روز خلیج فارس؛ محک تعهد ما به میراث آبی ایران

 

به گزارش  خبرگزاری صدا و سیما متن یادداشت، شینا انصاری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به این شرح است. 

دهم اردیبهشت، روز ملی خلیج‌فارس، صرفا یادآور نامی بر نقشه یا روایتی در کتاب‌های تاریخ نیست؛ این روز، نماد اراده و کرامت سرزمینی ملت ایران است. ۴۰۴ سال پیش، ایرانیان با اخراج نیرو‌های استعمارگر پرتغال از تنگه هرمز نشان دادند که این آبراه راهبردی، نه فقط یک گذرگاه تجاری که بخشی از هویت و حاکمیت ملی ماست.

امروز نیز، در گرامیداشت روز ملی خلیج‌فارس، با همان منطق دفاع از حیات و کرامت سرزمینی، اما با زبان محیط‌زیست و صلح سخن می‌گوییم. امسال، این روز را در شرایطی گرامی می‌داریم که خلیج‌فارس و دریای عمان، زیر سایه جنگ تحمیلی امریکایی- صهیونی علیه جمهوری اسلامی ایران، با تهدید‌های مضاعف روبه‌رو هستند. تجربه جنگ‌ها و تنش‌های گذشته در خلیج‌فارس نشان داده است که هر درگیری نظامی در این پهنه، تنها یک بحران امنیتی یا سیاسی نیست، بلکه می‌تواند به نشت گسترده آلاینده‌ها، تخریب زیرساخت‌های نفتی و گازی، انتشار مواد شیمیایی خطرناک، آسیب به زیستگاه‌های ساحلی و دریایی و اختلال در چرخه‌های زیستی منجر شود.

آثار چنین خسارت‌هایی سال‌ها در آب‌ها، رسوبات و زنجیره غذایی باقی می‌ماند و مرز جغرافیایی نمی‌شناسد. در این میان، حضور و تهدید تاسیسات حساس، به ویژه تاسیسات دارای سوخت هسته‌ای یا مواد پرتوزا، خطری مضاعف برای محیط‌زیست و سلامت انسان است. هرگونه آسیب به چنین تاسیساتی می‌تواند منجر به انتشار مواد پرتوزا، آلودگی منابع آب و خاک، تهدید سلامت نسل‌های کنونی و آینده و بروز فجایع زیست‌محیطی غیرقابل جبران شود. مخاطرات این‌گونه اقدامات، محدود به مرز‌های جغرافیایی نبوده و تبعات آن کل منطقه و حتی فراتر از آن را در برمی‌گیرد؛ تبعاتی که سال‌ها پس از پایان درگیری، همچنان بر زندگی انسان‌ها و گونه‌های جانوری سایه می‌افکند.

از همین رو، سازمان حفاظت محیط‌زیست، پیش از آغاز این جنگ، در اقدامی مسوولانه و مبتنی بر اصول دیپلماسی محیط‌زیستی، طی نامه‌ای رسمی به وزرای محیط‌زیست کشور‌های منطقه، نسبت به پیامد‌های زیست‌محیطی هرگونه تنش و درگیری هشدار داده است. در این نامه تاکید شد که خلیج‌فارس و دریای عمان، به عنوان پهنه‌هایی با ویژگی‌های اکولوژیک منحصر‌به‌فرد و شکننده، در صورت بی‌ثباتی نظامی، مستقیما سلامت انسان، منابع آب و خاک، کیفیت هوا و تنوع زیستی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهند. ما باور داریم که «محیط‌زیست، قربانی خاموش منازعات» است و از همین رو، دیپلماسی محیط‌زیستی باید به پلی برای کاهش تنش و تقویت اعتمادسازی بدل شود.

در جریان رویداد‌های اخیر، انفجار‌های هوایی و ارتعاشات ناشی از آن بر رفتار و آرامش حیات‌وحش جزایر اثرگذار بوده است. این موضوع در برخی بخش‌ها می‌تواند موجب تخریب بخشی از زیستگاه‌های طبیعی آهوی ایرانی و سایر گونه‌های وابسته شود. تیم‌های کارشناسی سازمان، در همکاری با نهاد‌های محلی، در حال بررسی دقیق ابعاد زیست‌محیطی این رویداد هستند تا براساس داده‌های علمی، اقدامات حفاظتی و جبرانی لازم برنامه‌ریزی و اجرا شود. سازمان حفاظت محیط‌زیست در سال‌های اخیر، با رویکردی علمی و مشارکتی، حفاظت از محیط‌زیست دریایی و ساحلی را تقویت کرده است. پهنه‌بندی محیط‌زیستی سواحل جنوبی کشور -به ویژه در مکران- ابزاری کلیدی برای هدایت مکان‌یابی صنایع و تاسیسات انرژی به شمار می‌رود. بانک داده‌ای متشکل از بیش از پنج هزار گونه دریایی، اطلس زیست‌بوم‌های حساس و شناسایی زیستگاه‌های مرجانی کمتر شناخته شده، امکان مداخله هدفمند و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد را فراهم کرده است.

برنامه‌های اقدام ملی برای حفاظت از لاک‌پشتان و پستانداران دریایی، کوسه‌ماهیان و سفره‌ماهی‌ها در حال اجراست. در حوزه احیا، نزدیک به یک میلیون اصله نهال حرا طی دو سال اخیر با مشارکت صنایع و جوامع محلی کاشته شده و پایش و احیای آبسنگ‌های مرجانی در کیش، خارک و چابهار ادامه دارد. تصویب پارک ملی دریایی «دارا» و پناهگاه حیات‌وحش ساحلی، به وسعت ۱۶۶ هزار هکتار، گامی مهم در حفاظت قانونی این عرصه‌هاست. همچنین استاندارد کیفیت آب دریا، ضوابط تخلیه در دریا، دستورالعمل لایروبی و نظام برآورد خسارت آلودگی نفتی برای تقویت پیشگیری و پاسخگویی ابلاغ شده است.

روز ملی خلیج‌فارس، روز تاکید دوباره بر این پیام است: خلیج‌فارس باید امن، پاک و برخوردار از صلح باقی بماند. پاسداری از خلیج‌فارس، پاسداری از حق مردم منطقه برای نفس کشیدن در هوای سالم، دسترسی به آب پاک و بهره‌مندی از زیست‌بومی پایدار است؛ حقی که نمی‌توان آن را قربانی ماجراجویی‌های نظامی کرد.