«با سوختگان غمت»، کتابی درباره اشعار آئینی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صداوسیما، برای هر کدام از ما، غم اباعبدالله (ع) و عشق به او، احتمالاً از همان دوران نوزادی در جانمان به ودیعه گذاشته شد؛ همان زمان که مادرانمان در روضه اباعبدالله، شیر را با آب اشک به جانمان ریختند و این شد، بهترین میراثی که از آنها بر دلمان نقش بسته: «مادر به اشک روضه به من شیر داده است/ در شیرم آب کرده ولی سود با من است».

هر کدام از ما هرگاه به در بسته‌ای خورده‌ایم یا این دنیای کج‌مدار، گرهی بر کارمان انداخت، دست به دامان خاندان رسول خدا (ص) شده‌ایم و‌ای بسا، دست خالی برنگشته‌ایم. اگر زندگی هرکداممان را زیر و رو کنیم، حتماً نشانه‌هایی از عنایت این حضرات را می‌بینیم.

تجربیات این‌چنینی برای نوکران خاندان پیامبر (ص) حلاوت دیگری دارد. از همان زمان که حرّ را خریدند و دستش را گرفتند، تا دنیای پر هیاهوی امروز، برای ما جهان بر مدار عنایت اهل بیت (ع) می‌چرخد.

کتاب «سوختگان غمت» تلاش دارد با نگاهی به تجربیات شاعران آیینی، رد پایی از عنایت اهل بیت (ع) را در برکت بخشیدن به زندگی و کلامشان بیابد و عرضه کند؛ تجربیاتی که نمی‌توان آن را غیر از زیر پرچم اباعبدالله (ع) یافت و درک کرد.

زهیر توکلی و علیرضا رأفتی به سراغ بیش از ۳۰ شاعر آیینی امروز رفته‌اند تا دریابند پیش از سرودن شعر، چه اتفاقاتی برای آنها رخ داده است: «شعر یک اتفاق است، اتفاقی درونی که حاصل جوشش احساسات و عواطف است و گره خوردن آن با فن شاعری و به کارگیری درست کلمات و فنون و آرایه‌های ادبی. همه این کنش و واکنش‌های درونی در سرایش شعر اهل بیت (ع) با عنصر مهم دیگری نیز آمیخته می‌شود: عنایت خود اهل بیت (ع). ما شیعیان معتقدیم شعری که برای اهل بیت (ع) سروده می‌شود، پیش از آنکه به زبان و قلم شاعر بیاید، اذنش را از صاحب شعر می‌گیرد و کلمات با عنایت خود اهل بیت (ع) بر زبان شاعر جاری می‌شوند.

قطعاً این عنایت را نباید گذاشت کنار برخی اشعار که از فن و هنر ادبی بی‌بهره‌اند و فقط به این بهانه مسئله «عنایت اهل بیت» را دستاویز قرار می‌دهند تا از نقد و نظر فنی فرار کنند. اما این عنایت را می‌شود در لابه لای اشعار بسیاری از شاعران آیینی حس کرد؛ همان عنایتی که می‌تواند یک بیت از شعر یک شاعر را سال‌های سال، شب عاشورا ورد زبان سینه‌زنان کند و هربار حرارتی را به قلب عزارادان بریزد که تکراری نیست.»

نویسندگان در واقع تلاش دارند به جای بررسی سروده‌های آیینی، این‌بار به سراغ روایت‌هایی بروند و از اتفاقاتی بشنوند که پیش از سرودن، برای شاعر رخ داده و حال و هوای دیگری به کلامشان بخشیده است. «سوختگان غمت» از این منظر یک کار تازه است. مجموعه‌ای از روایت‌ها را در دل خود دارد که شاید تا پیش از این گمان می‌کردیم که در گذشته‌ها رخ می‌دهد و برای امروز نیست. در خلال این روایت‌ها، گاه نکاتی نیز ذکر می‌شود که تأمل بر آنها برای مخاطب عام خالی از لطف نیست؛ نکاتی که هرکدام می‌تواند قدمی باشد در مسیر نوکری خاندان رسول خدا (ص).

از سوی دیگر، روایت‌ها و تجربیاتی که در «سوختگان غمت» ذکر می‌شود، تاحدودی می‌تواند به این پرسش پاسخ دهد که شعر آیینی، جوششی است یا کوششی؟ و چگونه است که قطعه شعری، می‌تواند شاعرش را عاقبت‌بخیر کند؟

علاوه بر این، کتاب حاضر را می‌توان قدمی برای ثبت تاریخ شفاهی شعر آیینی نیز به شمار آورد؛ هرچند تمرکز نویسندگان بیشتر بر شاعران جوان‌تر است. با توجه به اینکه کمتر اثری سعی دارد از این زاویه به شعر آیینی بنگرد، به نظر می‌رسد خوب است در مجلدات دیگر، به سراغ شاعران پیشکسوتی رفت که موی در دستگاه اهل بیت (ع) سپید کرده و حرف‌های گفتنی، اما نانوشته بسیاری دارند. همان‌ها که احتمالاً بسیاری از شاعران جوان، الفبای شعر و نوکری در محضر اهل بیت (ع) را با تلمذ نزد این بزرگواران آموخته‌اند.

در مجموع، خواندن این تجربیات هرچند در ایام محرم که دلمان بیشتر با حسین (ع) پیوند خورده، شیرینی دیگری دارد، اما می‌تواند برای هر زمان از سال، تلنگری باشد برای فراموشی‌های و هوی دنیا و مرور کردن غمی که توضیح آن برای آدم‌های معمولی گاه سخت و ناشدنی است؛ چنانکه فوأد کرمانی گفت:‌ای که به عشقت اسیر، خیل بنی آدمند!

سوختگان غمت، با غم دل خرمند

هر که غمت را خرید، عشرت عالم فروخت

با خبران غمت بی‌خبر از عالم‌اند

انتشارات سوره مهر کتاب «سوختگان غمت» را در ۲۵۲ صفحه در دسترس علاقه‌مندان قرار داده است.