رویدادهای مهم منطقه غرب آسیا در هفته گذشته(۲۶شهریور الی اول مهر۱۳۹۵)

پژوهش خبری صدا و سیما: روند پرشتاب رویدادها و تحولات ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک در حوزه ملتهب و بحران­ خیز غرب آسیا، ما را بر آن داشت تا مهم ترین رخدادهای سیاسی منطقه در یک هفته گذشته را در قالب «یادداشت هفته» به صورت اجمالی مرور کنیم و علل و عوامل آشکار و نهان بروز آن رویدادها را مورد واکاوی قرار دهیم.

افغانستان

۱ـ دولت کابل و حزب اسلامی افغانستان به رهبری گلبدین حکمتیار، توافقنامه صلح امضاء کردند؛ بر اساس این توافقنامه به سران حزب اسلامی مصونیت قضایی داده می­ شود و آن­ها نیز سلاح­ های خود را در جهت حفظ وحدت و امنیت کشور به کار خواهند گرفت. نام حزب حکمتیار از فهرست سیاه سازمان ملل نیز حذف شد.

حزب اسلامی حکمتیار از ۲۵ سال پیش تا کنون با دولت­ های مختلف افغانستان جنگیده است اما منبعد با برقراری آتش ­بس دائمی، به همکاری با دولت کابل خواهد پرداخت. دولت افغانستان امیدوار است دیگر گروه­ های مسلح افغانستان منجمله طالبان نیز به روند مذاکرات صلح بپیوندند.

 بحرین

۱ـ دادگاه تجدید نظر بحرین حکم انحلال جمعیت الوفاق، بزرگ­ترین جمعیت اپوزیسیون این کشور را تأیید کرد؛ پیشتر در ۲۷ تیر ماه گذشته، دستگاه قضایی بحرین جمعیت الوفاق را منحل و دستور توقیف اموال و دارائی­ های آن را صادر کرده بود. این تشکل سیاسی در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۱۰، تمام ۱۸ کرسی متعلق به شیعیان را به دست آورده بود؛ شیخ علی سلمان دبیر کل این جمعیت نیز از بیست هشتم دسامبر سال 2014 در زندان به سر می ­برد اما در اواخر ماه می سال ۲۰۱۶ سیستم قضایی آل خلیفه حکم چهار سال حبس او را به نُه سال افزایش داد. گفتنی است عفو بین­ الملل این تصمیم رژیم آل خلیفه را محکوم کرده است.

۲ـ زمان برگزاری دادگاه شیخ عیسی قاسم رهبر شیعیان بحرین، دوشنبه هفته جاری اعلام شده است؛ رژیم آل خلیفه آیت­ الله شیخ عیسی قاسم را به پول­شویی و مزدوری اجانب متهم کرده است.

۳ـ رژیم آل خلیفه پاسپورت شماری از حجاج بحرینی را پس از بازگشت از حج توقیف کرد. پیش از این نیز برخی از حجاج بحرینی هنگام ورود به مکه بازداشت شدند و گذرنامه‌هایشان توقیف شد. از این افراد خواسته شد پس از پایان فریضه حج برای پس گرفتن گذرنامه‌های خود مراجعه کنند؛ اما هنگامی که آنان برای گرفتن گذرنامه‌هایشان رفتند، 13 نفرشان بازداشت شدند. نیروهای سعودی به اتهام آنچه که ارتباط با تروریسم می‌نامند،13 نفر از حجاج بحرینی را هنگام خروج از این کشور بازداشت کرده است.

رژیم اشغال­گر قدس

۱ـ اخیراً یک گروه هکری، مجموعه‌ای از ایمیل‌های شخصی کالین پاول وزیر خارجه اسبق آمریکا را به صورت عمومی منتشر کرده‌اند که برخی از آن­ها حاوی اطلاعات حساس و بعضاً جنجال‌برانگیز است. وی در یکی از این ایمیل­ ها خطاب به یکی از همکارانش گفته است که اسرائیل دست­کم 200 کلاهک اتمی در اختیار دارد که همگی به سمت تهران نشانه رفته‌اند. این در حالی است که گفته می­ شود آمریکا از سال ۲۰۱۹ طی یک دوره ده­ ساله ۳۸ میلیارد دلار به رژیم صهیونیستی کمک نظامی خواهد کرد.

سوریه

صحنه سیاسی:

۱ـ دوشنبه ‌شب هفته گذشته حرم دخت بزرگوار امیرالمؤمنین، زینب کبری - علیهم­ السلام- در جنوب دمشق، شاهد برگزاری جشن باشکوه عیدالله الاکبر «عید غدیر» بود. این مراسم با حضور گرم مردمی در مصلای حرم دخت گرامی امیرالمؤمنین، علی علیه السلام، در زینبیه در جنوب دمشق برگزار شد؛ جایی که پنج سال است هدف هجمه گروه­ های تکفیری قرار گرفته است.

۲ـ روز پنجشنبه شورای امنیت سازمان ملل متحد در حاشیه مجمع عمومی این سازمان در نیویورک برای بررسی بحران سوریه و اجرای توافق آتش ­بس تشکیل جلسه داد. در این نشست سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه گفت: جدا کردن مخالفان از تروریست­ های داعشی و جبهه ­النصره اولویت کار ما را تشکیل می­ دهد؛ تمامی طرف­ های گروه بین­ الملل باید تضمین دهند تا گروه­ های تحت نفوذشان نسبت به بندهای توافق آتش­ بس متعهد هستند. اما موضع دولت آمریکا که توسط جان کری مطرح شد قابل توجه است چرا که وی تأکید کرد واشنگتن از همکاری گروه­ های مسلح وابسته به خود با داعش و النصره چشم ­پوشی نخواهد کرد و ممنوعیت پرواز جنگنده­ های سوریه بر فراز مناطق جبهه النصره و مخالفان را خواستار شد. همچنین لاوروف حمله جنگنده­ های آمریکا به ارتش سوریه در دیرالزور را نقض آشکار آتش­ بس عنوان کرد؛ کری نیز این حمله را یک اقدام کاملاً اشتباه دانست و آن را وحشتناک توصیف کرد.

کارشناسان مسائل منطقه معتقدند هدف آمریکا از ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز سوریه، استفاده از این عامل به ­عنوان ابزار افزایش فشارهای سیاسی بر سوریه است؛ چرا که هرگاه دولت ترکیه و آمریکا از پیشروی­ ها و موفقیت ­های ارتش سوریه و همپیمانانش به هراس می­ افتند خواستار ایجاد منطقه پرواز ممنوع در سوریه می ­شوند.

صحنه میدانی:

۱ـ جنگنده‌های نیروهای موسوم به ائتلاف ضد‌ داعش به رهبری آمریکا روز شنبه (27 شهریور) یک پایگاه نظامی ارتش سوریه را در شهر دیرالزور در شرق این کشور، هدف قرار دادند. پس از آنارتش روسیه در بیانیه‌ای اعلام کرد جنگنده‌های ائتلاف بین‌المللی ضد‌تروریسم به نیروهای دولتی که در فرودگاه دیرالزور در محاصرۀ داعش بودند، چهار بار حمله کرده­ اند؛ بشار جعفری نمایندۀ سوریه در سازمان ملل متحد این تهاجم را «نقض حق حاکمیت سوریه» و «پرهزینه» دانست و افزود در حملات جنگنده‌های ائتلاف تحت امر آمریکا 83 سرباز سوریه کشته و بیش از 100 نفر زخمی شده‌اند. به گفته نماینده سوریه در سازمان ملل،این تهاجم را نمی‌توان«یک خطای فنی» قلمداد کرد.

۲ـ بیش از ۲۰۰ نفر از افراد مسلح معارض دولت سوریه، خود را تسلیم نیروهای دولتی کردند.تسلیم شدگان عمدتاً از افرادی بودند که از خدمت در ارتش فرار و یا به گروه ­های مسلح کمک کرده­ اند که پس از اعلام قانون عفو عمومی از مناطق مختلفاستان­ هایدمشق وریفدمشق به منطقه القدم آمدند و خود را در منطقه القدم استان ریف دمشق تسلیمکردند. این سومین توافق از این دست است که اجرایی شده است و افراد مسلح خود را تسلیم کرده‌اند. پیش از این در مناطق المعضمیه و داریا در جنوب دمشق شاهد اجرای این چنین توافقی بودیم.

۳ـ نیروهای مقاومت فدائیان قدس و نیروهای سوری پیش از ظهر سه‌شنبه، عملیاتی را برای پاکسازی اردوگاه راهبردی حندرات در شمال شهر حلب آغاز کردند که پس از درگیری ­های سنگین توانستند تروریست‌های احرارالشام را از ارتفاعات شمالی اردوگاه حندرات عقب برانند.

اردوگاه حندرات در شمال شهر سوریه، از اردوگاه ­های غیررسمی آوارگان فلسطینی‌ در خاک سوریه است.

۴ـ به دنبال حمله تروریست ­ها به کاروان کمک‌های بشردوستانه در سوریه و کشته شدن 12 نفر، آژانس امدادرسانی سازمان ملل از تعلیق همه کمک­ های انسان­دوستانه به سوریه خبر داد. سخنگوی آژانس امدادرسانی سازمان ملل گفت که این تعلیق تا بهبود شرایط امنیتی در سوریه ادامه خواهد داشت.

دولت روسیه روز سه شنبه ضمن رد حمله جنگنده­ های مسکو به این کاروان اعلام کرد که در زمینه این حادثه تحقیقات لازم را انجام خواهد داد.

عراق

صحنه سیاسی:

۱ـ عبدالسلام المالکی از نمایندگان ائتلاف دولت قانون در پارلمان عراق روز چهارشنبه در یک کنفرانس خبری اعلام کرد 28 کشور دنیا از جمله آمریکا، فرانسه، ترکیه و روسیه در پیامی به مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق، به او گفته‌اند که مخالف جدایی کردستان از عراق هستند و ترجیح می‌دهند صحبت در این­باره را تا شکست کامل داعش به تأخیر بیاندازند. آن­ها همچنین گفته‌اند که پرونده منطقه کردستان باید از طریق قانون اساسی و مجراهای قانونی حل و فصل شود و نمی‌توان از ابزار خشونت و قوه قهریه استفاده کرد.

به نظرمی ­رسد این پیام‌ها حاکی از این باشد که جامعه بین‌المللی مسعود بارزانی را دیگر نماینده قانونی کردها در عراق نمی‌داند، مخصوصاً پس از اینکه صداهای قدرتمند مخالف با بارزانی ظهور کرده و مسیر میانه‌ای را می‌پیمایند.

۲ـ حیدرالعبادی نخست وزیر عراق اعلام نمود شهر راهبردی موصل در استان نینوا به زودی آزاد خواهد شد؛ وی گفت طبق جدول زمانی از پیش تعیین شده برای آزادسازی موصل اقدام می­ شود.

۳ـ نمایندگان پارلمان عراق با رأی عدم اعتماد به هوشیار زیباری او را از وزارت دارایی برکنار کردند. پارلمان عراق با 156 رأی، هوشیار زیباری از حزب دموکرات کردستان را به علت اتهام فساد مالی و اداری از وزارت دارایی خلع کرد. یکی دیگر از موارد اتهام زیباری که استیضاح کنندگان متوجه او کردند، این بود که او سالیانه دو میلیون دلار برای تأمین امنیت پرواز خود از اربیل تا بغداد صرف می‌کرده است. حزب دموکرات کردستان عراق پس از برکناری زیباری با صدور بیانیه­ ای نسبت به این اقدام پارلمان اعتراض نموده و آن را یک حرکت سیاسی دانسته است.

صحنه میدانی:

۱ـ ارتش عراق شهر راهبردی الشرقاط را که آخرین پایگاه تروریست­ های تکفیری داعش در استان صلاح­الدین بود به طور کامل آزاد کرد؛ الشرقاط نقطه اتصال استان صلاح­الدین به موصل است؛ با آزاد شدن این شهر ارتش عراق خود را برای آزادسازی شهرهای موصل در استان نینوا و حویجه در استان کرکوک آماده می­ کند.

۲ـ نیروهای امنیتی و عشایر استان الانبار عراق از سه شنبه هفته گذشته عملیات گسترده‌ای را برای آزادی مناطق «جزیره الرمادی»، «جزیره البغدادی»، «جزیره حدیثه» و «جزیره هیت» آغاز کردند و صبح روز چهارشنبه توانستند منطقه معروف به «جزیره حدیثه» را آزاد کنند. منطقه «جزیره حدیثه» شامل روستاهای الکصیریات، الخالدیه و العمیریه می‌شود و در شرق شهر حدیثه قرار گرفته است. هدف اصلی از این عملیات­ ها پاکسازی مناطق شمالی رود فرات می باشد.

گفتنی است هر یک از این مناطق که با پیشوند «جزیره» از آن‌ها یاد می‌شود، در حقیقت جزیره‌ای میان دریاچه یا رودخانه نیستند، بلکه هر کدام نام یک منطقه است.

همزمان با عملیات نیروهای عراقی در منطقه ده‌ها تن از تروریست‌های داعش از ترس حملات از شهر هیت به سوی خاک سوریه متواری شدند.

۳ـ برای اولین بار از آزادی شهر فلوجه، اولین خانواده‌هایی که پس از یورش داعش به شهرهای دیگر عراق پناهنده شده بودند، بازگشتند. پس از آزادی کامل فلوجه از اشغال تروریست‌های داعش در تاریخ ششم تیر ماه گذشته، اکنون با پاکسازی برخی محله‌ها، بازگشت آوارگان به شهر آغاز شده است. استاندار الانبار می­گوید حدود 500 خانواده بازگشته‌اند.

  یمن

صحنه سیاسی:

۱ـ روز دوشنبه هفته پیش صدها هزار تن از مردم یمن به منظور بزرگداشت انقلاب ۲۱ سپتامبر و اعلام همبستگی با مسجدالاقصی در «باب الیمن» شهر صنعا جمع شدند. سید عبدالملک بدرالدین الحوثی رهبر جنبش انصارالله، شامگاه یک‌شنبه، در آستانه سالروز انقلاب این کشور سخنرانی کرد و از مردم صنعا و حاشیه‌های آن خواست روز دوشنبه در اولین سالگرد انقلاب یمن به خیابان‌ها بیایند.

در ۲۱ سپتامبر سال گذشته رهبر انقلابی یمن از تمام اقشار مردم خواست در اعتراض به گران شدن سوخت و عدم کفایت دولت منصور هادی و همچنین عدم تحقق بسیاری از اهداف انقلاب ۲۰۱۱ به سمت صنعا حرکت و تحصن کنند. این حرکت سپس به ورود نیروهای مردمی به داخل پایتخت انجامید و با فرار عبدربه منصور هادی، رئیس جمهور مستعفی این کشور به عدن و سپس عربستان همراه شد.

بر همین اساس کمیته عالی انقلابی جنبش انصارالله با صدور حکمی روز ۲۱ سپتامبر را روز ملی استقلال یمن و تعطیل رسمی اعلام کرده است.

صحنه میدانی:

۱ـ یک روز پس از تظاهرات باشکوه یمنی­ ها در بزرگداشت سالروز قیام مردم یمن، جنگنده­ های سعودی حمله هوایی سنگینی به شهرهای حدیده و صعده صورت دادند و با بمباران­ های شدید جنایتی بزرگ آفریدند.

۲ـ سعودی ها همچنان انتقام شکست در میدان جنگ را از مردم غیرنظامی یمن می­ گیرند؛ ائتلاف ضد یمن به رهبری عربستان سعودی در حملات هوایی هفته گذشته، یک بیمارستان را در یمن مورد هدف قرار دادند که در جریان آن حداقل 19 نفر از جمله یک کارمند سازمان پزشکان بدون مرز کشته شدند. در این زمینه عفو بین­ الملل به استفاده نیروهای ائتلاف از بمب هدایت شونده آمریکایی در حمله به این بیمارستان اعتراض کرد و از واشنگتن و لندن خواست فروش سلاح به این ائتلاف را متوقف کنند.پیش از این نیز اعلام شده بود عربستان در حملات خود به یمن دست­کم از هفت نوع سلاح ممنوعه استفاده کرده است.

پژوهش خبری صدا و سیما// پژوهشگر: مرجان شریف ­زاده