بررسی نقش استرس در تغییرات مغز و اختلالات شناختی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، بررسی پیامد‌های رفتاری و تغییر ویژگی‌های الکتروفیزیولوژیک سلول‌های تگمنتوم شکمی متعاقب استرس فیزیکی یا روانی قبل از تولد در فرزندان نر موش‌های سوری: با تأکید بر اثرات تعدیلی آگماتین» عنوان طرح پژوهشی محمد شعبانی عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان است که با حمایت بنیاد ملی علم ایران به پایان رسانده است.

شعبانی عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان  با مدرک دکتری تخصصی فیزیولوژی پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی درباره این طرح گفت : استرس به‌عنوان مکانیسم دفاعی برای تطابق ارگانیسم است که با فعال شدن محور هیپوتالاموس -هیپوفیز این تطابق صورت می‌گیرد. استرس به‌عنوان عاملی مهم و تأثیرگذار در سیستم پاداش در شکل‌گیری پدیده اعتیاد دخیل است. دوران جنینی یکی از مهمترین مراحل رشد و تکامل موجود زنده است و هرگونه تداخلی در فرایند تکامل در این دوران می‌تواند منجر به ایجاد اختلالات مادام‌العمر در نوزاد و نهایتاً ماندگاری این اختلالات در فرد بالغ شود.

وی اضافه کرد: تحقیقات نشان داده است که استرس وارد شده در دوران بارداری بر روی جنین منجر به برنامه‌ریزی مجدد محور هیپوتالاموس-هیپوفیز می‌شود. در نتیجه استرس وارد شده در دوران بارداری با تأثیر و تداخل در سیستم هورمونی می‌تواند نقش مهمی در ایجاد اختلالات شناختی و حرکتی جنین در دوران جوانی داشته باشد.

این محقق و پژوهشگر در ادامه اضافه کرد: مطالعات قبلی نشان داده‌اند، هر استرس بسته به شدت و نوع آن اثر خاصی روی مغز و مدار‌های نورونی آن دارد و مکانیسم‌های نوروبیولوژیکی متفاوتی با این تغییرات مرتبط است. با در نظر گرفتن این نکته که استرس اعم از استرس فیزیکی یا روانی در دوران حاملگی می‌تواند باعث تغییرات اپی ژنتیکی شود که یکی از اثرات آن افزایش خطر اعتیاد در طول دوره بزرگسالی فرزندان است. از طرفی مشخص شده است که مدار مزولیمبیک یکی از مهمترین نواحی تأثیرپذیر از استرس به‌خصوص استرس دوران بارداری است که نقش بسزایی در مدار تنبیه و پاداش ایفا می‌کند

وی ادامه داد: تعیین شاخص‌های یادگیری و حافظه احترازی غیرفعال فرزندان موش‌های تحت استرس دوران حاملگی و تعیین میل به مصرف مواد اوپیوئیدی در دوران جوانی با استفاده از آزمون ترجیح مکان شرطی شده در فرزندان موش‌های تحت استرس دوران حاملگی از جمله اهداف انجام این طرح بوده است.

شعبانی تأکید کرد: همچنین تعیین خصوصیات فعال و غیرفعال غشاء نورون‌های ناحیه VTA در فرزندان موش‌های تحت استرس دوران حاملگی و تعیین تحریک‌پذیری نورون‌های ناحیه VTA در فرزندان موش‌های تحت استرس دوران حاملگی نیز از دیگر اهداف انجام این طرح بود که محقق شد.

شعبانی خاطرنشان کرد: این تحقیق، توانسته برخی از اثرات تفاوت‌های ناشی از استرس فیزیکی و روانی بر اختلالات شناختی، اختلالات اضطرابی و میل به مصرف مواد مخدر را در فرزندانی که در دوران جنینی تحت استرس روانی و فیزیکی قرار داشتهاند را مشخص کند و همچنین اثرات احتمالی آگماتین را در بهبود این نواقص نشان دهد.