اوسینت؛ مهارتی مهم برای خبرنگاران

امروزه صفحات اینترنت و رسانه‌های اجتماعی منبعی بسیار بزرگ و غنی از داده‌هایی است که هر لحظه بر حجم آن‌ها افزوده می‌شود. اما خود این گستردگی داده‌ها به نوبه خود گیج کننده و مانند پیداکردن سوزن در انبار کاه است!

سئوال پیش آمده این است که آیا در این شرایط امکان دارد سوزنی را در این انبار کاه پیدا کنیم؟ پاسخش مثبت است. قابلیتی به نام «اوسینت» (Open Source INTelligence) یا همان «جستجوی پیشرفته در منابع اطلاعاتی آزاد» این امکان را فراهم می‌سازد تا با بکارگیری برخی «فنون جستجو» به اطلاعات موردنظرمان دست یابیم. در واقع اوسینت این روز‌ها یک مهارت اساسی و مهم برای هر خبرنگار است.

 

یک خبرنگار با اطلاع و بکارگیری این مهارت می‌تواند سوژه‌هایی جذاب از جمله برای گزارش‌های هیجان انگیر تحقیقی خود دست و پا کند و برای گزارشش به مجموعه‌ای از تصاویر، ویدئو‌ها و حتی فایل‌های صوتی و متنی دسترسی یابد.

یکی دیگر از کارکرد‌های مهم اوسینت برای خبرنگاران، راستی آزمایی و بررسی صحت و سقم خبرها، تصاویر و ویدئو‌های مشکوک است. به عنوان مثال در روز‌های گذشته خبری مبنی بر برگزاری جلسه فوری مجلس خبرگان رهبری در برخی صفحات مجازی داخلی و تعدادی از رسانه‌های آنلاین خارجی منتشر شد.

 

در این خبر به یک تصویر از زیرنویس شبکه خبر استناد شده بود، زیرنویسی که هیچگاه از شبکه خبر منتشر نشده و صرفاً با استفاده از ابزار‌های دستکاری تصویر ساخته و پرداخته شده بود تا سطح باورپذیری آن خبر جعلی را افزایش دهد.

 

در این بین حتی برخی رسانه‌های خارجی مانند «نیوزویک» آمریکا، «سان» انگلیس، «ری نیوز ۲۴» ایتالیا و بسیاری از صفحات مجازی به این تصویر و خبر آن استناد کردند! در حالی که با یک جستجوی ساده در آرشیو شبکه خبر می‌شد از جعلی بودن این خبر و زیرنویس اطلاع پیدا کرد.

چندی پیش نیز این تصویر در صفحات تعدادی از فعالان مجازی منتشر و ادعا شده بود که مربوط به پیاده روی خیابان شهید مطهری در تهران است! این تصویر کمتر از ۲ ساعت بیش از ۴ هزار بار در یک صفحه توییتری لایک شد و تعدادی از کاربران به اظهار نظر درباره آن پرداختند.

تصویر منتشر شده در حساب توییتر یکی از کاربران ایرانی به همراه اطلاعات غلط

یک خبرنگار مسلط به روش‌های اوسینت با جستجوی معکوس این تصویر در موتور‌های جستجوی اینترنتی (Reverse) می‌تواند محل اصلی انتشار این تصویر را که یکی از خیابان‌های کشور سوریه در دوران آشفتگی‌های داخلی این کشور است بیاید.

 

با استفاده از مهارت اوسینت می‌توان به پشت پرده برخی عملیات‌های روانی در رسانه‌های اجتماعی نیز دست یافت. به طور مثال در ماجرای اعتراضات سال گذشته در کشور عراق که هشتگ «#العراق_تنتفض» (عراق به‌پا خیز) فراگیر شد با برخی از فنون می‌شد به راحتی نقش کاربران سایبری کشور عربستان را در پشت پرده این عملیات روانی کشف کرد. در این خصوص نقشه ترند (Trendsmap) که به نمایش توییت‌هایی دارای بیشترین بازنشر (Retweet)، بیشترین اظهارنظر (Quote) و بیشترترین پاسخ (Reply) می‌پردازد، ابزار مناسبی برای ردیابی منشأ عملیات‌های سایبری است.

دسترسی به منابع اطلاعاتی اوسینت محدود به منابع برخط (Online) نمی‌شود و یک خبرنگار می‌تواند اطلاعات موردنظرش را به صورت آفلاین نیز جستجو کند. برخی از منابع کسب اطلاعات اوسینت عبارتند از:

الف. اینترنت، که شامل این موارد است: «فروم ها»، «وبلاگ‌ها»، رسانه‌های اجتماعی، سایت‌های اشتراک‌گذاری ویدئو مانند یوتیوب و آپارات، «ویکی‌ها»، سایت‌های ثبت دامین، «فراداده‌ها» و فایل‌های دیجیتال، «منابع وب تاریک»، «اطلاعات مکانی»، «آدرس‌های آی پی»، موتور‌های جستجو نظیر گوگل، و هر چیز دیگری که می‌تواند به‌صورت آنلاین پیدا شود.

ب. رسانه‌های جمعی سنتی مانند تلویزیون، رادیو، روزنامه، کتاب و مجله

ج. مجلات تخصصی، نشریات علمی، پایان‌نامه‌ها، نشست‌های تخصصی، «پروفایل شرکت ها»، گزارش‌های سالانه، اخبار شرکت ها، مشخصات و رزومه کارکنان

د. عکس‌ها و ویدئو‌ها

هـ. «اطلاعات جغرافیایی» با استفاده از نقشه‌های چاپی یا امکاناتی نظیر «گوگل ارث» (Google Earth).

پس تسلط بر مهارت اوسینت علاوه بر امکان دست یابی به اطلاعات مفید راجع به موضوعات مختلف می‌تواند خبرنگاران را در راستی آزمایی خبر‌های مشکوک منتشرشده در رسانه‌های رسمی و غیررسمی برای مقابله با خبر‌های جعلی یاری رساند.

 

محمد حسین آزادی, پژوهشگر اداره پژوهش خبری