سنگینی سایه حمایت عربستان از تروریسم بر اجلاس سران سازمان همکاری اسلامی

پژوهش خبری : سیزدهمین اجلاس سران سازمان همکاری اسلامی با شعار "وحدت و همبستگی برای عدالت و صلح" روزهای پنجشنبه و جمعه 26 و 27 فروردین‌ماه در استانبول ترکیه برگزار خواهد شد. پیش از این، اجلاس وزرای خارجه سازمان همکاری اسلامی سه‌شنبه و چهارشنبه 24 و 25 فروردین‌ماه با حضور محمد جواد ظریف وزیر خارجه کشورمان و قبل از آن روزهای یکشنبه و دوشنبه ۲۲ و۲۳ فروردین نیز نشست‌های مقدماتی این اجلاس برگزار شده بود که به نمایندگی از ایران سیدعباس عراقچی معاون وزیر خارجه در این نشست حضور پیدا کرد. عصر چهارشنبه ۲۶ فروردین نیز حجت ­الاســلام ­والمســلمین روحانی رئیس جمهور برای شرکت در این اجلاس عازم ترکیه شد. ترسیم راهبرد و چشم انداز 10 ساله پیش روی سازمان OIC در سال‌های 2016 تا 2026 با اولویت مسأله فلسطین، نزاع اعراب و رژیم صهیونیستی، مبارزه با تروریسم، خشونت و اسلام هراسی و وضعیت انسانی در جهان اسلام در دستورکار نشست سران قرار دارد. خبرگزاری فرانسه گزارش داده است بر اساس اعلام سازمان همکاری اسلامی، هدف این دور از نشست سران، انتشار قطعنامه­ ای درباره فلسطین است.

.........................................................................

سیزدهمین اجلاس سران سازمان همکاری اسلامی با شعار اتحاد و همبستگی در راه برقراری امنیت و عدالت در حالی برپا می­ گردد که دنیای اسلام هیچ زمانی تا به این حد دچار آشوب و منازعه و ناامنی و خون­ ریزی نبوده است. رژیم صهیونیستی با قوت و شدت هرچه تمام­ تر فلسطینیان بی دفاع را زیر چکمه ­های دژخیمان خود  به خاک و خون می­ کشد؛ کشتار و آوارگی کودکان، زنان و غیر نظامیان در سوریه، لیبی، عراق و یمن به جریان هرروزه زندگی مسلمانان این کشورها بدل شده است؛ هر چند صباح، اخبار و تصاویر انفجارهای هولناک تروریستی در لبنان، افغانستان، پاکستان، ترکیه و ... دل جهانیان را به درد می ­آورد؛ گروه­های تروریستی- تکفیری مخوف بوکوحرام و الشباب مسلمانان کشورهای فقیری همچون سومالی، مالی، سودان، تونس، ساحل عاج و چاد را به وحشیانه­ ترین صور قتل عام می­ کنند و شروع مجدد درگیری­ ها میان آذربایجان و ارمنستان، کلکسیون کشورهای مسلمان درگیر جنگ را کامل­ تر نموده است. در این گیرودار تبلیغات صهیونیزم جهانی با شیطنتی بیش از پیش حوادثی را که نتیجه سیاست­ های نادرست قدرت­ های غربی و متحدین شان در زمینه حمایت از گروه­ های تروریستی در خاورمیانه بوده است، به مسلمانان و دین مبین اسلام نسبت داده و بر موج اسلام هراسی دامن می ­زنند. برخی از کشورهای اسلامی نیز در سودای رسیدن به جایگاه ممتاز منطقه‌ای و رهبری جهان اسلام و در مسیر تحقق اهداف دشمنان دیرینه مسلمانان، با کوفتن بر طبل تفرقه و نفاق مذهبی و قومیتی، زخم‌های کاری بر پیکر جهان اسلام وارد می­ آورند و به جای گرفتن تیر خشم خود به سوی دشمن اول مسلمانان یعنی رژیم صهیونیستی و نیز تروریسم تکفیری، به یارگیری علیه جبهه مقاومت که محکم­ ترین سد مقابل صهیونیست­ هاست پرداخته و حتی با رژیم صهیونیستی اعلام هم­پیمانی می­ کنند.

 اکنون باید دید در این آشفته بازار جنگ و تفرقه و تنش و خون ریزی و جولان گروه­های تروریستی و نظامیان بیگانه در منطقه و در قلب جهان اسلام، آیا سازمان همکاری اسلامی خواهد توانست تصمیماتی اتخاذ کند که مسیر را برای همکاری و تفاهم کشورهای اسلامی هموار نماید؟ آیا تدابیر مؤثری برای مقابله با موج گسترده اسلام هراسی خواهد اندیشید؟ در پیگیری اهداف اصلی سازمان در زمینه آزادی فلسطین اشغالی و قدس شریف تا چه اندازه جدی خواهد بود؟ برای بازگرداندن کشورهای حامی تروریسم تکفیری به مسیر اعتدال و عقلانیت چه راهکارهایی اتخاذ خواهد نمود؟ برای مقابله با حرکت­های وحدت شکن چه تدابیری خواهد داشت؟ چه اندازه در متعهد کردن کشورهای عضو به تعامل هوشیارانه و همراه با مسئولیت برای رفع مشکلات جاری امت اسلام  توانایی و اهتمام خواهد داشت؟ این­ها سئوالاتی است که تا چند روز دیگر می­ توان پاسخشان را حدس زد.

.........................................................................

سازمان همکاری اسلامی در نشست فوق­ العاده ­ای که بهمن ماه گذشته به درخواست عربستان در جده تشکیل داد، با صدور بیانیه ­ای فرمایشی و غیر اجماعی که با اعمال نفوذ سعودی­ ها صادر شد، به سبب حوادث مربوط به اماکن دیپلماتیک عربستان در تهران و مشهد و نیز آنچه را که مداخله ایران در امور داخلی کشورهای منطقه از جمله بحرین، یمن، سوریه و سومالی و تداوم حمایت از تروریسم خوانده شد محکوم کرد. بیانیه شورای وزرای امور خارجه سازمان همکاری اسلامی در جده، واقعیات موجود مرتبط با حادثه سفارت عربستان و اقدامات سریع دولت جمهوری اسلامی ایران در زمینه تأمین امنیت، کنترل شرایط، اعاده وضعیت و برخورد با متهمین را نادیده، و با پرداختن به موضوعات غیر مرتبط با دستور کار اجلاس عملاً در خدمت اهداف عربستان قرار گرفت. این شورا بدون اشاره به جنایات سعودی­ ها در یمن، از تلاش­ های ادعایی عربستان و تمام کشورهای عضو در مبارزه با تمام اشکال تروریسم حمایت کرد. اعضای هیأت ایرانی با صدور این بیانیه مخالفت کرد و هیأت لبنانی نیز آن را تأیید ننمود. هیأت الجزایری نیز بر بند مربوط به حمایت از اقدام عربستان مبنی بر قطع روابط با تهران ایراد گرفت.

در نشست کارشناسی کشورهای عضو سازمان همکاری‌ اسلامی که چندی پیش با حضور دبیرکل این سازمان در جده برگزار شد، پیش‌نویس بیانیه پایانی اجلاس سران تهیه شد اما به دلیل کارشکنی عربستان در صدور ویزا برای هیأت ایرانی، کشورمان در این جلسه غایب بود. اما جمهوری اسلامی ایران برای خارج کردن بندهای ناجوانمردانه پیش‌نویس بیانیه‌ پایانی اجلاس سران، طی هفته‌های گذشته رایزنی‌ها و تلاش‌هایی را به ویژه در چارچوب سفر قائم مقام وزارت خارجه به چند کشور منطقه‌ای از جمله افغانستان و ترکمنستان انجام داده است.

.....................................................................................

سازمان همکاری اسلامی که بر اساس برآورد سال 2011، جمعیتی حدود یک میلیارد و 600 میلیون نفر را پوشش می دهد و با ۵۷ کشور عضو از چهار قاره جهان یکی از سازمان‌های بین‌المللی کنونی جهان به شمار می‌رود. این سازمان ابتدا سازمان کنفرانس اسلامی  (Organization of the Islamic Conference) نامیده می‌شد که در جریان سی­و هشتمین اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای عضو این سازمان در آستانه پایتخت قزاقستان به سازمان همکاری اسلامی (Organization of the Islamic CORPORATION)  تغییر نام یافت.

اعضاء سازمان همکاری اسلامی در ۴ قاره جهان پراکنده‌اند. به جز آلبانی که کشوری اروپایی است و ترکیه که خود را کشوری اروپایی به حساب می‌آورد و سورینام که عضو آمریکایی سازمان است، دیگر اعضای سازمان از قاره آسیا یا قاره آفریقا هستند. هم‌چنین، اعضاء براساس نوعی تقسیم‌بندی رسمی، به سه گروه عرب، آفریقایی و آسیایی تعلق دارند. گروه عرب، به­ ویژه کشورهای عرب عضو شورای همکاری خلیج فارس، کانون اصلی قدرت در این سازمان به شمار می‌آیند.

سازمان همکاری اسلامی از زمان نخستین اجلاس سران در سال ۱۹۶۹ (رباط - مغرب) تاکنون ۱۲ اجلاس در سطح سران برگزار کرده است. اجلاس وزیران خارجه، هر سال و اجلاس سران، هر سه سال یک بار، برگزار می‌شود. میزبانی هر کشور باید از سوی اجلاس رسمی مورد تأیید قرار گیرد‌. کشور میزبان برای یک دوره زمانی که تا برگزاری اجلاس بعدی به طول خواهد انجامید، ریاست سازمان را برعهده خواهد داشت. در اجلاس وزیران خارجه و سران، موارد موجود در دستور کار سازمان که شامل امور سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اداری و مالی است، مورد بررسی قرار می‌گیرد و تصمیمات سازمان درباره آن­ها طی قطعنامه‌هایی منتشر می‌شود. در پایان اجلاس سران یا وزیران خارجه، بیانیه‌ای مشتمل بر نکات اصلی طرح شده در اجلاس و خلاصه تصمیمات انتشار می‌یابد. اجلاس سران عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری در سازمان است اما اجلاس وزیران خارجه، عملاً مرکز عمده تصمیم‌گیری به شمار می‌آید. هشتمین اجلاس سران آن در سال ۱۳۷۶ در تهران برگزار و ریاست دوره‌ای آن به ایران واگذار شد. دبیرخانه این سازمان در جده، عربستان سعودی واقع است و کشورهای عضو معمولا نماینده‌ای نزد دبیرخانه دارند.

........................................................................

سوای تأکید آیات و روایات محکم اسلامی که مسلمانان را به وحدت و چنگ زدن به ریسمان الهی فرا می ­خواند، اساساً دعوت به وحدت موضوعی ایده­آل برای بسیاری از اندیشمندان اسلامی مطرح بوده است. بعد از اضمحلال امپراتوری عثمانی و تشکیل دولت – ملت­های اسلامی با مرزبندی­ های جدید، موضوع وحدت مسلمانان به صورت جدی­ تری خود را نشان داد و کوشش ­های افرادی همچون سید جمال ­الدین اسدآبادی در جهت تحقق وحدت و اخوت اسلامی و ادامه راه او توسط شیخ محمد عبده و شیخ عبدالرحمان کواکبی اقدامات مؤثری در جهت احیای تفکر وحدت اسلامی بود. پس از الغای خلافت عثمانی رئیس دانشگاه الازهر مصر شیخ محمد حسین خضر برای تشکیل کنفرانس اسلامی متشکل از علمای اسلام اقدام نمود و در همان زمان در بیت ­المقدس کنفرانسی به نام «کنفرانس عمومی اسلام» تشکیل شد و راجع به مسائل جهان اسلام مذاکراتی صورت پذیرفت. همچنین جمعیت «تقریب بین مذاهب اسلامی» در قاهره تشکیل شد که از جمله مؤسسین ۲۱ نفره آن مرحوم شیخ محمد تقی قمی از ایران و شیخ محمد حسین کاشف الغطاء مجتهد جهان تشیع از عراق بودند. در ادامه این تلاش­ها در سال ۱۳۳۶ ه.ش به دعوت پاکستان «کنفرانس بین­ المللی فرهنگی اسلام» با ۱۳۰ نماینده از کشورهای اسلامی تشکیل شد که مباحثی همچون فرهنگ اسلامی و خطر عقاید جدید در جامعه اسلام و نظریات اسلام در باب اقتصاد و حکومت و صلح جهانی را مورد بحث قرار داد. در سال ۱۳۴۱ ه.ش کنفرانس دیگری در مالزی با شرکت نمایندگانی از بسیاری از کشورهای اسلامی تشکیل شد که خواستار ایجاد همکاری سران کشورهای اسلامی در مبارزه با اسرائیل گردید. در سال ۱۳۸۱ه.ق با حضور شخصیت­ های مسلمانی که برای ادای مناسک حج در عربستان گرد آمده بودند کنفرانسی جهت تبلیغ اسلام و شرح اصول و تفسیر تعالیم آن و مبارزه با  عقاید ضد اسلامی و جستجوی راه حلی برای مسائل و مشکلات جهان اسلام بر پا شد؛ این کنفرانس به نام «رابعه­ العالم الاسلامی» نامگذاری شد که  اعضای مؤسس آن را علمائی از کشورهای مختلف اسلامی تشکیل می­دادند که هر ساله تشکیل جلسه داده و مسائل مختلف جهان اسلام را مورد بحث و بررسی قرار دهند و در قطعنامه نهایی خود مسئولیت تعقیب فکر کنفرانس سران اسلامی بر عهده رابعه­ العالم الاسلامی و دبیرخانه آن قرار گرفت و بدین ترتیب اقدامات فوق زمینه­ ساز شرایط ذهنی حرکت سیاسی برای تشکیل کنفرانس اسلامی گردید.

.....................................................................

دولت ایران در سال ۱۳۳۵ ه.ش پیشنهاد تشکیل کنفرانسی از کشورهای اسلامی و مخصوصاً خاورمیانه­ ای را مطرح نمود که مورد استقبال کشورهای عضو پیمان بغداد قرار گرفت اما به دلیل عدم تمایل عربستان، این مسأله به صورت گسترده مطرح نشد. نیمه اول دهه ۱۹۶۰ میلادی که نهضت پان عربیسم ناصر گسترش یافت به تدریج این تفکر دوباره در صحنه سیاسی مطرح گردید. به دنبال پیشنهاد آدم عثمان رئیس جمهور وقت سومالی در سال ۱۹۶۴ میلادی مبنی بر تشکیل کنفرانس سران اسلامی ملک فیصل نیز در سال ۱۹۶۵ در کنفرانس عمومی اسلامی که در مکه بر پا شده بود درخواست بر پایی کنفرانس سران اسلامی را مطرح نمود. طرح این موضوع در شرایط آن روز جهان اسلام و عرب بسیار جنجال برانگیز بود زیرا جهان عرب به دو بلوک تقسیم شده بود؛ بلوکی مشتمل بر اردن، کویت، لیبی، مراکش و عربستان سعودی به عنوان جناح محافظه­ کار و بلوک دیگر شامل الجزایر، مصر، عراق، سوریه و یمن به عنوان انقلابیون افراطی. جناح افراطی به رهبری ناصر این اقدام را نتیجه توطئه امپریالیسم و ارتجاع جهت مقابله با وحدت عربی و فروپاشی ناسیونالیسم عربی می ­دانست. این مسأله جنگ سردی را در تبلیغات طرفین ایجاد کرده بود. اما حوادث بعدی همچون جنگ اعراب و اسرائیل در ۱۹۶۷ که منتهی به برتری اسرائیل و استعفای عبدالناصر شد، و موضوع انتقام از صهیونیست­ ها بسیاری از تضادهای داخلی جهان عرب را تحت ­الشعاع قرار داد؛ مهم ­تر از آن حادثه بعدی یعنی آتش­ سوزی مسجدالاقصی توسط صهیونیست­ ها خشم مسلمانان جهان را برانگیخت و هیجان اسلامی که می­ توانست زمینه­ ساز تقویت تفکر وحدت اسلامی در مبارزه با دشمنان اسلام باشد به وجود آورد.

................................................

کشورهای آسیایی شامل: جمهوری آذربایجان، افغانستان، اندونزی، ایران، برونئی، بنگلادش، پاکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان، ترکیه و مالزی

کشورهای آفریقایی شامل: اوگاندا، بورکینافاسو، توگو، چاد، تانزانیا، سنگال، سیرالئون، کامرون، کومور، گابن، گامبیا، گینه بیسائو، مالدیو، مالی، موریتانی، موزامبیک، نیجر و نیجریه

کشورهای عربی شامل: الجزایر، اردن، امارات، بحرین، تونس، جیبوتی، سودان، سوریه، سومالی، عراق، عربستان، عمان، فلسطین، قطر، کویت، لبنان، لیبی، مراکش، مصر، موریتانی و یمن

کشور آلبانی تنها کشور اروپایی است که در سال ۱۹۹۳ به سازمان کنفرانس اسلامی ملحق شد و سورینام از قاره آمریکا نیز در سال ۱۹۹۶ به سازمان کنفرانس اسلامی پیوسته است.

......................

عالی­ ترین رکن سازمان اجلاس سران است که متشکل از پادشاهان و رؤسای کشورها و سران دولت­هاست، اجلاس وزرای خارجه، دبیرخانه، دادگاه بین­ المللی عدل اسلامی و کمیته ­های تخصصی سازمان نیز دیگر ارکان سازمان همکاری اسلامی می­ باشند. سازمان همکاری اسلامی دارای یک منشور مشتمل بر یک مقدمه و چهارده ماده است.

.......................

اهداف سازمان همکاری اسلامی هفت مورد است که به ترتیب زیر در منشور آن مشخص شده است:

1.       ارتقاء همبستگی اسلامی میان کشورهای عضو.

2.       حمایت از همکاری میان کشورهای عضو در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و دیگر موارد  اساسی و مشورت میان کشورهای عضو در سازمان­های بین‌المللی.

3.       تلاش در جهت محو تبعیض نژادی و خاتمه بخشیدن به استعمار در تمام اشکال آن.

4.       اتخاذ تدابیر لازم برای پشتیبانی از صلح و امنیت بین‌المللی مبتنی بر عدالت.

5.       هماهنگ کردن تلاش‌ها به منظور حفاظت از اماکن مقدس و آزادسازی آن‌ها و پشتیبانی از مبارزه ملت فلسطین و کمک به این ملت درجهت بازپس گرفتن حقوق خود و آزاد کردن سرزمینش.

6.       پشتیبانی از مبارزه تمام ملل اسلامی در راه حفاظت از کرامت، استقلال و حقوق ملی‌شان.

7.       ایجاد جوی به منظور ارتقاء همکاری و تفاهم میان کشورهای اسلامی و دیگر کشورها.

آیین‌نامه‌ای نیز در مورد شیوه جریان امور و تصمیم‌گیری در جلسات رسمی سازمان تهیه شده است که تصمیم ­گیری در سازمان بر پایه آن صورت می‌گیرد. هم‌چنین تصمیم‌گیری در سازمان، براساس رأی اکثریت است اما در عمل، تصمیمات سازمان طی جلسات رسمی، با اجماع اتخاذ می‌شود.

دوره قبل اجلاس سران سازمان همکاری اسلامی در مصر برگزار شد و در نشست این دوره سران در استانبول، ریاست دوره‌ای OIC رسماً از مصر به ترکیه منتقل خواهد شد.

 

 

بدون شک موفقیت سازمان همکاری اسلامی در پی­گیری اهداف و اولویت­ های خود در گرو همبستگی، همکاری و هماهنگی میان اعضاء و نه جبهه­ گیری متقابل آن­ها است. کنار گذاشتن اهداف فرقه­ گرایانه و مذهبی راه را برای وحدت جوامع اسلامی هموار خواهد کرد و آثار و پیامدهای ویرانگر تفرقه و تشتت بر امنیت و ثبات کشورهای مسلمان را زایل خواهد نمود. اتخاذ تصمیم‌ها و اقدامات عملی در راستای تقویت وحدت و همبستگی میان اعضاء با هدف حل مشکلات و مسائل جهان اسلام، برنامه‌ریزی برای تلاش مشترک و تحکیم نقش کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی در دو سطح منطقه‌ای و بین‌المللی، سکوت نکردن در برابر افراط‌گرایی و فرقه‌گرایی، توجه به رأی و نظر مردم در کشورهای اسلامی، حل و فصل مسالمت ­آمیز اختلافات و پرهیز از هرگونه درگیری نظامی میان کشورهای اسلامی، عدم ایجاد رابطه با رژیم صهیونیستی و مقابله یکپارچه همه کشورهای اسلامی با تروریسم در همه اشکال آن راه نجات جوامع اسلامی و مسلمانان از بحران­ های کنونی و تضمین کننده صلح و امنیت بین المللی است.

 

............................................................... 

پژوهش خبری / شریف زاده