همکاری ترکیه ، عربستان راهبردی یا نمایش سیاسی

وزير امور خارجه عربستان در حالي از توافق رياض / آنکارا  مبني بر تشکيل شوراي همکاري راهبردي براي تقويت همکاري هاي نظامي واقتصادي  خبر مي دهد که متغيرهاي متعددي همگرايي دو کشور را بيش از آنکه راهبردي باشد مقطعي و نمايشي سياسي مي نماياند .

به گزارش خبرگزاري رويترز عادل الجبير، وزير خارجه عربستان  روز سه‌شنبه گفت  عربستان  و ترکيه  در باره ضرورت تشکيل  «شوراي همکاري راهبردي» براي تقويت همکاري نظامي، اقتصادي و سرمايه‌ گذاري ميان دو کشور توافق کردند.

جبير  اين اظهارات را در کنفرانس خبري مشترک با همتاي ترکيه‌اي خود در رياض عنوان کرد که بعد از ديدار سلمان، پادشاه عربستان و رجب طيب اردوغان، رئيس‌جمهور ترکيه برگزار شد.

رجب طيب اردوغان  روز سه شنبه وارد رياض شد و با سلمان بن عبدالعزيز آل سعود ديدار ودر باره اوضاع منطقه از جمله سوريه گفتگو کرد .

اين ديدار چند روز پس از هلاکت زهران علوش سرکرده گروه تروريستي موسوم به جيش الاسلام در سوريه صورت گرفت  گروهي که از سوي عربستان مورد حمايت بود و با کشته شدن وي برنامه هاي رياض براي پيشبرد طرح هاي سياسي درسوريه با شکست مواجه شد چرا که کشته شدن علوش پس از نشست گروههاي تروريستي  در رياض ، عربستان را وارد مرحله اي کرد که يکي از  نيروي مسلح تاثير گذار خود را  در سوريه از دست دهد.

وضعيتي که پيش از اين هم ترکيه با اشتباه محاسباتي وسرنگون کردن جنگنده سوخو24 روسيه در آسمان سوريه مرتکب شده بود .

ترکيه که از گروه تروريستي جيش الفتح متشکل از گروه هاي  تروريستي  احرارالشام ، جبهه النصره ، فيلق الشام وابسته به اخوان المسلمين و همچنين گروه جندالاقصي  حمايت مي کرد ، با ساقط کردن  جنگنده سوخو24 روسيه قدرت مانور مستقيم در خاک سوريه را از دست داد که اين مسئله به کاهش وزن تاثير گذاري انکارا در تحولات سوريه منجر شد .

از اين رو به نظر مي رسد ديدار سران عربستان و ترکيه پس از تحولات اخير در سوريه و ادعاي آنها بر همکاري هاي راهبردي بيش از آنکه جدي و بلند مدت باشد نمايشي سياسي براي روحيه دادن به گروههاي تروريستي در خاک سوريه و حفظ جايگاه خود در معادلات راه حل سياسي در بحران سوريه است .

از همين منظر مي توان واکنش شديد وزيرامور خارجه عربستان در محکوميت به هلاکت رسيدن علوش و ادعايش مبني بر مخدوش شدن روند سياسي در سوريه را ارزيابي کرد .

از اين گذشته متغيرهاي متعددي را مي توان بر شمرد که  بر سياسي و نمايشي بودن همگرايي رياض / انکارا  در منطقه تا راهبردي بودن آن صحه مي گذارد .

تفاوت در نگرش سياسي آنکارا /رياض  به اخوان المسلمين يکي از متغيرهايي است که بر اساس آن مي توان پيش بيني کرد که نمي تواند اين روابط در بلند مدت به رابطه اي راهبردي تبديل شود .

بر اساس همين ديدگاه بود که روابط ترکيه با مصر وعربستان پس از کودتا عليه دولت اخواني محمد مرسي در مصر تيره و سمت وسوي رويکرد منطقه اي آنکارا به سوي دوحه متوجه شد . 

اما پس از مرگ عبدالله و به قدرت رسيدن سلمان و همچنين تحولات يمن ، رياض تصميم گرفت به صورت تاکتيکي  با حزب اصلاح شاخه اخوان المسلمين در يمن متحد شود تا جلو شکل گيري حکومتي مستقل را در اين کشور بگيرد  و احتمالا با فروکش کردن بحران يمن بايد انتظار داشت رياض از اقدام تاکتيکي خود در نزديکي به اخوان دست بردارد . 

 در حوزه اقتصادي به نظر مي رسد ترکيه همواره در روابط خود با ديگر کشورها منافع اقتصادي را بر ديگر مسايل ترجيح داده و سعي کرده  است از فرصت ها جهت بهره مندي اقتصادي استفاده نمايد .از اين روبه نظر مي رسد  پس از تحريم هاي روسيه عليه ترکيه و زيان هاي  هنگفت ناشي از تحريم ها ، آنکارا  با رويکرد اقتصادي سعي دارد به رياض نزديک شود و اين در حالي است که عربستان خود پس از شوک هاي شديد در قيمت هاي نفت با کسري بودجه روبروست وسياست هاي رياضتي رابراي جبران آن بکار برده است که اين مسئله هم نمي تواند اهداف ترکيه را محقق نمايد .

از اين گذشته ناديده گرفتن ملت ها به عنوان متغير مهم وتاثير گذار پس از بيداري اسلامي در منطقه يکي از نکات مهمي است  که مي تواند برهم زننده طرح هاي رياض / انکارا و تاثير گذار در روابط آتي دو کشور باشد . 

از ديگر متغيرهاي تاثير گذار در رابطه با نزديکي دو کشور به رژيم صهيونيستي و برنامه هاي اين رژيم براي منطقه قابل تحليل و ارزيابي است .

يکي از برنامه هاي رژيم صهيونيستي براي منطقه تجزيه کشورها و ايجاد کشورهاي کوچک وضعيف در حوزه امنيتي خود بر بستر تنوع موزائيکي  قومي ومذهبي در منطقه است که اين برنامه غالبا از طريق استفاده ابزاري از حمايت صوري از برخي اقوام صورت مي گيرد .

در اين باره مي توان از سويي به  تلاش رژيم صهيونيستي براي نزديکي به کردهاي عراقي و تجزيه عراق از طريق عواملي چون مسعود بارزاني رئيس اقليم کردستان عراق اشاره کرد واز سوي ديگر تلاش عربستان براي نزديکي به اسراييل و تجزيه وتضعيف عراق  را مد نظر داشت که در بلند مدت به زيان ترکيه تمام خواهد شد .

دولت اردوغان امروز ه در حالي در مسير اشتباهي گام بر مي دارد که ترکيه نيز از جامعه موزائيکي و تنوع قومي و مذهبي برخوردار است و جمعيت بيش از 20 ميليوني کردها در اين کشور مي تواند سرنوشتي را براي ترکيه رقم بزند که مطلوب رژيم صهيونيستي در منطقه است .از اين منظر اينکه روابط رياض / انکارا به سطح راهبردي ارتقا يابد در چارچوب نمايشي سياسي قابل تحليل است .

نویسنده : رضا محمدمراد