایجاد بستر‌های مناسب برای انتشار آثار آنان، می‌تواند به ارتقای جایگاه فرهنگی استان و افزایش اعتماد عمومی به تولیدات محلی منجر شود. این روند، علاوه بر تقویت پیوند میان نویسنده و ناشر، زمینه‌ای برای رشد اجتماعی و فرهنگی جامعه نیز فراهم می‌آورد.

به همین دلیل، بررسی وضعیت نشر در لرستان و تحلیل نقش نویسندگان بومی در این چرخه، ضرورتی است که می‌تواند چشم‌انداز تازه‌ای از آینده ادبیات منطقه‌ای و جایگاه آن در عرصه ملی ارائه دهد. بر این اساس، گفت‌وگویی با شماری از ناشران لرستانی انجام شده تا ابعاد گوناگون این اعتماد مورد واکاوی قرار گیرد و چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی نشر لرستان روشن شود.

محمدتقی عزیزیان مدیرمسئول انتشارات پراکنده که خود نیز از نویسندگان و شاعران لرستانی است در زمینه ارزیابی وضعیت فعلی فضای نشر در استان لرستان و نقاط قوت و چالش‌های این حوزه گفت: برای ارزیابی درست و دقیق از فضای نشر استان، نیاز است که پژوهشی میدانی و دلسوزانه و مسئولیت‌محور انجام شود که به داده‌های درست و متقنی در این زمینه برسیم و سپس آمار و ارقام واقعی را با ظرفیت سواد و میانگین علاقمندی به نوشتن در استان بسنجیم؛ اما در کل و بر اساس تجربه‌ای که در یک دهه فعالیت در این فضا دارم، توجه، حمایت و برنامه‌ریزی برای گسترش فضای نشر، به‌ویژه در طراحی و عرضه و توزیع از مهمترین نکاتی است که باید در استان ما دیده شود. منظورم از فضای عرضه، کتابفروشی‌های بازارمحور نیست؛ بلکه استفاده از ظرفیت مکان‌های عرضه به عنوان یک فضای فرهنگی است که حضور نیروی انسانی متخصص، دغدغه‌مند و اهل کتاب، در این مکان‌ها از ملزومات اصلی آن باشد که منجر به خانه‌ای برای نقد، جشن امضا و دورهمی نویسندگان شود.

مدیرمسئول انتشارات پراکنده در مورد تجربه خود در همکاری با نویسندگان خارج از استان و اینکه و چه عواملی باعث می‌شود آنان به ناشران لرستانی اعتماد کنند، افزود: مولفان بسیاری از استان‌های مختلف با ما ارتباط می‌گیرند. اغلب دلیل گرایش خود را کیفیت کار‌ها می‌دانند و اینکه محتوای ارائه شده به نشر ما، از لحاظ فنی و محتوایی رشد می‌کند و مولف پس از دریافت مشاوره‌های مختلف، اثر منتشر شده خود را در بهترین وضعیت ممکن دریافت می‌کند.

عزیزیان درباره اینکه چه اقداماتی می‌تواند این اعتماد را تقویت کند تا نویسندگانی که آثارشان را بیرون از استان منتشر می‌کنند، انگیزه بیشتری برای انتشار در داخل استان داشته باشند، گفت: از مهمترین مولفه‌های اعتمادساز در فضای نشر، درک متقابل و مفاهمه مشترک طرفین نشر از موضوع مورد انتشار و محتوای کتاب است که در وهله اول باید مورد توجه قرار گیرد. نکته دوم و در واقع اقدام عملی این است که ناشران استان بر پایه توانمندی‌ها، علم، تجربه و علاقه‌مندی خود به انتشارات تخصصی تبدیل شوند. یعنی هر کدام موضوع محوری خود را با تمرکز بر یک یا دو شاخه مرتبط انتخاب کنند و در همان زمینه فعالیت داشته باشند، در صورت امکان می‌شود با مشورت از شورایی عقلایی و دانش‌محور موضوعات را بین ناشران تقسیم کرد. طوری که منافع مالی و فرهنگی آنها خدشه‌دار نشود و در پایان ایجاد پلتفرم‌های مجازی برای عرضه و توزیع کتاب می‌تواند از راهکار‌های کم‌هزینه و زودبازده در این زمینه باشد.

وی درباره اینکه این اعتماد متقابل چه دستاورد‌هایی برای حوزه چاپ و نشر استان به همراه داشته است، گفت: مولفان اغلب بر اساس شرایط خود و سرنوشتی که برای آثارشان رقم می‌خورد، دست به انتخاب ناشر می‌زنند. برخی از ناشران مرکزنشین که در یک دوره، کارنامه درخشانی از خود نشان داده‌اند، با توجه به سهولت دسترسی به آثار و فهم محتوا و ارائه مشاوره مناسب به مولفان موفق به جذب بچه‌های شهرستانی می‌شده‌اند، اما امروز گسترش پلتفرم‌ها و بستر‌های بی‌شمار عرضه در فضای مجازی، مشکل دسترسی را حل کرده و دو مولفه ارائه مشاوره و فهم محتوا مانده است که آن هم با معرفی آثار، انتشار رزومه و دانش ناشران استانی، می‌توان زمینه جذب را فراهم کرد، اگرچه این فرایند با تلاش شخصی ناشران استان آغاز شده، اما نیاز به حمایت و تقویت و ارائه و اجرای برنامه‌های مشترک در حوزه نشر بین استان‌ها دارد.

مدیرمسئول انتشارات پراکنده درباره راهکار‌های خود برای ارتقای کیفیت تولیدات چاپی و محتوایی در لرستان برای رقابت‌پذیری در سطح کشور و نیز گفت: ناشران دنیای نشر خود را محدود نبینند، کیفیت کار‌ها را هم از نظر فرم، شکل و هم از لحاظ محتوا بالا ببرند، کتاب‌های خود را طبقه‌بندی و سطح‌بندی کنند. برای رونمایی، معرفی و ارائه مختصری از محتوای آثار زمینه فراهم کنند، ارتباطات رسانه‌ای خود را گسترش دهند و به نهضت ترجمه توجه داشته باشند و نیازمندی‌های زبان مقصد را در ترجمه شناسایی کنند.

عزیزیان درباره اینکه در حوزه بازاریابی و توزیع کتاب، چه ابتکاراتی می‌تواند باعث شود آثار منتشرشده در استان به بازار‌های گسترده‌تری دسترسی پیدا کنند نیز گفت: معرفی تمایزات و تشابهات فرهنگی و ارائه آثار به هر مناسبتی می‌تواند در این زمینه راهگشا باشد. معرفی نویسندگان، معرفی ناشران، تخصیص دقایقی از سرانه فرهنگی رسانه‌های رسمی ملی و استانی به نشر، ناشر و مولفین بومی از جمله راهکار‌های موثر است. برگزاری پویش‌های کتابخوانی برای کتبی که سطح قابل قبولی دارند و حمایتی دریافت نکرده‌اند، از جمله حلقه‌های مفقوده این عرصه است.

داریوش جعفری مدیرمسئول انتشارات پیشوک که وی نیز خود از نویسندگان و فعالان حوزه ترویج کتابخوانی در شهرستان کوهدشت است نیز با مثبت ارزیابی کردن وضعیت نشر لرستان، کمیت آثار منتشر شده در این استان را از جمله نقاط قوت حوزه نشر لرستان دانست و گفت: در حوزه کیفیت نیز تلاش‌های خوبی صورت گرفته است نیازمند ارتقای بیشتری است.

جعفری با اشاره به تمایل نویسندگان لرستانی برای انتشار آثار خود در درون استان گفت: یکی از دلایل این اتفاق شاید این باشد که ناشران لرستان هزینه‌های کمتری از نویسندگان دریافت می‌کنند و همین باعث جذب نویسندگان شده است. علاوه بر این، فضای گرم و صمیمی لرستانی‌ها، برخورد خودمانی و غیراداری، اعتماد متقابل را افزایش داده است. این اعتماد و ارتباط نزدیک، دستاورد‌های خوبی داشته و رشد کمی کتاب‌ها را به همراه آورده است.

مدیر انتشارات پیشوک با اشاره به اینکه برخورد گرم و صمیمی ناشران لرستانی با نویسندگان باعث شده آوازه انتشارات‌های لرستان به شهر‌های دیگر برسد افزود: نویسندگانی از شهر‌های مختلف استان و استان‌های قم، تهران، خوزستان و یزد به نشر ما سفارش داده‌اند. برای دانشگاه‌ها، موزه‌ها و مراکز علمی معتبری همچون موزه آبگینه، دانشگاه پیام نور نیز کتاب‌های مختلفی چاپ کرده‌ایم.

جعفری درباره تجربه همکاری نشر پیشوک با نویسندگان خارج از استان نیز گفت: این تجربه بسیار مثبت بوده است. مهم‌ترین عامل جذب نویسندگان خارج از استان، صداقت در کار، کیفیت محتوایی و گرافیکی، و هزینه مناسب است. هیچ‌کس از هزینه پایین و کیفیت خوب بدش نمی‌آید.

این نویسنده لرستانی کیفیت محتوایی را البته مهم‌تر از کیفیت چاپی آثار دانست و گفت: اگر در لرستان نویسندگان روی ادبیات بومی، فولکلور، زبان‌ها و لهجه‌های محلی، جغرافیا و فرهنگ غنی زاگرس‌نشین‌ها کار کنند، می‌توانیم در سطح ملی و بین‌المللی حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشیم.

مدیرمسئول انتشارات پیشوک با اشاره به اینکه تجربه نشان داده مراکز پخشِ عمده کتاب، اقتصادی نیستند و بیشترین سود را آنها می‌برند و کمترین سهم به نویسنده و ناشر می‌رسد، بنابراین ناشران باید خودشان تلاش کنند، با توجه به تشکیل تعاونی ناشران لرستان بستر خوبی شکل گرفته و این تعاونی می‌تواند نمایشگاه دائمی کتاب یا حتی اتوبوس کتاب ایجاد کند و کتاب‌های ناشران را در سطح استان و خارج استان عرضه کند. همچنین پیشنهاد می‌کنم ناشران تبادل کتاب داشته باشند؛ مثلاً هر ناشر مقدار مشخصی کتاب بیاورد و همان مقدار از ناشران دیگر دریافت کند تا کتاب‌های یکدیگر را در کتابفروشی‌های یکدیگر عرضه کنند.

جعفری با بیان اینکه امیدوارم در این وضعیت نابسامان اقتصادی، گرانی کاغذ و هزینه‌های سنگین، همه ناشران موفق باشند، افزود: مهم‌ترین راه، همکاری و همدلی ناشران است تا بتوانیم فرهنگ کتاب و مطالعه را زنده نگه داریم.

در این زمینه نیز محمدباقر حسنوند مدیرمسئول انتشارات قلم اعظم و رئیس هیئت مدیره تعاونی ناشران لرستان با مثبت ارزیابی کردن فضای نشر لرستان و انتشار آثار نویسندگان بومی در این استان گفت: با توجه به حضور فعال ناشران استان در نمایشگاه‌های کتاب استان‌های مختلف، جشنواره‌ها و رویدادهایی، چون کتاب سال و به‌ویژه نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، آنها توانسته‌اند جایگاه قابل توجهی در کشور و به ویژه غرب کشور کسب کنند.

حسنوند با اشاره به اینکه کیفیت چاپ و صحافی، استفاده از کاغذ و مقوای مناسب، قیمت منصفانه و همکاری نزدیک ناشران با نویسندگان از نقاط قوت حوزه نشر لرستان است که توانسته اغلب نویسندگان بومی را مجاب به چاپ آثارشان در داخل استان کنند، گفت: با این حال، چالش‌هایی همچون افزایش قیمت کاغذ و هزینه‌های چاپ که گریبانگیر همه ناشران کشور و نیز لرستان است و نبود مراکز متمرکز فروش کتاب در شهر‌های استان و ضعف حمایت ادارات و سازمان‌های استانی همچنان پابرجاست.

رئیس هیئت مدیره تعاونی ناشران لرستان با بیان اینکه به جرئت می‌توان گفت این استان پس از تهران و قم یکی از استان‌هایی است که در حوزه نشر خودکفا محسوب می‌شود، افزود: بسیاری از نویسندگان ترجیح می‌دهند آثارشان را در استان چاپ کنند، زیرا عملکرد موفق ناشران لرستانی را در سطح ملی و منطقه‌ای مشاهده کرده‌اند. برای تقویت این اعتماد، نخست باید امنیت خاطر نویسنده از مرحله آماده‌سازی تا چاپ و معرفی اثر تضمین شود. ناشر موظف است در ویراستاری، صفحه‌آرایی و طراحی بهترین کیفیت را ارائه دهد و در اخذ مجوز‌ها سرعت عمل داشته باشد. همچنین کاهش هزینه‌های تولید نسبت به تهران و قم، ایجاد مراکز فروش و پخش فیزیکی و مجازی و حمایت جدی مسئولان فرهنگی از نویسندگان، به‌ویژه نخبگان، می‌تواند انگیزه آنان را برای همکاری با ناشران بومی افزایش دهد.

رئیس هیئت مدیره تعاونی ناشران لرستان با اشاره به سابقه ۱۲ ساله خود در حوزه نشر گفت: طی این سال‌ها، علاوه بر نویسندگان لرستانی، نویسندگانی از استان‌های خوزستان، مرکزی، تهران، البرز، خراسان رضوی و جنوبی، یزد، اردبیل، کرمانشاه، مازندران، بوشهر، آذربایجان شرقی، سمنان، کرمان، و دیگر مناطق کشور نیز آثار خود را به ناشران لرستانی سپرده‌اند.

حسنوند در مورد اینکه چه راهکار‌هایی برای ارتقای کیفیت تولیدات چاپی و محتوایی در لرستان پیشنهاد می‌کند تا رقابت‌پذیری آثار لرستانی در سطح ملی و بین‌المللی افزایش یابد نیز گفت: ناشران استان باید دانش خود و نیروهایشان را در حوزه طراحی و امور فنی به‌روز کنند و این یک ضرورت است که براساس نیاز‌های روز جامعه نه صرفاً براساس سلیقه شخصی پیش رفت، محتوای آثار و کیفیت چاپ باید مطابق با استاندارد‌هایی باشد که امروز مخاطبان داخلی و خارجی می‌پذیرند و استقبال می‌کنند.

وی با اشاره به ضرورت حمایت دستگاه‌های اجرایی استان به‌ویژه دستگاه‌های فرهنگی از آثار نویسندگان و ناشران بومی گفت: لازم است دستگاه‌های اجرایی استان بخشی از بودجه فرهنگی خود را به خرید کتاب از ناشرانی که آثار نویسندگان بومی را منتشر کرده‌اند اختصاص دهند؛ چرا که در این زمینه تاکنون ضعیف عمل شده است. این اقدام نه تنها موجب رونق بازار کتاب و دلگرمی نویسندگان محلی خواهد شد، بلکه به حفظ و گسترش هویت فرهنگی استان نیز کمک می‌کند. بی‌توجهی به این موضوع، در بلندمدت می‌تواند به کاهش انگیزه‌ی نویسندگان و ناشران بومی و تضعیف جریان تولید محتوای اصیل منجر شود، در حالی که حمایت هدفمند می‌تواند زمینه‌ساز شکوفایی ادبیات منطقه و معرفی آن در سطح ملی و حتی بین‌المللی باشد.

حسنوند به لزوم ایجاد یک سایت جامع فروش کتاب ناشران لرستانی اشاره کرد و افزود: برای اینکه آثار منتشرشده در استان به بازار‌های گسترده‌تری برسند لازم است نخست این سایت جامع فروش در استان ایجاد شود. همچنین داشتن مراکز فروش در نقاط مهم خرم‌آباد و دیگر شهرها، همکاری با ناشران استان‌های همجوار و برگزاری نمایشگاه‌های مشترک منطقه‌ای در این زمینه بسیار مؤثر خواهد بود.

وی نقش صدا و سیما را نیز مهم دانست و گفت: اگر نیم ساعت یا یک ساعت از برنامه‌های صدا و سیمای مرکز استان به معرفی تازه‌های نشر استان اختصاص پیدا کند، می‌تواند بهترین بازاریابی برای کتاب‌های استان باشد.

به گزارش ایبنا؛ بررسی وضعیت نشر در لرستان نشان می‌دهد که این استان با وجود محدودیت‌های اقتصادی و ساختاری، توانسته با اتکا به سرمایه‌های انسانی، اعتماد متقابل میان نویسندگان و ناشران، چرخه‌ای پویا و رو به رشد در عرصه تولید و انتشار کتاب ایجاد کند. نقاط قوتی همچون هزینه‌های منصفانه، فضای صمیمی همکاری و حضور فعال در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی سبب شده لرستان به یکی از قطب‌های مهم نشر در غرب کشور تبدیل شود.

در کنار این نقاط قوت، چالش‌هایی همچون افزایش قیمت کاغذ، نبود مراکز متمرکز فروش و پخش کتاب، ضعف حمایت نهادی و نیاز به ارتقای دانش فنی و طراحی همچنان پابرجاست. با این حال، راهکارهایی، چون ایجاد پلتفرم‌های جامع فروش آنلاین، تبادل کتاب میان ناشران و بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌های ملی و استانی می‌تواند مسیر توسعه نشر لرستان را هموارتر سازد.

نشر لرستان امروز نه تنها توانسته اعتماد نویسندگان بومی را جلب کند، بلکه نویسندگانی از استان‌های دیگر نیز آثار خود را به ناشران این دیار سپرده‌اند؛ که این نشانه‌ای روشن از ارتقای جایگاه لرستان در عرصه ملی است. استمرار این روند نیازمند حمایت هدفمند دستگاه‌های فرهنگی، تخصیص بودجه برای خرید آثار نویسندگان بومی، و تقویت زیرساخت‌های عرضه و توزیع کتاب است.

در نهایت، نشر لرستان با تکیه بر میراث ادبی غنی، ظرفیت‌های انسانی خلاق، و همدلی میان ناشران و نویسندگان، می‌تواند الگویی برای سایر استان‌ها باشد. اگر حمایت نهادی به‌طور جدی تقویت شود، این استان قادر خواهد بود ادبیات بومی خود را به سطح ملی و حتی بین‌المللی معرفی کند و به یکی از جریان‌های اثرگذار در فرهنگ و هویت ایرانی بدل شود.