جایگاه رئیس جمهور در تأمین امنیت کشور

به گزارش سرویس پژوهش خبرگزاری صدا وسیما:  جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان کشوری با موقعیت راهبردی، همواره در معرض تهدیدات در سطوح فروملی، ملی و فراملی بوده است.

تاریخ چهل ساله جمهوری اسلامی نشان می‌دهد کشور‌های غربی و متحدان منطقه‌ای آن‌ها برای طراحی و اجرای تهدیدات امنیتی علیه ایران، تلاش بی‌وقفه داشته‌اند.

حمایت از گروهک‌های ضد انقلاب، جنگ تحمیلی، ترویج فرقه‌گرایی، دامن زدن به شکاف‌های قومی و مذهبی، حمایت از افراط‌گرایی در محیط پیرامونی ایران، تنها برخی از اقدامات نظام سلطه علیه موجودیت جمهوری اسلامی بوده است. در مقابله با این تهدیدات، دولت مستقر و خصوصا وزارتخانه‌های اطلاعات و کشور نقش مهمی بر عهده دارند؛ شخص رئیس جمهور به عنوان فرد دوم کشور وظیفه خطیری در مدیریت این نهاد‌ها و خنثی سازی تهدیدات دارد.

 مستندات
* شورای عالی امنیت ملی: شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، شورایی است که به منظور «تأمین منافع ملّی و پاسداری از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ و تمامیت ارضی و حاکمیت ملی ایران»، به ریاست رئیس‌جمهور تشکیل می‌شود. این شورا مهم‌ترین وزنه تصمیم‌گیری در سیاست خارجی و امور دفاعی و امنیتی کشور محسوب می‌شود و ریاست آن بر عهده رئیس جمهور است.

 

بر اساس اصل ۱۷۶ قانون اساسی ایران، وظایف این شورا عبارتند از:
۱ - تعیین‏ سیاست‌های‏ دفاعی‏ - امنیتی‏ کشور در محدوده‏ سیاست‌های‏ کلی‏ تعیین‏ شده‏ از طرف‏ مقام‏ معظم رهبری‏
۲ - هماهنگ‏ نمودن‏ فعالیت‌های‏ سیاسی‏، اطلاعاتی‏، اجتماعی‏، فرهنگی‏ و اقتصادی‏ در ارتباط با تدابیر کلی‏ دفاعی‏ - امنیتی‏
۳ - بهره ­گیری‏ از امکانات‏ مادی‏ و معنوی‏ کشور برای‏ مقابله‏ با تهدیدهای‏ داخلی‏ و خارجی

*وزارت اطلاعات: انتخاب مقام کلیدی وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی، مطابق قانون با رئیس جمهور است. وزارت اطلاعات، به منظور کسب و پرورش اطلاعات امنیتی و اطلاعات خارجی، حفاظت اطلاعات و ضد جاسوسی و به دست آوردن آگاهی لازم از وضع دشمنان داخلی و خارجی، جهت پیشگیری و مقابله با توطئه‌های آنان علیه انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران تشکیل شده است.

 

براساس مصوبه مجلس شورای اسلامی، وظایف وزارت اطلاعات برای ارتقا و صیانت از حاکمیت، منافع و امنیت ملی کشور، بر این اساس است:
۱- ارتقای کمی و کیفی ظرفیت‌ها و زیرساخت‌های اطلاعاتی، عملیاتی، علمی، فنی، حفاظتی، حراستی و صیانتی با هدف تحکیم امنیت پایدار و ارتقای توانایی و برتری در نبرد اطلاعاتی

* وزارت کشور: فراهم نمودن موجبات حفظ «نظم و امنیت» در سراسر کشور بر عهده وزارت کشور است. وزیر کشور، از سوی رئیس جمهور انتخاب و برای گرفتن رای اعتماد به مجلس شورای اسلامی معرفی می‌شود. پس از انتخاب و استقرار دولت، در اغلب موارد رهبر معظم انقلاب اسلامی طی حکمی وزیر کشور را به سمت جانشین فرماندهی کل قوا در امور نیروی انتظامی منصوب می‌کنند.

 

تأمین و حفظ امنیت داخلی و استقرار نظم و آرامش درکشور و ایجاد هماهنگی بین دستگاه‌های اطلاعاتی، انتظامی و نظامی و حفاظت از مرز‌ها مهم‌ترین وظیفه وزارت کشور شناخته می‌شود. وزیر کشور، ریاست «شورای امنیت کشور» را هم بر عهده دارد. یکی از شورا‌های زیر نظر شورای امنیت کشور، «شورای تأمین استان»‌هاست. استانداران موظفند جلسه شورای تأمین استان را هر پانزده روز یک بار برگزار کنند. جلسات فوق‌العاده شورا در مواقع ضروری به تشخیص استاندار یا به پیشنهاد دو نفر از اعضای شورا تشکیل می‌شود.

* وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح: وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح که بخشی از دولت و تحت مدیریت رئیس جمهور است، مسئول برنامه‌ریزی، هماهنگی، پشتیبانی و گسترش توان دفاعی نیرو‌های مسلح کشور شناخته می‌شود، و وظیفه تجهیز نیرو‌های دفاعی برای مقابله با تهدیدات احتمالی را بر عهده دارد.

 

وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح در سال‌های گذشته تمام توان خود را بر تولید تسلیحات دفاعی در عرصه هوا و فضا، زمین و دریا متمرکز کرد تا تحریم‌ها نتواند مانعی در مسیر ارتقای توان بازدارندگی ایران ایجاد کند. ارتقای جایگاه نظامی و دفاعی ایران در جهان از رده بیست و سوم به رده چهاردهم در شرایطی که ایران سال‌هاست تحت تحریم‌های تسلیحاتی شدید قرار دارد، نشان دهنده عزم راسخ جوانان و متخصصان ایرانی در تقویت توان دفاعی کشور است.

بعد از بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸، اختیارات رئیس جمهور افزایش چشمگیری یافت و رئیس‌جمهور را به شخص دوم کشور تبدیل کرد. رئیس جمهور به عنوان رئیس قوه اجرایی کشور مسئولیت سنگینی برای برقراری و حفظ امنیت در کشور به عهده دارد. او با در اختیار داشتن ریاست شورای عالی امنیت ملی و انتخاب سه وزیر کلیدی اطلاعات، کشور و دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح، نقش اساسی در تامین امنیت ملی ایفا می‌کند.

پژوهشگر: علی ظریف