ساز و کارهای کاهش سوءاستفاده در فضای مجازی کدامند؟

-در خریدهای اینترنتی با صرف هزینه کمتر و وقت کمتر می توان خرید انجام داد.

-فروشنده مجازی می­تواند از قدرت تبلیغات و قدرت فروش بالاتر و کسب مشتریان بیشتر با صرف هزینه کمتر بهره ببرد.

-مشکل اصلی خریدوفروش مجازی زمانی­ پیش می­آید که افرادی قصد کلاهبرداری و سوء استفاده دارند.

-با گسترش فناوری های ارتباطی، جامعه و مجموعه سیستم کشور همه در فضای مجازی فعالیت می‌کنند.

-در فضای مجازی بسیار بیشتر از فضای حقیقی نیازمند قانون هستیم.

-در حال حاضر با نوعی بهم ریختگی در این فضا روبرو هستیم که باید سروسامان پیدا کند.

-نماد اعتماد الکترونیکی یکی از مؤلفه‌های تعیین‌کننده در صحت هویت و کیفیت مبادلات تجاری سایت‌های فعال در حوزه خرید و فروش اینترنتی است.

-یکی از اهداف مهم در ایجاد «ای نماد یا e نماد» رسیدن به قانون مندی در دنیای مجازی و فروشگاه های اینترنتی است.

پژوهش خبری صدا وسیما: امروزه یکی از بهترین روش های کسب درآمد با سرمایه ای اندک کسب وکار اینترنتی است که می توان آن را در منزل شخصی خود آغاز کرد. این روش درآمدزایی در مقایسه با سایر روش ها مانند داشتن دفترکاری بزرگ یا داشتن شرکت؛ از ریسک کمتری برخوردار است. در این پژوهش سعی شده است به سوالات زیر پاسخ داده شود:

1ـ مزایا و معایب تجارت الکترونیکی کدامند؟

2ـ نظارت بر سایت های فروش به چه صورت انجام می گیرد؟

3- چه ساز و کارهایی به منظور کاهش سوءاستفاده در فضای مجازی تعریف شده است؟

مزایا و معایب خریدوفروش اینترنتی

خریدوفروش اینترنتی یا به قولی تجارت الکترونیکی در مقایسه با تجارت معمول برای مردم دارای مزایا و معایبی است؛ به گفته روح ا..افراشته، محقق و پژوهشگر اقتصادی: یکی از مزایای قابل توجه خریدهای اینترنتی به کاهش تردد و به تبع کنترل و مهار هر چه مطلوب تر ترافیک است. از سوی دیگر، کمک به سلامت زیست محیطی، کاهش آلایندگی هوا و صرفه جویی در مصرف سوخت و کاهش تنش‌های عصبی ناشی از ترافیک و آلودگی ­های صوتی از موارد دیگری است که می توان به عنوان نتایج توسعه فرهنگِ خریدِ آنلاین، از آن نام برد. اما این سکه دو رو دارد و روی دیگر آن، ظهور و بروز کلاهبرداری‌هایی است که در فضای مجازی و اینترنتی شاهد آن هستیم که در ایجاد این حس بی اعتمادی بی تأثیر نبوده است.[1]

ساز و کارهای تعریف شده به­ منظور کاهش سوءاستفاده در فضای مجازی

روح ا..افراشته، محقق و پژوهشگر اقتصادی: نماد اعتماد الکترونیکی یکی از مؤلفه‌های تعیین‌کننده در صحت هویت و کیفیت مبادلات تجاری و اقتصادیِ سایت‌های فعال در حوزه خرید و فروش اینترنتی است، امری که متأسفانه بخشی از عموم مردم از آن بی‌اطلاع هستند و بعضاً در صورت آگاهی داشتن نیز، همچنان بی‌اعتمادی خود را نسبت به ساز وکاهای این‌چنینی حفظ می‌کنند. آن‌چنان که مراجع ذی‌ربط و رسمی گزارش داده اند، تنها دو دهم درصد از شکایات عرصه فضای مجازی، متوجه سایت هایی است که دارای نماد الکترونیک هستند که عدد و رقم بسیار بسیار ناچیزی به شمار می رود.[2]

فعالیت سایت های تجاری و اقتصادی در چارچوب های قانونی

علی اسدی، نماینده مجلس: در فضای مجازی بسیار بیشتر از فضای حقیقی نیازمند قانون هستیم، با گسترش فناوری های ارتباطی، جامعه و مجموعه سیستم کشور همه در فضای مجازی فعالیت می‌کنند؛ اما در حال حاضر با نوعی بهم ریختگی در این فضا روبرو هستیم که باید سروسامان پیدا کند.[3]

رمضانعلی سبحانی‌فر، نماینده مجلس: راه اندازی هر گونه کسب و کار و ارائه هر گونه خدمات در جامعه در بخش‌های مختلف تولیدی، تجاری و صنعتی به مجوز دولت نیاز دارد، در همین راستا طبیعی است که هر گونه کسب وکار و ارائه خدمات در فضای مجازی و اینترنتی باید با مجوز دولت انجام شود.[4]

چه نظارتی روی خرید و فروش اینترنتی صورت می گیرد تا مردم از خریدشان مطمئن شوند؟

آقای محمدرضا اصنافی، عضو هیات علمی شورایعالی مجازی[5]: چند فاکتور وجود دارد که یکی از آنها بحث «ای نماد یا e نماد» است. که یکی از اهداف مهم در ایجاد «ای نماد یا e نماد» رسیدن به قانون مندی در دنیای مجازی و فروشگاه های اینترنتی است.

این نماد؛ نماد اطمینان است که وزارت صنعت و معدن و تجارت به متقاضیان می‌دهد، که فرایندی دارد و خیلی سفت وسخت است باید مکان، شماره تلفن ثابت و یکسری استعلام‌های دیگری که لازم است انجام شده باشد تا بتوانند این نماد را دریافت کنند. بنابراین وقتی از سایتی خرید می‌کنید که «ای نماد یا e نماد» دارد؛ قاعدتاً می توان به آن سایت اعتماد کرد. مثلا آنهایی می‌توانند درگاه اینترنتی بگیرند که «ای نماد یا e نماد» داشته باشند، بنابراین وقتی «ای نماد یا e نماد» دارند درگاه اینترنتی امنی دارند و امنیتش متناسب با فضای اینترنتی تأمین است ولی اینکه آیا متناسب با فضای واقعی است که افراد از مغازه یا فروشگاه خرید می کنند باید بگویم نه. ولی متناسب با فضای خودش تأمین است.

آیا این مسئله شامل خرید و فروش هایی که در تلگرام و اینستاگرام انجام می گیرد نیز می شود؟

آقای محمدرضا اصنافی، عضو هیات علمی شورایعالی مجازی: کسانی که در فضای مجازی و با برنامه های تلگرام و اینستاگرام خرید و فروش می‌کنند مسلما مجوز ندارند و فاقد ای نماد هستند، هر کس هم که خرید می‌کند بر اساس اعتماد متقابل است و یا ناگزیر به اعتماد است.

اگر اتفاقی برای خریداران اعم از تقلبی بودن جنس یا نامرغوب بودن باشد می‌توانند شکایت کنند؟

آقای محمدرضا اصنافی، عضو هیات علمی شورایعالی مجازی: می‌توانند به پلیس فتا شکایت کنند ولی اینکه به نتیجه برسند یا نه یا مقرون به صرفه باشد برای یک جنس به عنوان مثال پوشاک 20- 30هزارتومنی که باید یک­روز وقت صرف شود و پرونده تشکیل بدهند و شکایت تنظیم کنند، معمولا برای مشتریان به صرفه نیست. ولی بطور کلی می‌توانند به عنوان کلاهبرداری شکایت کنند، ولی به عنوان یک تخلف صنفی با آن برخورد نخواهد شد چون صنفی نیست. کسی که در فضای ناامن کالا مبادله می‌کند خرید می کند باید این ناامنی را هم متوجه باشد.

آیا « e نماد» ماده قانونی هم دارد؟ آسیب های آن کدامند؟

آقای محمدرضا اصنافی، عضو هیات علمی شورایعالی مجازی: بله e نماد مربوط به قانون توسعه تجارت است که آئین نامه توسعه تجارت الکترونیک است و نیز در شورای امنیت ملی هم مصوب شده است. در باره آسیب هایی که دیگر سازمان های دولتی به نماد الکترونیکی وارد می کنند می توان گفت: تمام دستگاه‌ها و نهادهای دولتی نماد می‌دهند وزارت ارشاد وزارت گردشگری و...... این تعدد نمادهای دولتی باعث بی‌اعتبار شدن همه نمادها می شود. اگر همه به سمت یک نماد واحد حرکت کنند که در قانون هم هست آئین نامه ساماندهی و نمادهای فرهنگی، که در آنجا ذکر شد. باید وزارت صنعت و معدن (تجارت الکترونیک) بدهد ولی الان دیگر دستگاه‌ها هم نماد می دهند، با نماد دادن با این وضعیت اعتبار همه نمادها زیر سوال می رود و مردم سرگردان می شوند ولی اگر یک نماد واحد اینترنتی باشد باعث اطمینان می شود، باید تعامل بین دستگاهی باشد که نمادها واحد شوند. [6]

توصیه هایی برای خریداران اینترنتی

1. از فروشگاه‌های دارای نماد اعتماد الکترونیک که مورد تایید مرکز توسعه و تجارت الکترونیک هستند خرید نمایید.

2. همواره برای خرید محصول از چند فروشگاه اینترنتی استعلام قیمت بگیرید و قیمت‌ها را مقایسه کنید تا بهترین خرید را داشته باشید.

3. حتی الامکان از فروشگاه‌های معتبر و دارای نماد اعتماد استفاده نمایید اما اگر از فروشگاهی غیر از فروشگاه‌های دارای نماد اعتماد خرید می‌کنید، برای ثبت نام و ورود، دقت لازم را در افشای هویت خود داشته باشید زیرا ریسک مورد سرقت هویت قرار گرفتن وجود دارد.

4. در صورتی که کالایی با قیمتی غیر قابل باور ارزان‌تر از قیمت اصلی به فروش می رسد به آن شک کنید.

5. هرگز به تبلیغات تورهای مسافرتی بسیار ارزان قیمت که در سایت ها مشاهده می کنید اطمینان نکنید و قبل از دریافت بلیط، هزینه ای پرداخت ننمایید و حتی الامکان به صورت حضوری این کار را انجام دهید.

6. هرگز به شرکت های ارائه دهنده خدمات بیمه ای که خدمات بسیار ویژه و ارزان انجام می دهند، اعتماد نکنید و حتما پس از بررسی به دفاتر آنها مراجعه نمایید و مجوز آنها را بررسی کنید.

7. حتی الامکان از فروشگاه هایی خرید نمایید که معتبر هستند و یا اینکه امکان پرداخت وجه را در هنگام تحویل محصول، ارائه می دهند.

8. اگر چه ثبت قانونی شدن دلیل بر قانونی عمل کردن نیست، سعی کنید از فروشگاه‌هایی که آدرس و تلفن خود و همچنین شماره ثبت خود را روی سایت قرار می دهند، استفاده کنید. [7]

سخن آخر

با همه این اوصاف، دورنمای تجارت الکترونیک در ایران روشن و نوید بخش به نظر می رسد و با عنایت به نوظهور بودن این ساز و کار در جامعه ایران، وجود برخی از نارسایی‌ها و معایب، اجتناب ناپذیر است و قطعاً با گذر زمان شاهد بهبود شرایط وکاهش هر چه بیشتر برخی از مشکلات و کاستی های مرتبط با این عرصه خواهیم بود و یقیناً در سال های آتی، تجارت الکترونیک با چنان رشد و توسعه همراه می شود که فعالیت بسیاری از فروشگاه های صنفیِ موجود در بازارها و شهرها و محلات، توجیه منطقی و عقلانی نخواهد داشت.[8]

پژوهش خبری// مریم عابدی