سبک های خبر و امیدآفرینی(1)

پژوهش خبری صدا وسیما:استفاده از سبک مناسب براي تهيه و توليد خبر يکي از موضوعاتي است که روزانه توسط بخش‌هاي خبري مورد توجه است. ارائه اخبار در قالب­ های جذاب، چشم نواز و محتواي پربارتر مي­ تواند شمار مخاطبان و ميزان تأثير خبر را بيشتر کند. بين «فورم» و «محتوا» ارتباط متقابل وجود دارد، ظرف نازیبا، مظروف زیبا را زشت جلوه مى ‏دهد.  همواره یک جریان دوسویه مابین فرم و محتوا وجود دارد. از"اتحاد فورم و محتوا" سخن بايد گفت. مگر مي شود محتوا را در قالب مناسب خود ارائه نکرد.  معنای سبک ­هاي خبري و کارکرد آنها در موقعیت های متفاوت و در چیدمان های متنوع توليدات خبري مشخص مي ­شود. بنابراين بايد دقت شود که ازسبک مناسب براي توليدات استفاده کرد.

 هر يک از سبک‌هاي خبري براي توليد موضوعات خاص مورد توجه است. مثلاً سبک هرم وارونه نتيجه ­محور است و در مقابل سبک تاريخي روندمحور است و مابقی سبک ­هاي خبري نيز هر کدام در موقعيت خود مناسب هستند.ابداع سبک هاي خبري ريشه هاي تاريخي خاص خود را داشته اند، بدون ريشه شناسي اين سبک ها نمي توان به درستي از آنها استفاده کرد، مثلا جاری و فراگیر شدن تلگراف دراوایل قرن20 خبرنگاران را بر آن داشت تا برای ارسال خبر و گزارش های خود از این وسیله ارتباطی استفاده کنند. اما به دلیل اینکه باتلگراف نمی توانستند اخبار طولانی را مخابره نمایند، مجبورمی شدند مطالب اضافی یا کم اهمیت راحذف کنند. ازسوی دیگرسردبیران نیز ازخبرنگاران خودمی خواستند برای صرفه جویی درهزینه، افزایش تعداد اخبار و بالابردن سرعت انتقال اخبار، هرچه سریع تر به اصل موضوع بپردازند و ابتدا مهمترین بخش های خبر رامخابره کنند واجازه بدهند موضوعات کم اهمیت متعاقباً، گفته شود. بدین ترتیب باگسترش وفراگیر شدن این شیوه نگارش اخبار، سبک جدیدی بنام هرم وارونه بوجودآمد و سبک «هرم وارونه» متولد شد. در خصوص اميدآفريني، اگر يک حادثه تلخ را با هرم وارونه ارائه دهيم مجبور هستيم تلخ ترين بخش را در اولويت اول ارائه دهيم و ميزان تلخي خبر را افزايش دهيم. بنابراين درخبر اميدآفرين بايد به ريشه تاريخي به وجودآمدن هر يک از سبک هاي خبري و استفاده از سبک مناسب توجه کرد. به طور مثال استفاده از سبک تشريحي وپاسخگويي به عناصر چرا و چگونگي و استفاده از خلاقيت هاي موجود در سبک تشريحي از جمله فنون داستاني و روايت گونه براي اميدآفريني در خبر مناسب است و يا تبديل نکردن سبک پايان شگفت انگيز به سبک پايان غم انگيز در خبرها  وکاستن از تمرکز زياد در استفاده از سبک هرم وارونه به خاطر قابليت سوگيرانه اين سبک خبري و استفاده از ساير سبک هاي خبري به اندازه مناسب مي تواند کمک کند تا به برآيند مناسبي در استفاده از سبک ها در جهت اميدآفريني در توليدات خبري حرکت کرد. به نظر مي رسد که رسانه هاي کشور ما بايد سبک مناسبي براي اميدآفريني ابداع کنند، چرا که سبک هاي موجود هم حاصل خلاقيت خبرنگاران در سراسر جهان در طول حيات روزنامه نگاري و خبر رساني راديو و تلويزيون بوده است. مثلا روزنامه نگاري تشريحي در دهه سوم قرن بيستم براي اين به وجود آمد که خبرنگاران  آمريکايي در ارائه اخبار جنگ جهاني اول موفق نبودند و فقط به وقوع رويداد پراکنده نظامي مي پرداختند و به اخبار تکميلي توجهي نمي کردند، بنابراين نياز به گزارش هاي تشريحي باعث شد سبک تشريحي رونق بگيرد. چه ايرادي دارد ما هم سبک خبري اميدآفرين ايجاد کنيم. سبکي که پايانش اميدآفرين باشد. قالب­ ها را بايد شکست و از سبک ها خلاقانه استفاده کرد. مثلاً، در سبک تشريحي خلاقيت‌هايي وجود دارد که اجازه مي­دهد جزييات خبر را بگوييد، آنچه را مي ­خواهيد برجسته کنيد و از سابقه رويداد و اطلاعات اضافي روايت کنيد و به نوعي اميد را در درون رويداد بپرورانيد. استفاده از سبک پايان شگفت انگيز مي تواند سبک مناسبي براي ارائه شگفتي و باز شدن قفل ماجرا همراه با اميد باشد. سبک دایره ای مي تواند سبک مناسبي براي شروع و پايان رويداد در نقطه اميدآفريني باشد. زيرا خبر از همان نقطه ای که آغاز شده در همان نقطه نیز پایان می یابد اما رویداد یا ماجرا همچنان  ادامه دارد.

تجربه مي­ گويد در کليت خبر رساني رسانه، 90 درصد خبرها در قالب سبک هرم وارونه است، چون دم دستی است و تنظیم آن برای عوامل خبري راحت ­تر است. يکي از ويژگي­ هاي اين نوع خبر نتيجه ­گرا بودن است. سبک خبري هرم وارونه سوءگيرانه است. اگر قرار است پيام را منتقل کنيم؛ دست ما نبايد رو شود. برداشت مخاطب از سبک تاريخي چيز ديگري است و بايد کمتر مخفي باشد و همه جزئيات را بايد مو به مو بگوييم و مطمئنا در اين حالت پيام اثر معکوس خواهد داشت. چه سبکي مي­تواند تلخي خبر منفي را کم کند؟ سبکي که ضرب آهنگ تلخي را مي­ گيرد سبک تاريخي است. بهترين سبک براي اميدآفريني، سبک تاريخي است اما به زمان نياز دارد و به خاطر کمبود زمان عموماً از سبک هرم وارونه استفاده مي­ شود.

همه سبک‌ها را بايد تجربه کرد، همه سبک‌ها به نوعي کاربرد دارند. اينکه برای هر خبر از کدام سبک استفاده کنیم، اهمیت بسزایی دارد. باید توانیم تشخیص دهیم که با توجه به خبر سبک تحليلي باشد، تاريخي باشد، پايان شگفت انگيز باشد و یا سبک­ ها دیگر. در این صورت می­ توان تناسب و توازن مناسب میان خبر با رویکرد امیدآفرینی را تشخیص داد. سبک پايان شگفت انگيز را غم انگيز ارائه دادن درست نيست. پيشنهاد سبک پايان اميدآفرين براي استفاده از سبک پايان شگفت انگيزي موضوعي است که در اين فصل مورد بررسي بوده است..

* خبر امید آفرین،انتشارت آثار فکر،168ص ،1396.