طرح تشدید تحریم‌های ایران؛ اقدامی ناسازگار و مغایر با برجام

پژوهش خبری صدا وسیما:کمیته روابط خارجی سنای آمریکا در جلسه پنجشنبه (۴ خرداد) پیش‌نویس طرح ارائه شده از سوی ۱۴ نماینده دمکرات و جمهوری‌خواه مبنی بر تحریم‌های جدید علیه ایران را به تصویب رساند. این تحریم‌ها متوجه افراد و نهادهایی خواهد شد که به توسعه و تولید موشک‌های بالستیک ایران کمک می‌کنند.چنانچه طرح تصویب قطعی شود، دولت ترامپ باید ظرف ۹۰ روز تحریم‌های جدیدی را علیه افراد، شرکت‌ها و نهادهای فعال در توسعه برنامه‌های موشکی ایران تصویب کند.اگر این طرح تصویب شود، سپاه پاسداران برای اولین مرتبه از سوی آمریکا تحریم می‌شود. پیش‌تر و در سال ۲۰۰۷، شاخه برون مرزی این نهاد (سپاه قدس) تحریم شده بود. نمایندگانی که به این مصوبه رای داده‌اند بر این نظرند که تحریم‌های جدید مغایرتی با مفاد توافق هسته‌ای و برجام ندارد. این طرح پیشتر در 3 فروردین ماه گذشته با مشارکت ۷ سناتور دموکرات و ۷ سناتور جمهوری‌خواه تهیه شد.

تنها یک روز پیش از تصویب طرح تشدید تحریم ­های ایران در کمیته روابط خارجی سنای آمریکا، استیون منوچین، وزیر خزانه‌داری آمریکا چهارشنبه (۳ خرداد) در جلسه پرسش و پاسخ مجلس نمایندگان با درخواست از اعضای کنگره آمریکا برای تشدید تحریم ­ها بر تداوم تحریم ­های ایران تاکید کرد و گفت : «ما هرآنچه را که در توان داریم به کار می‌گیریم تا به منظور حفاظت از جان آمریکایی‌ها، تحریم‌ها علیه ایران، سوریه و کره شمالی را افزایش دهیم.» وی در ادامه افزود : وزارت خزانه‌داری در صدور مجوز فروش هواپیماهای مسافربری ایرباس و بوئینگ به ایران تجدیدنظر می‌کند. 

پیش از هرچیز اول به بهانه این طرح (تشدید تحریم های ایران) که همانا برنامه موشکی است به متن قطعنامه 2231 شورای امنیت می ­پردازیم . بر این اساس قطعنامه 2231 ، ایران را در 8 سال از تاریخ قبول برجام فقط از داشتن و استفاده از موشک بالستیکی با قابلیت حمل سلاح هسته ­ای منع کرده ولاغیر و این در حالی است که موشک های ایران هر چند بالستیک است اما قابلیت حمل سلاح هسته­ ای را ندارد. اما قطعنامه در پیوست ب در شماره 5 تصریح می ­کند: از ایران خواسته می­ شود تا هشت سال پس از «روز قبول توافق» یا تا زمانی که آژانس گزارشی مبنی برتایید «نتیجه­ گیری گسترده ­تر» ارائه کند، هرکدام زودتر حادث شود، هیچ فعالیتی مرتبط با موشک های­ بالستیکی طراحی شده برای قابلیت حمل سلاح­ های هسته­ ای، شامل پرتاب با استفاده از چنین فناوری های موشک های بالستیک، صورت ندهد.

آیا طرح تشدید تحریم­ های ایران مغایر برجام است؟

در برجام تصریح شده است 1+5 نباید اقدامی انجام دهند که با روح برجام ناسازگار باشد. برخی از مقامات سابق آمریکا نیز بر این موضوع اذعان دارند. از جمله آدام زوبین، معاون سابق وزیر خزانه‌داری آمریکا در نامه‌ای خطاب به نمایندگان کنگره ، می گوید: «تحریم‌های ضد ایرانی جدیدی که در کمیته روابط خارجی سنا در حال بررسی است توافق هسته‌ای با ایران را تضعیف کرده و روابط آمریکا با متحدانش را مخدوش خواهد کرد.این تحریم‌ها «با توجه به اینکه دست‌کم مغایر با روح برنامه جامع اقدام مشترک دیده خواهند شد، موجب واکنش‌های وحشتناکی در داخل ایران و با متحدان ما خواهد شد.» (طرح تحریمی مجلس سنای آمریکا، موسوم به «مقابله با اقدامات ثبات‌زدای ایران»، ماه مارس معرفی شد و از حمایت اعضای هر دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات برخوردار است. 29 جمهوری‌خواه و 14 دموکرات تا کنون از آن حمایت کرده‌اند.)»

همچنین وندی شرمن،مسئول مذاکره‌کننده ارشد تیم هسته ای دولت پیشین آمریکا ، در پاسخ به اظهارات مایک پمپئو درباره برجام می گوید:«مایک پمپئو مدیر سیاه اشتباه می­ کند که می­گوید ایران رفتارهای شرورانه اش را از زمان توافق هسته­ ای تشدید کرده است.این توافق تنها در صورتی پایدار می ­ماند که منافع امنیت ملی همه طرف های شرکت کننده در آن، حفظ شود. فراموش نکنید این توافق تنها بین ایران و آمریکا نیست بلکه توافقی بین پنج بعلاوه یک، اتحادیه اروپا و اعضای شورای امنیت است. مخالف طرح موسوم به اس 722 درباره تحریم های ایران در سنا هستم زیرا این طرح ریسک تخلف از برجام را در بر دارد.»

1/ بند ح از مقدمه و مفاد عمومی برجام تصریح می ­کند؛

ح. گروه 1+5 و ایران بر عهده می ­گیرند که این برجام را با حسن نیت و در فضایی سازنده، بر مبنای احترام متقابل اجرا نمایند، و از هرگونه اقدام مغایر با نص، روح و هدف این برجام خودداری نمایند. گروه 1+5 از تحمیل الزامات مقرراتی و آئین نامه ای تبعیض آمیز، به جایگزینی تحریم ها و اقدامات محدودیت سازی که مشمول این برجام می­ شوند، خودداری خواهند ورزید. این برجام بر پایه اجرای برنامه اقدام مشترک (توافق ژنو) که در تاریخ 3 آذرماه 1392 در ژنو مورد توافق قرار گرفت، استوار می­ گردد.( متن کامل و ۵ ضمیمه برنامه جامع اقدام مشترک خبرگزاری فارس 26/ 04/ 94 )

اینکه نباید اقدامی انجام داد که با روح برجام در تضاد باشد واقعیتی است که تعدادی از شخصیت­ های آمریکایی نیز بدان معترفند از جمله آدام زوبین، معاون وزیر خزانه‌داری آمریکا در نامه‌ای خطاب به نمایندگان کنگره نوشت: تحریم‌های ضد ایرانی جدیدی که در کمیته روابط خارجی سنا در حال بررسی است توافق هسته‌ای با ایران را تضعیف کرده و روابط آمریکا با متحدانش را مخدوش خواهد کرد.این تحریم‌ها «با توجه به اینکه دست‌کم مغایر با روح برنامه جامع اقدام مشترک دیده خواهند شد، موجب واکنش‌های وحشتناکی در داخل ایران و با متحدان ما خواهد شد.»

اما همانطور که در آغاز اشاره شد استیون منوچین، وزیر خزانه‌داری آمریکا چهارشنبه (۳ خرداد یعنی تنها یک روز قبل از تصویب طرح تشدید تحریم ­های ایران در کمیته روابط خارجی سنا) در جلسه پرسش و پاسخ مجلس نمایندگان ضمن درخواست از اعضای کنگره آمریکا برای تشدید تحریم­ ها در اظهارات عجیبی که با برجام کاملا در تضاد است افزود: وزارت خزانه‌داری در صدور مجوز فروش هواپیماهای مسافربری ایرباس و بوئینگ به ایران تجدیدنظر می‌کند.

در این خصوص باید متن برجام تصریح می­ کند؛

2/ پیوست 2 برجام شماره 1/1/5 تصریح می­کند: اجازه فروش هواپیمای مسافربری تجاری و قطعات و خدمات مربوطه به ایران از طریق اعطای امتیاز در موارد زیر داده خواهد شد: الف) صادرات، فروش، اجاره یا انتقال هواپیمای مسافربری تجاری انحصارا با کاربری غیر نظامی، ب) صادرات، فروش، اجاره یا انتقال قطعات یدکی و قطعات عمده برای هوایپمای مسافربری تجاری به ایران ، و ج) ارائه خدمات تبعی، از جمله ضمانت، نگهداری، و خدمات تعمیر و بازبینی های ایمنی برای کلیه موارد مذکور، مشروط به اینکه قطعات و خدمات مجوز داده شده انحصارا برای هوانوردی تجاری مسافری مورد استفاده قرار گیرند؛( متن کامل و ۵ ضمیمه برنامه جامع اقدام مشترک خبرگزاری فارس 26/04/94 )

جمع بندی

به قدرت رسیدن ترامپ پیامدهای زیادی چه در عرصه داخلی آمریکا چه در عرصه بین‌الملل داشته ، در واکنش به پیروزی ترامپ ؛ افراد و سیاستمداران آمریکایی و غیر آمریکایی زیادی موضع گیری کرده‌اند. اما پیروزی ترامپ پیش از هر چیزی جناح تندروی ضد ایرانی در آمریکا را تقویت کرده است . یکی از پیامدهای این تقویت ؛ طرح های متعدد ضد ایرانی در چند ماه اخیر است .

دولت ترامپ اولا برجام را بدترین توافق تاریخی توصیف کرده و صراحتا از بررسی آن برای بازنگری احتمالی خبر داده است ثانیا هر از گاهی با جریان ضد ایرانی تندرو در آمریکا برای تصویب طرح‌های تحریمی همکاری می­ کند.

ثالثا دولت ترامپ تلاش می­ کند به بهانه­ های مختلف تحریم ­های غیر هسته ­ای (موشکی ، تروریسم و حقوق بشر) را افزایش دهد.( به نظر می‌رسد در زمینه تحریم­ ها تقسیم کار صورت گرفته به گونه ­ای است که در زمینه تحریم ­های موشکی و تروریسم، آمریکا حرف اول را می­زند در حالیکه در زمینه تحریم­ های حقوق بشری اتحادیه اروپا حرف اصلی را می ­زند . ) بنابر این کارشکنی ترامپ در برجام و همچنین افزایش دامنه تحریم­ های غیر هسته­ ای کاملا محتمل است. 

پژوهش خبری صداو سیما// پژوهشگر: مرتضی هوشیار