تقویم تاریخ؛ از قیام مختار تا شهادت مدرس

 

لغو قرارداد استعماری دارسی
۸۸ سال پیش در چنین روزی دهم آذر سال ۱۳۱۱ هجری شمسی قرارداد استعماری دارسی مربوط به نفت جنوب توسط ایران لغو شد.

در سال ۱۲۸۰ ش (۱۹۰۱ م) ویلیام دارسی، سرمایه‏ دار انگلیسی، موفق به کسب امتیاز بهره ‏برداری و لوله ‏کشی نفت و قیر در سراسر ایران، به غیر از شمال و شرق کشور، به مدت شصت سال گردید. صاحب امتیاز، در تمام مدت قرارداد، از پرداخت مالیات، عوارض و حقوق گمرکی برای کلیه اراضی، ماشین آلات و وسایل و مواد لازمی که وارد کشور می ‏کرد معاف شده بود. فعالیت ‏های دارسی سرانجام پس از هفت سال منجر به دسترسی به چاه نفت عظیم مسجد سلیمان گردید و سود فراوانی نصیب صاحب امتیاز شد. پس از گذشت بیش از سی سال از انعقاد قرارداد، دولت ایران که مکرّراً این امتیاز ویژه را به ضرر مصالح منافع ایران اعلام کرده بود، آن را لغو کرد. پس از لغو قرارداد دارسی، انگلستان شکایتی علیه ایران به جامعه ملل ارسال کرد و پس از منازعات بسیار، سرانجام قرارداد ۱۹۳۳ به جای دارسی به امضا رسید. این قرارداد هرچند به وسعت دارسی نبود، ولی به نظر اکثر کارشناسان، دارای معایبی به مراتب بیش از محاسن بود. معایب قرارداد ۱۹۳۳، اختلافاتی را بین ایران و شرکت نفت انگلیس به وجود آورد که در نهایت منجر به تنظیم قرارداد الحاقی گس - گلشائیان گردید. انگلستان تا سال ‏ها بعد از لغو قرارداد دارسی نیز سلطه خود بر نفت ایران را با ترفند‌های مختلف حفظ کرد. تا این که با تصویب ملی شدن صنعت نفت، در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹، دست این استعمار پیر از این منبع خدادادی کوتاه شد.