لبنان و بحرانی ادامه دار

  به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما، با توجه به تحولات اخير لبنان، بحران به واژه‌ای آشنا برای شهروندان اين کشور تبدیل شده است. لبنان از اوت ۲۰۲۰ تاکنون شاهد حضور دولت پیشبرد امور است. «حسان دیاب» پس از انفجار چهارم اوت ۲۰۲۰ با اعتراض‌های گسترده مردمی مواجه شد و از سمت نخست وزیری لبنان استعفا داد، اما مقرر شد تا زمان تشکیل کابینه جدید به عنوان نخست وزیر پیشبرد امور به فعالیت خود ادامه دهد. پس از ناکامی «مصطفی ادیب»، «سعد الحریری» مامور به تشکیل کابینه جدید لبنان شد، اما وی از اکتبر ۲۰۲۰ تاکنون یعنی به مدت ۸ ماه است که موفق به تشکیل کابینه نشده است. در تازه‌ترین رخداد به نظر می‌رسد دوگانه‌ای متشکل از سعد الحریری و نبیه بری، رئیس پارلمان در مقابل «میشل عون» رئیس جمهوری لبنان در خصوص کابینه شکل گرفته است مساله اي که موجب ادامه بحران سياسي در اين کشور شده است. اين منازعات سياسي در حالي ادامه دارد که کارکنان برخی شرکت‌های بیمه، بانک‌ها و ادارات تامین اجتماعی، اتحادیه کارگران شرکت هواپیمایی ملی لبنان، کارکنان پست، توزیع‌کنندگان سوخت، تاسیسات نفت زهرانی، شرکت آب، پیمانکاران باربری و بارگیری بندر بیروت و واردکنندگان دارو از جمله بخش‌هایی هستند که در اعتصاب عمومی کارمندان و کارگران لبنان مشارکت کردند. تصمیم براى اعتصاب سراسرى در پى کمبود شدید سوخت در لبنان گرفته شد که بسیارى را حتى از رفتن به سر کار بازداشته است. بیشتر پمپ بنزین‌ها در لبنان بخاطر نبود بنزین و گازوئیل تعطیل شده‌اند و دولت هنوز امکان پرداخت یارانه سوخت را به دلیل خالی شدن خزانه از دلار ندارد.

>>>تحلیل روز؛ بحران تشکیل دولت در لبنان

همگرايي در عين تنوع

واژه لبنان از واژه سامی «لبن» گرفته شده است که اشاره به قله‌های سفید کوهستان‌های لبنان دارد. جمعيت لبنان حدود هفت ميليون نفر است. بر اساس آمار اعلام شده ۵۹.۷ درصد از مردم لبنان مسلمان اعم از شیعه و سنی و ۳۹ درصد نیز مسیحی اعم از کاتولیک مارونی، ارتودوکس یونانی و ارتودوکس ارمنی هستند. اقلیت‌های کوچک بهایی و یهودی نیز در اين کشور وجود دارد. لبنان دارای جمعیت کوچکی از کرد‌ها نیز می‌باشد که از مناطق شمالی سوریه و جنوب شرق ترکیه مهاجرت نموده‌اند و میان ۷۵ تا ۱۰۰ هزار نفر تخمین زده می‌شوند که در مناطق سنی‌نشین زندگی می‌کنند. کرد‌ها طی سال‌های اخیر توانسته‌اند شهروندی دولت لبنان را کسب نمایند. حدود ۱۶ میلیون نفر با نسب و اصالت لبنانی در سراسر دنیا زندگی می‌کنند. برزیل دارای بزرگ‌ترین جوامع لبنانی است. آرژانتین، استرالیا، کانادا، کلمبیا، فرانسه، انگلیس، مکزیک، ونزوئلا و آمریکا دارای جوامع لبنانی بزرگی هستند. حدود ۴۰۰ هزار نفر آوارهٔ فلسطینی نیز از سال ۱۹۴۸ در لبنان زندگی می‌کنند. گروه‌های نژادی و قومی لبنان: عرب‌ها ۶۰٪، آشوریان و سریانی‌ها ۳۶٪ و ارمنی‌ها ۴٪، کرد‌ها و یهودیان ۱٪ جمعیت را تشکیل می‌دهند. میانگین سنی مردم لبنان ۲۴٫۶ سال است.

ساختار سیاسی يا تقسيم بندي نسبي

بر اساس «توافق طائف» قوای سه گانه در کشور بین سه طائفه اصلی (مسیحی مارونی- سنی- شیعه) تقسیم شده است. بر اساس این توافق منصب ریاست جمهوری از آن مارونی‌ها، نخست وزیری از آن اهل‌سنت و ریاست مجلس نیز از آن شیعیان است. با توجه به اینکه مسیحیان ارتدکس از حیث عددی در درون طائفه مسیحی لبنان دومین طائفه محسوب می‌شوند، لذا معاون نخست وزیر و معاون رئیس مجلس از این طائفه برگزیده می‌شود. این سهمیه‌بندی طائفه‌ای، در پارلمان لبنان به شکل جزئی‌تری مدنظر قرار گرفته است و سهم دیگر طوائف لبنان به خصوص اقلیت‌ها نیز در پارلمان ملحوظ شده است. پارلمان لبنان ۱۲۸ عضو دارد که بطور مساوی میان مسیحیان و مسلمانان تقسیم گردیده است. این تقسیم بندی نسبی، در درون هر یک از دو طائفه مسیحی و مسلمان نیز اجرا گردیده و برای همه ۱۸ طائفه لبنانی سهمیه به نسبت جمعیت آن طائفه در نظر گرفته شده است. طبق قانون اساسی، نمایندگان با رأی مستقیم مردم برای یک دوره ۴ ساله برگزیده می‌شوند. رئیس جمهور که رئیس کشور محسوب می‌شود با دو سوم آراء برای یک دوره ۶ ساله از سوی نمایندگان مجلس انتخاب می‌گردد. رئیس جمهور پس از مشورت با نمایندگان مجلس و بر اساس معرفی اکثریت نصف بعلاوه یک نمایندگان مجلس، نخست وزیر را معرفی و موظف به تشکیل کابینه می‌نماید. در این کشور چهار گروه و احزاب سیاسی اصلی وجود دارد. گروه ۱۴ مارس یکی از این گروه‌هاست. این گروه که اکثریت مجلس لبنان را دارد پس از آن تشکیل شد که رفیق حریری در جریان یک حمله تروریستی کشته شد. یکی دیگر از گروه‌های سیاسی فعال در لبنان گروه حزب‌الله است که در حقیقت حزب سیاسی شیعیان لبنان است. این گروه که شاخه‌ای نظامی هم دارد توانست در جریان جنگ ۳۳ روزه نقش مهمی در پیروزی لبنان ایفا کند. امل، گروه دیگر سیاسی در لبنان است که شیعیان طرفدار سوریه عضو آن هستند و رئیس آن نبیه برّی، رئیس مجلس است. جریان آزاد ملی لبنان گروه دیگری است که اعضای آن را مسیحیان تشکیل می‌دهند و رهبری آن را رئیس سابق ارتش لبنان، میشل عون، به عهده دارد.

توريسم برترين صنعت لبنان

اگرچه لبنان از لحاظ فعالیت‌های کشاورزی (از لحاظ فراهم بودن آب و حاصلخیزی خاک) دارای وضعیت مناسبی است، ولی بخش کشاورزی بزرگی ندارد. بخش کشاورزی تنها با جذب ۱۲ درصد نیروی کار کم‌اهمیت‌ترین بخش اقتصادی لبنان است و تنها ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی را شامل می‌شود که آن را در پایینترین رده در میان بخش‌های اقتصادی دیگر قرار می‌دهد. علاوه بر کشاورزي و صنعت، لبنان با توجه به پتانسيلي که دارد همواره توجه ويژه اي به صنعت گردشگري داشته است. کشور لبنان و به خصوص شهر بيروت اغلب به عنوان یک مرکز مالی و تجاری شناخته می‌شود که در آن بازدید کنندگان می‌توانند فرهنگ، آشپزی، تاریخ، فرهنگ مدیترانه‌ای شام و باستان‌شناسی و معماری لبنان را تجربه کنند. از سکونتگاه‌های عصر حجر گرفته تا ایالت‌های شهر فنیقی، از معابد رومی گرفته تا آرامگاه‌های صخره ای، از قلعه‌های صلیبی تا مساجد مملوکو حمام ترکی عثمانی، اماکن تاریخی و باستانی کشور در سراسر کشور نمایش داده می‌شود که تاریخ جهان باستان و مدرن را منعکس می‌کند. لبنان سابقه دیرینه‌ای در زمینه گردشگری فرهنگی دارد. اما لبنان از بیش از یکسال و نیم پیش درگیر بحران اقتصادی بی سابقه و شدیدی است. ارزش لیره لبنان در مقابل دلار آمریکا به شدت سقوط کرده است و لبنانی‌ها از کمبود سوخت و دارو و فروپاشی قدرت خرید خود رنج می‌برند. تحریم‌های آمریکا، پیامد‌های ناشی از همه گیری کرونا و انفجار فاجعه بار بندر بیروت در ماه اوت سال ۲۰۲۰ میلادی نیز بر وخامت اوضاع این کشور افزوده است. اولین جرقه‌های اعتراضات در اکتبر سال ۲۰۱۹ میلادی آغاز شد و به نوشته رسانه‌های لبنانی، معترضان نخبگان سیاسی حاکم را به "فساد و بی کفایتی" متهم کردند. بحران اقتصادی شدید لبنان با بن بست سیاسی این کشور درخصوص تشکیل دولت جدید همراه شده و بر شدت وخامت اوضاع افزوده است.

پل ارتباط ميان اروپا و خاورميانه

لبنان یکی از کشور‌های آسیایی است که در ضلع غربی این قاره و در منطقه ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا قرار دارد. این کشور از شمال و شرق با سوریه و از جنوب با فلسطین اشغالی همسایه است. لبنان به دلیل ویژگی‌های خاص و منحصر به فردش، مورد توجه بسیاری کشور‌های اسلامی و غربی با دغدغه‌های متفاوت بوده است و تحولات سیاسی اجتماعی آن برای این کشور‌ها اهمیت داشته و همواره تلاش کرده اند، این تحولات، با منافع وعلایق آن‌ها همسو باشد. یکی از این ویژگی ها، جایگاه جغرافیایی و فرهنگی لبنان است که حلقه پیوند میان دنیای اسلام و غرب بوده است. لبنان همواره پل ارتباط فرهنگی و سیاسی میان اروپا و خاورمیانه بوده است. این کشور از این نظر، جایگاه ویژه‌ای دارد و از نخستین کشور‌های خاورمیانه بوده است که آثار مدرنیسم در آن ظاهر گشته است. افزون بر این، لبنان مرکز فکری اندیشه‌های اجتماعی و سیاسی بوده است و در زمینه ادبیات و آموزش بر خاورمیانه تاثیر گذاشته است. همچنین این کشور، به عنوان یک مرکز تجاری و مالی در منطقه، نمونه یک اقتصاد باز است.